Τι συμβαίνει μεταξύ Άγκυρας και Μόσχας; Οι μυστικές επαφές του Φιντάν με την «καρδιά» των Ρωσικών Υπηρεσιών Πληροφοριών, τα ερωτήματα για το ΝΑΤΟ και ένα παρασκήνιο-«φωτιά»

Μια επίσκεψη που επισήμως παρουσιάστηκε ως ακόμη ένας διπλωματικός γύρος επαφών, φαίνεται πως έκρυβε πολύ περισσότερα από όσα ανακοινώθηκαν δημόσια. Η παρουσία του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στη Μόσχα στις 16 και 17 Ιουνίου εξελίχθηκε, σύμφωνα με πληροφορίες και δημοσιεύματα, σε μια σειρά επαφών υψηλής ευαισθησίας, με πρωταγωνιστές κορυφαίους αξιωματούχους του ρωσικού μηχανισμού ασφαλείας και πληροφοριών.

Επισήμως, ο σκοπός του ταξιδιού ήταν οι συνομιλίες με τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ και η συνάντηση με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, με αντικείμενο τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη σταθερότητα στη Μαύρη Θάλασσα και τις εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο.

Ωστόσο, το πραγματικό βάρος της επίσκεψης φαίνεται πως βρισκόταν αλλού.

Οι επαφές που προκάλεσαν αίσθηση

Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, ο Χακάν Φιντάν πραγματοποίησε ξεχωριστές συναντήσεις με τον διευθυντή της FSB Αλεξάντερ Μπόρτνικοφ, τον επικεφαλής της Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR) Σεργκέι Ναρίσκιν και τον επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών GRU, Ιγκόρ Κοστιούκοφ.

Για έναν παραδοσιακό υπουργό Εξωτερικών, ένα τέτοιο πρόγραμμα θα θεωρούνταν ασυνήθιστο. Στην περίπτωση, όμως, του Φιντάν, ο οποίος επί σειρά ετών ηγήθηκε της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, η εικόνα αποκτά διαφορετική διάσταση.

Στη Μόσχα, ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας δεν εμφανίστηκε μόνο ως πολιτικός διαπραγματευτής, αλλά και ως άνθρωπος που γνωρίζει σε βάθος τη γλώσσα των μυστικών υπηρεσιών, της ασφάλειας και των γεωπολιτικών ισορροπιών.

Η «κλειστή ατζέντα» Άγκυρας – Μόσχας

Οι συναντήσεις αυτές ενίσχυσαν τις εκτιμήσεις ότι Τουρκία και Ρωσία δεν περιορίστηκαν σε δημόσιες τοποθετήσεις και διπλωματικές δηλώσεις, αλλά προχώρησαν σε ανταλλαγή απόψεων για κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας πίσω από κλειστές πόρτες.

Η διάκριση είναι σαφής: οι συνομιλίες με τον Λαβρόφ αφορούν τη διπλωματία, οι επαφές με τον Πούτιν το ανώτατο πολιτικό επίπεδο. Όταν, όμως, στο τραπέζι βρίσκονται οι επικεφαλής των σημαντικότερων ρωσικών υπηρεσιών πληροφοριών, το ενδιαφέρον στρέφεται σε εκτιμήσεις κινδύνων, επιχειρησιακά δεδομένα και πιθανά σενάρια κρίσεων.

Μαύρη Θάλασσα: το πεδίο ανησυχίας της Άγκυρας

Ένα από τα βασικά θέματα των συνομιλιών εκτιμάται ότι ήταν η ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα. Η Τουρκία βρίσκεται σε εξαιρετικά λεπτή θέση, καθώς διατηρεί ανοιχτούς διαύλους τόσο με τη Ρωσία όσο και με την Ουκρανία, επιχειρώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Για την Άγκυρα, οποιαδήποτε περαιτέρω κλιμάκωση που θα μπορούσε να επηρεάσει τα τουρκικά λιμάνια, τις εμπορικές οδούς ή τις ενεργειακές υποδομές αποτελεί ζήτημα άμεσου εθνικού ενδιαφέροντος.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Φιντάν φέρεται να επανέλαβε την επιθυμία της Τουρκίας να φιλοξενήσει εκ νέου συνομιλίες μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, διατηρώντας τον ρόλο του διαμεσολαβητή, αλλά ταυτόχρονα θέτοντας τις δικές της «κόκκινες γραμμές».

