Το Στενό του Ορμούζ ως παγκόσμιο «κουμπί» της ενέργειας: Πώς η Τεχεράνη μετατρέπει τη θαλάσσια αρτηρία του πλανήτη σε γεωπολιτικό όπλο, αφήνοντας να περνά μόνο το δικό της πετρέλαιο; – Το επικίνδυνο παιχνίδι που απειλεί να τινάξει τις αγορές και την παγκόσμια οικονομία στον αέρα

Καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται, το Ιράν αξιοποιεί τη στρατηγική του θέση για να ασκήσει πίεση στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Κεντρικό εργαλείο αυτής της στρατηγικής είναι το Στενό του Ορμούζ, μια από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο.

Την τελευταία εβδομάδα, οι εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου φαίνεται να φτάνουν κατά μέσο όρο τα 2,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, επίπεδα υψηλότερα από εκείνα πριν την πρόσφατη πολεμική κλιμάκωση. Την ίδια στιγμή, χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και το Ιράκ, αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στις δικές τους εξαγωγές.

Η στρατηγική πίεσης της Τεχεράνης

Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι μπορεί να μετατρέψει το Στενό του Ορμούζ σε μια πραγματική «ζώνη κινδύνου». Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν επιβλέπουν την περιοχή, αποτρέποντας ή καθυστερώντας πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο για λογαριασμό ανταγωνιστικών χωρών.

Αντίθετα, δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο φαίνεται να περνούν σχεδόν ανεμπόδιστα από τη θαλάσσια οδό.

Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί κρίσιμο σημείο για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Η παραμικρή διαταραχή στη λειτουργία του μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές.

Αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου

Η αστάθεια στην περιοχή έχει ήδη επηρεάσει τις τιμές της ενέργειας. Το πετρέλαιο εκτινάχθηκε κοντά στα 120 δολάρια το βαρέλι πριν υποχωρήσει κάτω από τα 80 δολάρια, μετά από δηλώσεις του Donald Trump ότι η σύγκρουση θα μπορούσε να τερματιστεί σύντομα.

Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι αν το Στενό του Ορμούζ παραμείνει μπλοκαρισμένο για δύο εβδομάδες, οι εξαγωγές πετρελαίου από τις χώρες του Κόλπου θα μπορούσαν να μειωθούν κατά περίπου 3,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα — ποσότητα που αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 3% της παγκόσμιας παραγωγής.

Ο «σκιώδης στόλος» δεξαμενόπλοιων

Σημαντικό ρόλο στο ιρανικό σχέδιο παίζει ο λεγόμενος «σκιώδης στόλος» δεξαμενόπλοιων. Πρόκειται για πλοία που συχνά χρησιμοποιούν σημαίες ευκαιρίας ή κινούνται με απενεργοποιημένα συστήματα εντοπισμού.

Τα δεξαμενόπλοια αυτά μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο κυρίως προς την Κίνα και την Ινδία, προσφέροντας στην Τεχεράνη σημαντικά έσοδα παρά τις διεθνείς κυρώσεις.

Ωστόσο, οι μετακινήσεις τους συνοδεύονται από κινδύνους. Ορισμένα από αυτά έχουν δεχθεί επιθέσεις, γεγονός που δείχνει πόσο επικίνδυνο παραμένει το περιβάλλον στη θαλάσσια περιοχή.

Σύμφωνα με αναφορές, πλοία που προσεγγίζουν την περιοχή φτάνουν να επικοινωνούν μέσω ασυρμάτου με τις ιρανικές δυνάμεις, δηλώνοντας ότι είναι «φιλικά» προκειμένου να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση.

Πλοία παγιδευμένα και διεθνής ανησυχία

Η κρίση έχει ήδη επηρεάσει μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες. Η A.P. Moller–Maersk έχει αναφέρει ότι αρκετά πλοία της έχουν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο, περιμένοντας ασφαλείς συνθήκες για να συνεχίσουν το ταξίδι τους.

Παράλληλα, οι χώρες της G7 εξετάζουν την αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου ώστε να περιορίσουν τις πιέσεις στις αγορές.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους συζητούν επίσης το ενδεχόμενο στρατιωτικής συνοδείας εμπορικών πλοίων στο Στενό του Ορμούζ — μια κίνηση που η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι θα αντιμετωπίσει με πυραυλικά συστήματα και επιθέσεις με drones.

Το πετρέλαιο ως γεωπολιτικό όπλο

Μέσα σε ένα ήδη τεταμένο περιβάλλον, με κυρώσεις κατά της Ρωσία και πιέσεις σε ενεργειακές υποδομές χωρών όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία, το Ιράν επιχειρεί να εκμεταλλευτεί την κατάσταση.

Ελέγχοντας τη διέλευση στο Στενό του Ορμούζ, η Τεχεράνη επιχειρεί να δείξει ότι κατέχει ένα από τα ισχυρότερα γεωπολιτικά χαρτιά της εποχής: την ικανότητα να επηρεάζει τη ροή του πετρελαίου που τροφοδοτεί την παγκόσμια οικονομία.