Τα μικροπλαστικά βρίσκονται παντού μέσα μας: Εντοπίστηκαν στο αίμα, στους πνεύμονες, ακόμη και στον εγκέφαλο ανθρώπων! – Οι σοβαροί κίνδυνοι για την υγεία μας και οι θάνατοι που “σαρώνουν”

Τα μικροπλαστικά έχουν πλέον εντοπιστεί σχεδόν παντού: στο αίμα, στον πλακούντα, στους πνεύμονες και ακόμη και στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Μελέτη εκτιμά ότι μόνο ο εγκέφαλός μας μπορεί να περιέχει περίπου 5 γραμμάρια μικροπλαστικών, δηλαδή περίπου ένα κουταλάκι του γλυκού. Αν είναι αλήθεια, το πλαστικό δεν είναι απλώς τυλιγμένο γύρω από τα τρόφιμά μας ή πλεγμένο στα ρούχα μας, αλλά βρίσκεται βαθιά μέσα στον οργανισμό μας.

Οι επιστήμονες πλέον υποψιάζονται ότι τα μικροπλαστικά επηρεάζουν και τα μικρόβια του εντέρου μας. Ο δρ Κρίστιαν Πάχερ-Ντέουτσ, από το Πανεπιστήμιο του Γκρατς στην Αυστρία, εξέθεσε τα βακτήρια του εντέρου πέντε υγιών εθελοντών σε πέντε κοινά μικροπλαστικά, διαπιστώνοντας σημαντικές μεταβολές τόσο στον πληθυσμό των βακτηρίων όσο και στις ουσίες που παρήγαγαν. Ορισμένες από αυτές τις αλλαγές θυμίζουν μοτίβα που σχετίζονται με καταστάσεις όπως η κατάθλιψη και ο καρκίνος του παχέος εντέρου.

«Είναι νωρίς για οριστικά συμπεράσματα σχετικά με την υγεία, όμως το μικροβίωμα παίζει κεντρικό ρόλο σε πολλούς τομείς της ευεξίας, από την πέψη μέχρι την ψυχική υγεία», αναφέρει ο δρ Πάχερ-Ντέουτσ, ο οποίος παρουσίασε τα αποτελέσματα στην πρόσφατη συνέλευση της United European Gastroenterology στο Βερολίνο. «Η μείωση της έκθεσης στα μικροπλαστικά όπου είναι δυνατόν αποτελεί ορθό και σημαντικό μέτρο προφύλαξης».

Από που προέρχονται τα μικροπλαστικά

Τα μικροπλαστικά προέρχονται από συσκευασίες, ρούχα, χρώματα, καλλυντικά, λάστιχα αυτοκινήτων και άλλα αντικείμενα. Εξαιρετικά μικρά κομμάτια διαπερνούν τους πνεύμονες και το έντερό μας, εισχωρώντας στο αίμα και στα όργανα, ακόμα και στα κύτταρα μας.

Η δρ Τζέιμι Ρος, νευροεπιστήμονας από το Πανεπιστήμιο του Ρόουντ Άιλαντ, εξηγεί ότι η μελέτη της έκθεσης δυσχεραίνεται καθώς είμαστε διαρκώς εκτεθειμένοι στα μικροπλαστικά. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτά τα σωματίδια βρίσκονται σε σχεδόν κάθε ιστό που έχει εξεταστεί, και ότι η συλλογή τους στον οργανισμό μας έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Οι πρώτες μελέτες στις οποίες ασχολήθηκε η δρ Ρος αποκάλυψαν ανησυχητικά ευρήματα: ποντίκια που έπιναν νερό με μικροπλαστικά παρουσίασαν αλλαγές στη συμπεριφορά, με τυπική διάθεση που συναντάται στην τάση προς άγχος και νευρολογικές ασθένειες. Επίσης, τα πλαστικά βρέθηκαν σε όλα τα όργανα, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου, όπου παρατηρήθηκε μείωση συγκεκριμένων πρωτεϊνών σημαντικών για την υγεία του εγκεφάλου, μοτίβα που συνδέονται με κατάθλιψη και άνοια.

Μελέτες σε ανθρώπους έχουν επιδεινώσει την ανησυχία. Μικροπλαστικά έχουν ανιχνευθεί στον εγκέφαλο ασθενών με άνοια και σε αρτηριακές πλάκες ατόμων με καρδιακές παθήσεις. Όσοι βρέθηκαν με πλαστικό στις πλάκες, είχαν σχεδόν πέντε φορές περισσότερες πιθανότητες να υποστούν εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιακή προσβολή ή θάνατο εντός τριών ετών.

Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, κανείς δεν γνωρίζει πραγματικά ποιο μπορεί να είναι ένα «ασφαλές» επίπεδο μικροπλαστικών στο σώμα. Ο ερευνητικός τομέας είναι εξαιρετικά νέος και οι δοκιμές σε καταναλωτές είναι πολύ πρόωρες, λέει η καθηγήτρια Στέφανι Ράιτ, ερευνήτρια μικροπλαστικών στο Imperial College London: «Τα αποτελέσματα των δοκιμών σας υποδηλώνουν ότι έχετε 40 σωματίδια ανά ml αίματος – αλλά δεν ξέρουμε αν αυτό είναι κακό ή καλό, τι είδους πλαστικό, από πού προέρχονται, τι κάνουν ή πού πηγαίνουν», λέει.

Δύσκολη η αξιολόγηση των κινδύνων από τα μικροπλαστικά

Η συμπληρωματική ποικιλομορφία των πλαστικών, διαφορετικές μορφές και μεγέθη, καθιστούν δύσκολη την αξιολόγηση κινδύνων. Όσο μικρότερα είναι τα σωματίδια, τόσο πιο πιθανό είναι να διεισδύσουν μέσω βιολογικών φραγμών σε όργανα και κύτταρα, με αδιευκρίνιστες συνέπειες.

Οι επιστημονικές μελέτες μέχρι τώρα έχουν χρησιμοποιήσει μια ποικιλία μεθόδων, καθιστώντας δύσκολες τις συγκρίσεις μεταξύ τους. Ορισμένες τεχνικές -συμπεριλαμβανομένης αυτής που χρησιμοποιείται για την ποσοτικοποίηση των μικροπλαστικών σε μελέτες σε ανθρώπους για την άνοια και τις καρδιακές παθήσεις- μπορεί να επηρεάζονται από την παρεμβολή βιολογικών ιστών. Εξαιτίας αυτού, τα αποτελέσματά τους δεν είναι καθόλου οριστικά και θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη με επιφύλαξη, λέει η Ράιτ.

Ακόμα κι αν είναι δυνατόν να ποσοτικοποιηθούν με ακρίβεια τα σωματίδια στο αίμα ή σε άλλους ιστούς, είναι αβέβαιο αν όλα τα μικροπλαστικά παρουσιάζουν το ίδιο επίπεδο κινδύνου.

«Τα πλαστικά είναι αρκετά ετερογενή. Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι, αλλά έχουν και διαφορετικά σχήματα, τα οποία μπορεί να επηρεάσουν τις βλαβερές τους επιπτώσεις», λέει η Δρ. Βαχίθα Αμπντούλ Σαλάμ, του πανεπιστημίου Queen Mary του Λονδίνου. Το μέγεθος των σωματιδίων έχει επίσης σημασία. Όσο μικρότερα είναι, τόσο πιο πιθανό είναι να διαπεράσουν βιολογικά εμπόδια σε όργανα ή κύτταρα.

Οι μελέτες σε τρωκτικά δεν σημαίνει ότι μεταφέρονται αυτούσιες στους ανθρώπους

Υπάρχουν όμως και περαιτέρω προκλήσεις προτού πούμε με βεβαιότητα ότι τα μικροπλαστικά είναι βλαβερά για την ανθρώπινη υγεία: οι μελέτες σε τρωκτικά δεν σημαίνει ότι μεταφέρονται αυτούσιες στους ανθρώπους. Επειδή τα τρωκτικά είναι πολύ μικρότερα, τα σωματίδια πλαστικού ίδιου μεγέθους μπορεί να απορροφώνται και να υποβάλλονται σε επεξεργασία με πολύ διαφορετικό τρόπο, λέει η Σαλάμ.

«Είμαστε συνεχώς εκτεθειμένοι σε αυτά τα σωματίδια και ιστορικά γνωρίζουμε ότι η έκθεση σε πάρα πολλά σωματίδια είναι κακή», λέει η Ράιτ, που όμως προσθέτει ότι «πρέπει να καταλάβουμε αν υπάρχει κάτι σε αυτά τα σωματίδια που τα καθιστά δυσανάλογα επιβλαβή».

Ένα άλλο πιεστικό ερώτημα είναι το κατά πόσον ορισμένα άτομα μπορεί να είναι πιο ευάλωτα από άλλα. Μια πρόσφατη μελέτη παρακολούθησης από τον Ρος έδειξε ότι τα ποντίκια που έφεραν το γονίδιο APOE4, που σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, παρουσίασαν πιο σοβαρή γνωστική εξασθένηση ως απόκριση στην έκθεση σε μικροπλαστικά σε σχέση με εκείνα με λιγότερο επικίνδυνα γονίδια.