Το ΣτΕ «νομιμοποίησε» την αδικία: Συνταγματικό το τεκμαρτό εισόδημα για ελεύθερους επαγγελματίες – Στο περιθώριο οι προσφυγές των φορέων

Σε μία απόφαση που προκαλεί έντονες αντιδράσεις στους κόλπους των ελεύθερων επαγγελματιών, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε συνταγματικά ανεκτό το τεκμαρτό ελάχιστο καθαρό εισόδημα, απορρίπτοντας μαζικά τις προσφυγές επαγγελματικών συλλόγων, δικηγόρων και κοινωνικών φορέων που ζητούσαν την κατάργησή του. Η Ολομέλεια του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου, σε διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στις 14 Απριλίου και στις 2 Μαΐου 2025, τάχθηκε –κατά πλειοψηφία– υπέρ της διατήρησης ενός μέτρου που αντιμετωπίζεται από πολλούς ως τιμωρητικό και αντικοινωνικό.

Το ΣτΕ «νομιμοποίησε» την αδικία: Συνταγματικό το τεκμαρτό εισόδημα για ελεύθερους επαγγελματίες – Στο περιθώριο οι προσφυγές των φορέων

Η απόφαση του ΣτΕ επιβεβαιώνει τη νομιμότητα της απόφασης Α1055/9.4.2024 του Διοικητή της ΑΑΔΕ, Γιώργου Πιτσιλή, βάσει της οποίας θεσπίζεται ετήσιο τεκμαρτό καθαρό εισόδημα για τους ασκούντες ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα. Με απλά λόγια, το κράτος προϋποθέτει ότι κάθε επαγγελματίας πρέπει να έχει έναν ελάχιστο τζίρο, ανεξάρτητα από την πραγματική του δραστηριότητα ή τις συνθήκες της αγοράς. Αν δεν τον δηλώσει, φορολογείται για αυτόν τεκμαρτά – ακόμα κι αν στην πράξη δεν τον εισέπραξε ποτέ.

Η επίμαχη νομοθεσία (άρθρα 28Α–28Δ του ν. 4172/2013, όπως τροποποιήθηκαν) εισάγει έναν μηχανισμό ελέγχου και καταλογισμού φόρων βάσει τεκμαρτού προσδιορισμού, σύμφωνα με τον οποίο το κράτος υποθέτει ένα ελάχιστο καθαρό εισόδημα για κάθε επαγγελματία, ανεξαρτήτως πραγματικής οικονομικής κατάστασης. Αν και οι φορείς που προσέφυγαν μιλούν για μέτρο κοινωνικά άδικο και οικονομικά εξοντωτικό, ιδίως σε περιόδους κρίσης ή χαμηλής ζήτησης, το ΣτΕ έκρινε ότι δεν παραβιάζεται η αρχή της αναλογικότητας ούτε η συνταγματική προστασία της επιχειρηματικής ελευθερίας.

Το δικαστήριο δέχθηκε, μάλιστα, ότι ο κάθε φορολογούμενος έχει το δικαίωμα να αμφισβητήσει το τεκμαρτό εισόδημα μέσω του προβλεπόμενου διοικητικού πλαισίου (ενδικοφανής προσφυγή στη ΔΕΔ και, εν συνεχεία, στα διοικητικά δικαστήρια). Ωστόσο, το ίδιο το βάρος της απόδειξης μετακυλίεται στον πολίτη, ο οποίος καλείται να αποδείξει –με επιπλέον κόπο, χρόνο και έξοδα– ότι δεν κέρδισε αυτά που του προσάπτει η Εφορία.

Το ΣτΕ «νομιμοποίησε» την αδικία: Συνταγματικό το τεκμαρτό εισόδημα για ελεύθερους επαγγελματίες – Στο περιθώριο οι προσφυγές των φορέων

Για όσους γνωρίζουν την παραδοσιακά συντηρητική στάση του ΣτΕ στα ζητήματα φορολογίας, η απόφαση δεν αποτέλεσε έκπληξη. Όμως για χιλιάδες επαγγελματίες που βλέπουν το εισόδημά τους να καθορίζεται αυθαίρετα, χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, η απόφαση ισοδυναμεί με θεσμική κατοχύρωση μιας φορολογικής αυθαιρεσίας.

Οι δικηγόροι, λογιστές, μικρομεσαίοι και επαγγελματικά σωματεία που υπέγραψαν τις προσφυγές κάνουν λόγο για ένα μέτρο που «ποινικοποιεί τη φτώχεια» και μετατρέπει τους ελεύθερους επαγγελματίες σε υπόπτους φοροδιαφυγής εκ προοιμίου, στερώντας τους κάθε έννοια φορολογικής δικαιοσύνης. Πολλοί βλέπουν σε αυτό το σύστημα μια μορφή προκαταβολικής ενοχής: αν δεν μπορείς να αποδείξεις ότι είσαι φτωχός, τότε θα φορολογηθείς σαν να είσαι πλούσιος.

Η υπόθεση αυτή ανοίγει ένα ευρύτερο ζήτημα σχετικά με τη σχέση του κράτους με τον πολίτη: πρόκειται για προστασία του δημόσιου συμφέροντος ή για εξόντωση της μικρομεσαίας τάξης; Σε μια εποχή που οι επαγγελματίες αγωνίζονται να επιβιώσουν σε ένα ρευστό οικονομικό περιβάλλον, με πληθωριστικές πιέσεις και χαμηλή ζήτηση, η επιβολή τεκμαρτών εισοδημάτων μοιάζει με επιπλέον βάρος σε ήδη γονατισμένες πλάτες.