Στοιχεία σοκ για την Ελλάδα που “πεθαίνει”: Κλείνουν σχολεία, ερημώνουν χωριά και «σβήνουν» ενορίες – Δημογραφική “βόμβα” απειλεί τη χώρα και η Κυβέρνηση σφυρίζει αδιάφορα

Μια Ελλάδα διαφορετική από αυτή που γνωρίζουμε σήμερα διαμορφώνεται αργά αλλά σταθερά. Σχολικές αυλές με όλο και λιγότερα παιδιά, χωριά που βλέπουν τους νέους να φεύγουν και τοπικές κοινωνίες που γερνούν δημιουργούν μια εικόνα βαθιάς δημογραφικής πίεσης.

Δεν πρόκειται πλέον μόνο για μια συζήτηση γύρω από τη γεννητικότητα. Η συρρίκνωση του πληθυσμού αποτυπώνεται ήδη στην καθημερινότητα: σε σχολεία που συγχωνεύονται ή παύουν να λειτουργούν, σε μικρές κοινότητες που χάνουν οικογένειες και σε ενορίες όπου οι ηλικιωμένοι αποτελούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εκκλησιάσματος.

ΤΑ ΑΔΕΙΑ ΘΡΑΝΙΑ ΧΤΥΠΟΥΝ ΤΟ ΚΑΜΠΑΝΑΚΙ

Τα στοιχεία που παρουσιάζει το δημοσίευμα είναι αποκαλυπτικά. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση της χώρας καταγράφηκαν σχεδόν 70.000 λιγότεροι μαθητές μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία.

Στα δημοτικά σχολεία η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη: από 639.600 μαθητές το 2014-2015, ο αριθμός περιορίστηκε στους 561.890 το 2023-2024. Πρόκειται για απώλεια 77.710 μαθητών, δηλαδή περισσότερο από 12%.

Πίσω όμως από κάθε αριθμό υπάρχει μια πραγματική ιστορία.

Ένα άδειο θρανίο. Μια οικογένεια που δεν επέστρεψε στο χωριό. Ένα παιδί που μετακόμισε στην πόλη. Ένα σχολείο που έπαψε να αποτελεί σημείο συνάντησης μιας ολόκληρης κοινότητας.

ΟΤΑΝ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ, ΑΛΛΑΖΕΙ ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΖΩΗ ΕΝΟΣ ΧΩΡΙΟΥ

Το σχολείο δεν είναι απλώς ένα κτίριο όπου κάνουν μάθημα τα παιδιά.

Σε πολλές περιοχές της ελληνικής περιφέρειας αποτελεί έναν από τους τελευταίους ζωντανούς πυρήνες της τοπικής κοινωνίας.

Όταν μειώνονται οι μαθητές και μια σχολική μονάδα συγχωνεύεται ή κλείνει, το πλήγμα συχνά ξεπερνά τα όρια της εκπαίδευσης. Οι οικογένειες δυσκολεύονται περισσότερο να παραμείνουν, οι νέοι αναζητούν ευκαιρίες αλλού και σταδιακά περιορίζεται η οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: λιγότερα παιδιά οδηγούν σε λιγότερες οικογένειες και λιγότερες οικογένειες οδηγούν σε ακόμη λιγότερα παιδιά.

ΑΠΟ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΣΤΙΣ ΕΝΟΡΙΕΣ

Η δημογραφική πίεση δεν σταματά στην εκπαίδευση.

Όταν μια περιοχή χάνει τις νεότερες γενιές της, αλλάζει και η εικόνα των ενοριών. Λιγότερες οικογένειες σημαίνουν λιγότερα παιδιά στις εκκλησίες, λιγότερες βαπτίσεις και μικρότερη συμμετοχή των νέων στη ζωή της κοινότητας.

