Η πρόβλεψη του Φλέμινγκ
Δεν χρειάστηκαν παρά λίγες δεκαετίες για να επιβεβαιωθεί η ζοφερή πρόβλεψη του Αλέξανδρου Φλέμινγκ. Ο σπουδαίος Σκωτσέζος επιστήμονας είχε πει στην ομιλία αποδοχής του Νομπέλ Ιατρικής, με το οποίο βραβεύτηκε το 1945 για την ανακάλυψη της πενικιλίνης, του πρώτου αντιβιοτικού, πως δεν θα αργούσε η μέρα που όλοι θα μπορούν να προμηθευτούν την πενικιλίνη, όμως θα τη χρησιμοποιούν, στην πλειονότητά τους, με λανθασμένο τρόπο: σε μικρές δόσεις που όχι μόνο δεν θα σκοτώνουν τα μικρόβια, αλλά και θα τα κάνουν πιο ανθεκτικά, άρα και πιο επικίνδυνα.
Πράγματι, σήμερα τα μικρόβια για τα οποία δεν διατίθεται σχεδόν κανένα δραστικό αντιβιοτικό πληθαίνουν. Τα λεγόμενα superbugs (υπερμικρόβια) προκαλούν κάθε χρόνο πάνω από 700.000 θανάτους σε όλο τον κόσμο. Γιατί συμβαίνει αυτό; Τα αντιβιοτικά που μας χορηγούνται για τη θεραπεία κάποιας λοίμωξης έχουν σκοπό να σκοτώσουν τα μικρόβια που την προκαλούν. Δεν σκοτώνουν, όμως, μόνον αυτά, αλλά και όσα είναι ευαίσθητα στο συγκεκριμένο αντιβιοτικό, συμπεριλαμβανομένων πολλών «καλών μικροβίων» τα οποία χρειάζεται ο οργανισμός μας.
Από την άλλη πλευρά, δεν μπορούν να εξουδετερώσουν εκείνα που «κουβαλούν» τη γενετική πληροφορία η οποία τα καθιστά ανθεκτικά στη δράση του φαρμάκου. Αυτή η πληροφορία μεταδίδεται από όσα επιβιώνουν και σε άλλα μικρόβια και έτσι η ανθεκτικότητα απέναντι στα αντιβιοτικά, η μικροβιακή αντοχή, εξαπλώνεται.
Είναι αναπόφευκτο, λοιπόν: Κάθε φορά που παίρνουμε ένα αντιβιοτικό, με επαρκή λόγο ή χωρίς, συμβάλλουμε στη δημιουργία ολοένα και πιο ανθεκτικών μικροβίων, βοηθάμε να γιγαντωθεί αυτή η απειλή για τη δημόσια υγεία και, χωρίς ίχνος υπερβολής, για το μέλλον της ανθρωπότητας. Γιατί σ’ έναν κόσμο χωρίς αντιβιοτικά, απλές χειρουργικές επεμβάσεις (όπως η αφαίρεση της σκωληκοειδούς απόφυσης) θα είναι πολύ επικίνδυνες· οι μεταμοσχεύσεις δεν θα είναι εφικτές· οι θεραπείες σε καρκινοπαθείς (χημειοθεραπεία και ακτινοβολίες) θα είναι αδύνατο να πραγματοποιηθούν· οι γυναίκες δεν θα μπορούν να γεννούν με καισαρική. Μια συνηθισμένη λοίμωξη, όπως η ουρολοίμωξη ή η αμυγδαλίτιδα από στρεπτόκοκκο, θα είναι πάρα πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί και ένας ασθενής με βακτηριακή πνευμονία θα είναι a priori καταδικασμένος σε θάνατο.
