Το BBC για την Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης Σινά: Ένας ιερός τόπος μπροστά στον κίνδυνο της τουριστικής «ανάπλασης»

Η σκιά της τουριστικής «ανάπλασης» απλώνεται πάνω από τη Μονή Σινά και το επιβλητικό όρος που την περιβάλλει – έναν από τους πιο εμβληματικούς τόπους πίστης και ιστορικής μνήμης παγκοσμίως.

Το BBC για την Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης Σινά: Ένας ιερός τόπος μπροστά στον κίνδυνο της τουριστικής «ανάπλασης»

Τα φιλόδοξα σχέδια της αιγυπτιακής κυβέρνησης για τη δημιουργία πολυτελών τουριστικών εγκαταστάσεων στην περιοχή προκαλούν έντονη ανησυχία: θα μπορέσει η πνευματική κληρονομιά να συνυπάρξει με την εμπορική εκμετάλλευση ή κινδυνεύει να χαθεί μέσα στη λάμψη των νέων θερέτρων;

Το απόκοσμο, βραχώδες τοπίο, που θεωρείται ιερό από τρεις μεγάλες θρησκείες – Ιουδαϊσμό, Χριστιανισμό και Ισλάμ – απειλείται να χάσει τον χαρακτήρα της σιωπηλής απομόνωσης που το συνόδευε επί αιώνες. Εδώ, σύμφωνα με την παράδοση, ο Μωυσής παρέλαβε τις Δέκα Εντολές και το σημείο της φλεγόμενης βάτου παραμένει έως σήμερα τόπος αναφοράς για εκατομμύρια πιστούς που αναζητούν μια προσωπική, μυσταγωγική εμπειρία.

Η λεπτή ισορροπία μεταξύ προσκυνήματος και τουρισμού

Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης –που υπάγεται στο Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο και είναι ενταγμένη στον κατάλογο της UNESCO ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς– δεν θα κλείσει, όπως διαβεβαιώνουν οι αρχές. Ωστόσο, η σχεδιαζόμενη επένδυση με ξενοδοχεία, βίλες και εμπορικά κέντρα δημιουργεί ερωτήματα: πού τελειώνει η τουριστική ανάπτυξη και πού αρχίζει η αλλοίωση ενός τόπου που χτίστηκε πάνω στη σιωπή και στη δέηση;

Στη μέση αυτού του διλήμματος βρίσκεται και η βεδουίνικη κοινότητα των Τζεμπελέγια, οι παραδοσιακοί φύλακες του μοναστηριού. Η μαρτυρία τους είναι σπαρακτική: κατεδαφίσεις κατοικιών χωρίς αποζημιώσεις, καταστροφή οικοτουριστικών ξενώνων, ακόμα και αναγκαστική μεταφορά νεκρών από το κοιμητήριο για να δημιουργηθεί χώρος στάθμευσης. Για τους ίδιους, η «ανάπτυξη» ισοδυναμεί με ξεριζωμό.

«Ανάπτυξη ξένη προς τους κατοίκους»

Ο Βρετανός συγγραφέας Μπεν Χόφλερ, που έχει συνεργαστεί στενά με τις φυλές της περιοχής, μιλά για ένα σχέδιο που παρουσιάζεται ως «βιώσιμη ανάπτυξη», αλλά στην πραγματικότητα σχεδιάστηκε χωρίς τη συγκατάθεση των Βεδουίνων. «Δεν είναι ανάπτυξη που ανταποκρίνεται στις ανάγκες ή τις επιθυμίες τους, αλλά μια επιβολή από τα πάνω, που εξυπηρετεί ξένα συμφέροντα», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Με τα λόγια του, «ένας καινούριος αστικός κόσμος χτίζεται γύρω από μια νομαδική φυλή που συνειδητά επέλεξε να παραμείνει εκτός αυτού του μοντέλου ζωής. Τώρα όμως καλούνται να ζήσουν σε έναν κόσμο που δεν διάλεξαν και που θα τους μεταμορφώσει ριζικά».

Το BBC για την Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης Σινά: Ένας ιερός τόπος μπροστά στον κίνδυνο της τουριστικής «ανάπλασης»

Διπλωματικές εντάσεις και εκκλησιαστικές αντιδράσεις

Στην κοιλάδα των περίπου 4.000 κατοίκων, οι αλλαγές αντιμετωπίζονται με δυσπιστία, ενώ η Ελλάδα έχει πάρει ανοιχτά θέση κατά των σχεδίων, λόγω της ιστορικής σύνδεσής της με τη Μονή. Οι εντάσεις κορυφώθηκαν όταν αιγυπτιακό δικαστήριο αποφάσισε πως η Αγία Αικατερίνη δεν κατέχει γη αλλά απλώς «δικαίωμα χρήσης» αυτής, θέτοντας ουσιαστικά υπό αμφισβήτηση την περιουσία και τη λειτουργία της.

Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος έκανε λόγο για «υπαρξιακή απειλή» εναντίον ενός πνευματικού φάρου της Ορθοδοξίας, ενώ το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων υπενθύμισε την ιστορική «εντολή προστασίας» που είχε δοθεί στη Μονή από τον Προφήτη Μωάμεθ. Το ίδιο το μοναστήρι, άλλωστε, με το βυζαντινό του τείχος και το μικρό φατιμιδικό τζαμί στο εσωτερικό του, αποτελεί μοναδικό μνημείο ειρηνικής συνύπαρξης χριστιανών και μουσουλμάνων.

Τελικά, η έντονη διπλωματική κινητικότητα οδήγησε σε κοινή διακήρυξη Ελλάδας και Αιγύπτου, που υπόσχεται διασφάλιση της πολιτιστικής και θρησκευτικής ταυτότητας της Αγίας Αικατερίνης – αν και οι φόβοι για το μέλλον παραμένουν.

Το φιλόδοξο αλλά αμφιλεγόμενο “Great Transfiguration Project”

Η Αίγυπτος από το 2021 έχει δρομολογήσει το «Πρόγραμμα της Μεγάλης Μεταμόρφωσης», με στόχο να αλλάξει ριζικά το τοπίο γύρω από το Σινά: νέα ξενοδοχεία, οικολογικά καταλύματα, κέντρο επισκεπτών, αναβαθμισμένο αεροδρόμιο και ακόμα και τελεφερίκ προς την κορυφή του βουνού.

Η κυβέρνηση μιλά για «δώρο προς την ανθρωπότητα και όλες τις θρησκείες». Παρ’ όλα αυτά, ήδη η πεδιάδα του Ελ-Ράχα έχει υποστεί σημαντικές αλλαγές, με τους επικριτές να επισημαίνουν πως οι οικονομικές δυσκολίες μπορεί να πάγωσαν προσωρινά το έργο, αλλά οι αλλοιώσεις στο τοπίο είναι ήδη ορατές.

Η UNESCO έχει ζητήσει αναστολή των έργων και ολοκληρωμένη στρατηγική προστασίας, χωρίς μέχρι σήμερα να βρει ανταπόκριση. Τον Ιούλιο, η οργάνωση World Heritage Watch κάλεσε να εξεταστεί η ένταξη της Αγίας Αικατερίνης στη «Λίστα Μνημείων σε Κίνδυνο», κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για την κληρονομιά αυτού του μοναδικού τόπου.