Συρία: Τι θα συμβεί με τους Κούρδους της Συρίας μετά το «πούλημα» του Τραμπ και της Δύσης

Μετά από μήνες άκαρπων διαπραγματεύσεων και εν μέσω ταχείας προέλασης των κυβερνητικών δυνάμεων τον Ιανουάριο, η κεντρική κυβέρνηση της Δαμασκού και οι Κούρδοι της Συρίας ανακοίνωσαν την Παρασκευή μια συμφωνία που χαιρετίστηκε από την Ουάσινγκτον και το Παρίσι.

Συρία: Τι θα συμβεί με τους Κούρδους της Συρίας μετά το «πούλημα» του Τραμπ και της Δύσης

Η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή ενσωμάτωση των δυνάμεων της κουρδικής αυτόνομης περιοχής της Ροτζάβα στο συριακό κράτος. Ωστόσο, πολλά κρίσιμα σημεία παραμένουν ασαφή. Το σημαντικότερο αφορά το μέλλον των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), που αποτελούν τον οργανωμένο στρατιωτικό κορμό της Ροτζάβα.

Η συμφωνία αναφέρεται σε ένταξη κάποιων ταξιαρχιών των SDF στις συριακές ένοπλες δυνάμεις, χωρίς όμως σαφή αναφορά σε δομές διοίκησης. Οι φιλοκυβερνητικές πηγές ισχυρίζονται ότι οι μαχητές θα ενσωματωθούν μεμονωμένα υπό τον έλεγχο της Δαμασκού, ενώ η Ροτζάβα ζητούσε εδώ και χρόνια διατήρηση της οργανωτικής συνοχής και της αυτονομίας των μονάδων της. Αν αυτή η εγγύηση απουσιάζει, η πρακτική συνέπεια είναι η διάλυση των SDF ως κύριου μηχανισμού άμυνας της περιοχής.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η τύχη των YPJ, των αποκλειστικά γυναικείων μονάδων που έγιναν διεθνές σύμβολο χειραφέτησης και αντίστασης κατά του ISIS. Η απουσία πρόβλεψης για επίσημες γυναικείες δυνάμεις ασφάλειας σημαίνει ότι οι γυναίκες μαχήτριες της Ροτζάβα κινδυνεύουν να χάσουν τον θεσμικό τους ρόλο, ακόμα και σε περιοχές με κουρδική πλειοψηφία.

Η συμφωνία φαίνεται επίσης να απαιτεί την αποχώρηση των SDF από τα αστικά κέντρα, με τη Δαμασκό να αναπτύσσει περιορισμένες δυνάμεις ασφαλείας για την επίβλεψη της διαδικασίας ενσωμάτωσης. Ακόμη και η περιορισμένη παρουσία του συριακού στρατού, σε συνεργασία με τοπικά στοιχεία, μπορεί να δημιουργήσει προσχήματα για μεγαλύτερη στρατιωτική επέμβαση, με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες για τους Κούρδους. Το πρόσφατο ιστορικό της Δαμασκού απέναντι σε Αλεβίτες και Δρούζους δείχνει ότι τέτοια σενάρια δεν είναι ακραία υποθετικά.

Η διαχείριση των συνόρων αποτελεί άλλο ένα κρίσιμο ζήτημα. Η συμφωνία φαίνεται να παραχωρεί στη Δαμασκό τον αποτελεσματικό έλεγχο των σημείων διέλευσης Σεμάλκα-Φαϊσκαμπούρ και του αεροδρομίου Καμισλί. Αυτό θα περιέκλειε τη Ροτζάβα, περιορίζοντας τους δεσμούς της με την αυτόνομη κουρδική περιφέρεια του Ιράκ και επιτρέποντας στον συριακό στρατό να προβάλλει άμεσα ισχύ στην περιοχή, ακόμη και αεροπορικώς.

Όπως επισημαίνει ο Καμράν Ματίν, επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Σάσσεξ, τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της συμφωνίας είναι αυτά που απουσιάζουν. Δεν υπάρχει συνταγματική αναγνώριση της κουρδικής αυτοδιοίκησης, καμία εγγύηση για γλωσσικά ή πολιτιστικά δικαιώματα και καμία νομική προστασία των προβλεπόμενων διατάξεων.

Συρία: Τι θα συμβεί με τους Κούρδους της Συρίας μετά το «πούλημα» του Τραμπ και της Δύσης

Οι διοικητικοί θεσμοί της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας θα υπάγονται στη Δαμασκό, οι υπάλληλοι θα μισθοδοτούνται από το κεντρικό κράτος και θα υποχρεούνται να ακολουθούν κεντρικές οδηγίες, μετατρέποντας ουσιαστικά την αυτοδιοίκηση σε επαρχιακή γραφειοκρατία. Πρόκειται για μια σιωπηλή αποσυναρμολόγηση του πολιτικού πειράματος της Ροζάβα.

Επιπλέον, η συμφωνία δεν προβλέπει μηχανισμούς παρακολούθησης, εγγυήσεις τρίτων ή αποστρατιωτικοποιημένες ζώνες, στοιχεία που θεωρούνται απαραίτητα στη σύγχρονη επίλυση συγκρούσεων. Η απουσία τους μπορεί να αντανακλά είτε υπερβολική εμπιστοσύνη στη Δαμασκό είτε λανθασμένη εκτίμηση της ισορροπίας δυνάμεων. Τα μόνα θετικά στοιχεία είναι η αποφυγή ενός ολοκληρωτικού πολέμου και η διατήρηση, έστω ονομαστικά, ορισμένων ταξιαρχιών των SDF.

Ο Ματίν εκτιμά ότι η ηγεσία της Ροζάβα υπερεκτίμησε τη δική της επιρροή και υποτίμησε τη στρατηγική των ΗΠΑ και τις προθέσεις της Δαμασκού. Η κυβέρνηση της Συρίας, ενισχυμένη από τη στρατιωτική της ορμή και τη σιωπηρή υποστήριξη των ΗΠΑ, της Γαλλίας, του Ισραήλ και της Τουρκίας, δεν έχει κανένα λόγο να παραχωρήσει ουσιαστικές παραχωρήσεις χωρίς ισχυρά αντίβαρα — ιστορικά, αυτά υπήρξαν η κουρδική αντίσταση.

Στο πλαίσιο αυτό, η προηγούμενη αμερικανική ενθάρρυνση είχε οδηγήσει σε υπερέκταση της περιοχής που ελέγχονταν από τους SDF, εκτείνοντας τη δύναμή τους σε εδάφη με μεικτό πληθυσμό πέρα από τους Κούρδους. Η μεταστροφή πολλών αραβικών φυλών υπέρ του καθεστώτος της Δαμασκού και η πιθανότητα μιας θερμής αντιπαράθεσης ΗΠΑ-Ιράν καθιστούν επιτακτική την προώθηση λύσεων για όλες τις εκκρεμότητες πριν από οποιαδήποτε στρατηγική αναμέτρηση.