Αποκαρδιωτικά στοιχεία
Tα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων, τα οποία πρώτη δημοσιεύει σήμερα η «Κ», είναι αποκαρδιωτικά. Μόνο το 2020 οι λοιμώξεις που εμφάνισαν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά –ενδονοσοκομειακές σε ποσοστό 70%– ξεπέρασαν τις 800.000 σε όλη την Ευρώπη, προκαλώντας τουλάχιστον 35.000 θανάτους, ενώ οι επιπλοκές για πολλούς από τους επιζήσαντες υπολογίζονται σε ένα εκατομμύριο χρόνια ζωής σε συνθήκες σωματικής ή και πνευματικής αδυναμίας, ακόμη και αναπηρίας.
Αν τα αντιβιοτικά αποδυναμωθούν τελείως, ακόμη και απλές χειρουργικές επεμβάσεις θα είναι πολύ επικίνδυνες, ενώ ένας ασθενής με βακτηριακή πνευμονία θα είναι καταδικασμένος σε θάνατο.
Το κόστος της μικροβιακής αντοχής σε ανθρώπινες ζωές και σε επιβάρυνση των συστημάτων υγείας των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης ισοδυναμεί με το αντίστοιχο της γρίπης, της φυματίωσης και του HIV/AIDS – μαζί.
Ειδικά για τη χώρα μας η κατάσταση είναι, σύμφωνα με τα δεδομένα από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων, ζοφερή. H Eλλάδα παραμένει πρώτη σε δυσίατες και θανατηφόρες λοιμώξεις από ανθεκτικά ή πολυανθεκτικά μικρόβια, όπως ο εντερόκοκκος, o χρυσίζων σταφυλόκοκκος, o πνευμονιόκοκκος, η κλεμπσιέλλα.
Tο ανθεκτικό στην καρβαπενέμη ακινετοβακτήριο, για παράδειγμα, που «θερίζει» στις ελληνικές ΜΕΘ, ευθύνεται για 20 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους, την ώρα που οι αντίστοιχοι αριθμοί για την Πολωνία, την Ουγγαρία, τη Βουλγαρία και τη Νορβηγία είναι 9, 6, 4 και 2 θάνατοι, αντιστοίχως.
Eνώ οι λοιμώξεις που οφείλονται στο ανθεκτικό στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς κολοβακτηρίδιο, τον μεγαλύτερο, ίσως, εχθρό του ουροποιητικού συστήματος, αυξήθηκαν κατά 54,7% την τελευταία τριετία (2019-2022).
Εντονα αυξητικές τάσεις εμφανίζουν επίσης η Κύπρος (+73,6%), η Ρουμανία (+70,3%), η Ισπανία (+29,5%), η Ισλανδία (+21,2%) και η Ουγγαρία (+17,5%).
Η κλεμπσιέλλα
Ο Ντομινίκ Μονέ, επικεφαλής του προγράμματος του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων για τη μικροβιακή αντοχή, δεν έκρυψε την ανησυχία του ειδικά για την κλεμπσιέλλα, ένα από τα πιο επικίνδυνα νοσοκομειακά μικρόβια, που μπορεί να προκαλέσει από σοβαρή πνευμονία και λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος μέχρι και σήψη σε ασθενείς με εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Τα στελέχη της, μάλιστα, γίνονται ολοένα και πιο ανθεκτικά στις καρβαπενέμες, ομάδα αντιβιοτικών τελευταίας γραμμής.
Τη μάχη με την κλεμπσιέλλα δείχνουν να χάνουν προς το παρόν η Σλοβενία, με αύξηση 591,3% των περιστατικών λοιμώξεων το ίδιο χρονικό διάστημα (2019-2022), η Ουγγαρία με 530,4%, η Κύπρος με 278,4%, η Ρουμανία με 269%, η Σλοβακία με 257,3%. Η αντίστοιχη αύξηση στην Ελλάδα έφτασε το 38%.
Οσον αφορά τη συνολική χρήση αντιβιοτικών –και στα νοσοκομεία και στην κοινότητα–, η Ελλάδα είναι ανάμεσα στις χώρες που από το 2013 μέχρι το 2022 παρουσίασαν ελαφρά μείωση της τάξεως του 3,5%, έστω κι αν αυτό δεν μεταφράζεται σε κάμψη των λοιμώξεων.