Από τη Συρία μέχρι τον Καύκασο

Οι επαφές με τη FSB εκτιμάται ότι επικεντρώθηκαν σε ζητήματα αντιτρομοκρατίας, προστασίας κρίσιμων υποδομών και εξελίξεων στη Συρία, όπου τα συμφέροντα των δύο χωρών συχνά συγκρούονται αλλά και συνυπάρχουν.

Οι συνομιλίες με τη SVR θεωρείται ότι αφορούσαν τη μεγάλη γεωπολιτική εικόνα: Ουκρανία, Ιράν, Μέση Ανατολή, Νότιο Καύκασο και τις κινήσεις της Δύσης στην ευρύτερη περιοχή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποδίδεται και στη συνάντηση με τον επικεφαλής της GRU, καθώς οι στρατιωτικές πληροφορίες σχετίζονται με εκτιμήσεις για πραγματικές επιχειρησιακές προθέσεις και όχι απλώς με τις επίσημες θέσεις που εκφράζονται δημόσια.

Καύκασος, Ιράν και ενεργειακοί διάδρομοι

Ο Νότιος Καύκασος φέρεται επίσης να βρέθηκε στο επίκεντρο των επαφών. Η ειρηνευτική διαδικασία μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, οι εξελίξεις γύρω από τον διάδρομο Ζανγκεζούρ, αλλά και η αυξανόμενη παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή αποτελούν ζητήματα ιδιαίτερης σημασίας για την Τουρκία.

Παράλληλα, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και οι εντάσεις γύρω από το Ιράν φαίνεται πως απασχόλησαν τις δύο πλευρές, με την Άγκυρα να επιδιώκει σαφέστερη εικόνα για τις ρωσικές εκτιμήσεις σε περίπτωση νέας περιφερειακής κλιμάκωσης.

Στο τραπέζι εκτιμάται ότι βρέθηκε και το ενεργειακό ζήτημα. Οι αγωγοί φυσικού αερίου, οι θαλάσσιες μεταφορές και η φιλοδοξία της Τουρκίας να αναδειχθεί σε ενεργειακό κόμβο μετατρέπουν την ασφάλεια των υποδομών σε στρατηγική προτεραιότητα.

Το τουρκικό μοντέλο ισορροπιών και η σκιά του ΝΑΤΟ

Η επίσκεψη του Φιντάν ανέδειξε, σύμφωνα με αναλυτές, τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα ασκεί εξωτερική πολιτική: διπλωματία, υπηρεσίες πληροφοριών, στρατιωτικός σχεδιασμός και ενεργειακή στρατηγική λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία ενός ενιαίου μηχανισμού.

Την ίδια ώρα, η Τουρκία εξακολουθεί να κινείται στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στις δεσμεύσεις της ως μέλος του ΝΑΤΟ και στη διατήρηση στενών διαύλων επικοινωνίας με τη Μόσχα.

Αυτός ο διττός ρόλος τής επιτρέπει να εμφανίζεται ως συνομιλητής και των δύο πλευρών, αλλά ταυτόχρονα τροφοδοτεί ερωτήματα και προβληματισμό στους κόλπους της Συμμαχίας για το πώς διαμορφώνονται οι ισορροπίες σε μια περίοδο όπου η γεωπολιτική αστάθεια επεκτείνεται από την Ουκρανία μέχρι τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο.

Σημείωση: Ορισμένες από τις εκτιμήσεις για το περιεχόμενο των συναντήσεων βασίζονται σε αναλύσεις και δημοσιεύματα διεθνών μέσων και δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως από τις εμπλεκόμενες πλευρές.