Σε απομακρυσμένες περιοχές, η γήρανση του πληθυσμού γίνεται ιδιαίτερα εμφανής, με τις τοπικές κοινωνίες να στηρίζονται όλο και περισσότερο σε μεγαλύτερες ηλικίες. Το δημοσίευμα συνδέει αυτή την εικόνα με τον κίνδυνο σταδιακής αποδυνάμωσης ολόκληρων ενοριακών κοινοτήτων.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΡΝΑΕΙ

Την ίδια στιγμή, η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού μεταβάλλεται δραματικά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το δημοσίευμα, μεταξύ των εξεταζόμενων ηλικιακών ομάδων ο πληθυσμός 60-69 ετών αυξήθηκε, ενώ τα παιδιά ηλικίας 0-9 ετών μειώθηκαν σημαντικά. Ήδη από το 2020, περίπου ένας στους πέντε κατοίκους της χώρας ήταν άνω των 65 ετών.

Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο το σήμερα.

Λιγότερα παιδιά σημαίνουν στο μέλλον μικρότερο εργατικό δυναμικό, λιγότερους νέους επαγγελματίες και μεγαλύτερη πίεση στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και υγείας.

Και όσο οι νέες γενιές συρρικνώνονται, τόσο αυξάνεται το βάρος που καλούνται να σηκώσουν οι επόμενες.

Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΣΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΚΥΚΛΩΝΑ

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο σε ορεινές, αγροτικές, νησιωτικές και παραμεθόριες περιοχές.

Εκεί η φυγή των νέων συνδυάζεται με την περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες, τις δυσκολίες στην εργασία και τη στέγαση και τις μεγάλες αποστάσεις από βασικές υποδομές.

Κάθε οικογένεια που εγκαταλείπει μια μικρή κοινότητα αφήνει πίσω της ένα κενό που δύσκολα αναπληρώνεται.

Και όταν το φαινόμενο επαναλαμβάνεται για χρόνια, ολόκληρες περιοχές κινδυνεύουν να μετατραπούν σε τόπους όπου οι μόνιμοι κάτοικοι είναι κυρίως ηλικιωμένοι.

ΔΕΝ ΑΡΚΕΙ ΜΙΑ ΕΠΙΔΟΜΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Το δημογραφικό πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με περιστασιακές οικονομικές ενισχύσεις.

Ένα νέο ζευγάρι χρειάζεται να γνωρίζει ότι μπορεί να εργαστεί, να βρει σπίτι, να μεγαλώσει παιδιά και να έχει πρόσβαση σε παιδικό σταθμό, σχολείο και υπηρεσίες υγείας χωρίς να αισθάνεται ότι κάθε παιδί αποτελεί οικονομικό ρίσκο.

Χρειάζεται, επομένως, μια μακροπρόθεσμη πολιτική που θα στηρίζει ουσιαστικά τις οικογένειες και παράλληλα θα κάνει ξανά ελκυστική τη ζωή στην ελληνική περιφέρεια.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΩΝ ΕΠΟΜΕΝΩΝ 20 ΧΡΟΝΩΝ

Η δημογραφική κρίση δεν είναι ένα μακρινό σενάριο. Τα αποτελέσματά της φαίνονται ήδη.

Και το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα παιδιά θα γεννηθούν τα επόμενα χρόνια.

Είναι αν θα υπάρχουν νέες οικογένειες στα χωριά, αν θα λειτουργούν σχολεία, αν θα υπάρχουν νέοι άνθρωποι στις μικρές πόλεις και αν οι ενορίες της ελληνικής περιφέρειας θα συνεχίσουν να αποτελούν ζωντανά κύτταρα κοινωνικής ζωής.

Γιατί όταν αδειάζει ένα σχολείο, δεν χάνεται μόνο μια τάξη.

Όταν αδειάζει ένα χωριό, δεν χάνεται μόνο ένας πληθυσμιακός αριθμός.

Και όταν σιωπά μια ενορία, δεν σιωπά μόνο ένας ναός.

Σιωπά ένα κομμάτι της Ελλάδας.

Και το ερώτημα που πλέον δεν μπορεί να αγνοηθεί είναι ένα: πόση Ελλάδα θα έχει απομείνει σε είκοσι χρόνια, αν η σημερινή δημογραφική πορεία δεν αλλάξει;