Πολύ καλύτερες επιδόσεις είχαν η Φινλανδία (-14,9%), το Λουξεμβούργο (-9,9%), η Αυστρία (-9,5%) και η Ισπανία (-6,7%), ενώ η υπερκατανάλωσή τους μέσα σε αυτή τη δεκαετία αυξήθηκε ακόμη περισσότερο στη Βουλγαρία (+24,1%), τη Μάλτα (+15,7%), τη Λιθουανία (+13,5%), την Κύπρο (+11,4%) και την Κροατία (+7,4%).
Η προσωπική ευθύνη
Η λέξη «εκπαίδευση» χρησιμοποιήθηκε πολύ από τον κ. Μονέ και τους υπόλοιπους ειδικούς στην ενημέρωση για την επέλαση των υπερμικροβίων στα κεντρικά γραφεία του ECDC, τα οποία επισκεφθήκαμε. Μίλησαν πολύ και για την προσωπική ευθύνη των πολιτών, την κλιματική αλλαγή που ανεβάζει ακόμη περισσότερο τον πήχυ της δυσκολίας, την Ενιαία Υγεία –ανθρώπων, ζώων και οικοσυστημάτων–, καθώς και για την πολιτική βούληση, μια και για κάθε ένα ευρώ που μια χώρα επενδύει στην αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής, εξοικονομεί τρία ευρώ από την επιβάρυνση του δημόσιου συστήματος υγείας.
Μελέτες έχουν δείξει ότι αν η κατάχρηση των αντιβιοτικών ανακοπεί –στα νοσοκομεία και στην κοινότητα– για τουλάχιστον τρεις μήνες, τα μικρόβια αρχίζουν να χάνουν σταδιακά τους μηχανισμούς αντοχής και γίνονται ξανά ευαίσθητα. Στο χέρι μας είναι, λοιπόν, να ενδυναμώσουμε και πάλι τα αντιβιοτικά.
Τα έξι κρίσιμα ΔΕΝ
ΔΕΝ χρησιμοποιούμε αντιβιοτικά που έχουν μείνει στο σπίτι μας από κάποια προηγούμενη θεραπεία, ούτε τα δίνουμε σε άλλους. Πρέπει να συνταγογραφούνται μόνο από γιατρό που μας έχει εξετάσει.
ΔΕΝ είναι παυσίπονα, ούτε μπορούν να θεραπεύσουν κάθε ασθένεια. Είναι αποτελεσματικά μόνο ενάντια στις βακτηριακές λοιμώξεις και δεν ενδείκνυνται για τις ιογενείς, όπως το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη, η βρογχίτιδα και οι περισσότερες μορφές ωτίτιδας. Η λήψη τους για λάθος λόγους ενδέχεται να προκαλέσει παρενέργειες.
ΔΕΝ είναι σαν τις βιταμίνες, δεν μας βοηθούν να είμαστε σε καλή φόρμα, όπως πολλοί πιστεύουν. Αποτελούν μια πολύτιμη «εφεδρεία» μόνο για τις περιπτώσεις στις οποίες η χρήση τους κριθεί επιβεβλημένη.
ΔΕΝ παραλείπουμε δόσεις και δεν σταματάμε τη φαρμακευτική αγωγή πριν από την ολοκλήρωσή της μόνο και μόνο επειδή τα συμπτώματα έχουν αρχίσει να υποχωρούν και αισθανόμαστε καλύτερα. Τηρούμε αυστηρά τις οδηγίες δοσολογίας και διάρκειας της θεραπείας που μας έχει δώσει ο γιατρός μας.
ΔΕΝ αφορά μόνο όσους παίρνουν αντιβιοτικά η μικροβιακή αντοχή. Τα μικρόβια γίνονται ανθεκτικά στα αντιβιοτικά, όχι οι άνθρωποι. Το αν κάποιος έχει λάβει ή όχι αντιβίωση κάποια στιγμή στο παρελθόν δεν συνεπάγεται πως αυτή θα αποδειχθεί αποτελεσματική για τον ίδιο όταν τη χρειαστεί.
ΔΕΝ φτιάχνονται συχνά νέα αντιβιοτικά (ελάχιστα έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες), ούτε είναι ανεξάντλητα τα όπλα που έχει η Ιατρική στη φαρέτρα της ενάντια στα μικρόβια, τα οποία, αντιθέτως, «ανανεώνονται» διαρκώς.

Γιατί δεν πήγε ο Πούτιν στο γεύμα μαζί με τον Τραμπ και τον Σι – Τι είπε το Κρεμλίνο
Υπόθεση Μαζωνάκη: «Κανένας γιατρός δεν κατείχε την ιατρική ειδικότητα για την προμήθεια προποφόλης»
Θρήνος στη Θεσσαλονίκη: Νεκρός 21χρονος που έπεσε από τον Λευκό Πύργο
Γυναικοκτονία στο Θησείο: «Ήταν καλή γυναίκα, δεν μπορώ να το εξηγήσω» – Μαρτυρία για τη δολοφονία της 61χρονης
Σενζέν, πίσω από τις κάμερες: Πώς Τραμπ, Πούτιν, Σι στήνουν το νέο σκηνικό – Τι μένει για την Ευρώπη
Νέος “χείμαρρος” Σαμαρά κατά της Κυβέρνησης Μητσοτάκη για το στεγαστικό που “στραγγαλίζει” την Ελληνική οικογένεια: «500.000 σπίτια κλειστά μόνο στην Αττική και οι Έλληνες δεν βρίσκουν στέγη» – Βαριές καταγγελίες για το ανεξέλεγκτο ράλι των ενοικίων και τα “παιχνίδια” με τα Αirbnb και τις Golden Visa – Δείτε το βίντεο με τη βαρυσήμαντη παρέμβαση και το σχέδιο του πρώην Πρωθυπουργού για την αντιμετώπιση αυτού του μεγάλου προβλήματος
Κλιμάκια του FBI εδώ και αρκετά 24ωρα στην Αθήνα για την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ: Ερευνούν όλες τις λεπτομέρειες των διασυνδέσεων και των σχέσεων της πρώην Πρέσβειρας των ΗΠΑ στην ελληνική πρωτεύουσα!
Έλον Μασκ: «Αισθάνομαι πολύ ανόητος»- Η δημόσια μεταμέλειά του για τα 445 εκατ. δολάρια που έδωσε στους Ρεπουμπλικάνους
Πολεμικό Ναυτικό: Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ σε κοινή ναυτική άσκηση νότια της Κύπρου
Συνελήφθη στο Ζεφύρι η ιδιοκτήτρια του οχήματος που μπούκαρε στο προαύλιο του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων
Θησείο: Ασύλληπτο μένος από τον γυναικοκτόνο – Την έβαλε κάτω και την πατούσε, στραγγαλισμό δείχνει η ιατροδικαστική
O Γιάννης Παπαμιχαήλ νοσηλεύεται σε ψυχιατρική κλινική μετά από εισαγγελική παραγγελία
Ζεφύρι: Η εξαφανισμένη φιάλη οξυγόνου και ο αξιωματικός που δεν πήγε στην πυρκαγιά
Σοκ στον καλλιτεχνικό κόσμο: Νεκρός μέσα στο σπίτι του βρέθηκε ο ηθοποιός Λεωνίδας Νικολαΐδης – Πέρασαν ημέρες μέχρι να τον αναζητήσει κάποιος – Η συγκλονιστική αποκάλυψη του Σπύρου Μπιμπίλα
Ξεκίνησε η τριμερής Τραμπ – Πούτιν – Σι: “Γράφουμε ιστορία” δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος