Το τίμημα της Ευρώπης σε περίπτωση αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ – Πώς θα καλυφθεί το κενό ασφαλείας

Η πιθανή αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ προκαλεί έντονες ανησυχίες στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες καλούνται να επανεξετάσουν την αμυντική τους στρατηγική. Μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί περιορισμού της αμερικανικής συνεισφοράς, οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο να αναλάβουν μόνες τους την ασφάλειά τους. Ωστόσο, αυτό συνεπάγεται τεράστιο οικονομικό κόστος, καθώς η Ευρώπη εξαρτάται εδώ και δεκαετίες από τις ΗΠΑ για την άμυνά της.

Το βάρος της ευρωπαϊκής αυτονομίας στην άμυνα

Με τις Ηνωμένες Πολιτείες να καλύπτουν σημαντικό μέρος των αμυντικών δαπανών του ΝΑΤΟ, η αποχώρησή τους θα άφηνε ένα κενό που οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να καλύψουν άμεσα. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη πιέσει για αύξηση των αμυντικών δαπανών των κρατών-μελών στο 5% του ΑΕΠ, όταν μόλις 24 από τα 32 μέλη της Συμμαχίας φτάνουν σήμερα το όριο του 2%.

Σύμφωνα με τον Ραφαέλ Λος από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), αν και δεν υπάρχει άμεση στρατιωτική απειλή από τη Ρωσία, η Μόσχα επιδιώκει να διασπάσει το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε., αυξάνοντας την επιρροή της στην Ευρώπη. Η δεξαμενή σκέψης Bruegel επισημαίνει ότι πολλές χώρες, όπως η Γερμανία και η Πολωνία, εκτιμούν ότι η Ρωσία μπορεί να απειλήσει άμεσα ευρωπαϊκό έδαφος μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Το κόστος της αμυντικής αυτάρκειας

Για να αντικαταστήσει την υποστήριξη των ΗΠΑ, η Ευρώπη θα πρέπει να επενδύσει σε στρατιωτικές δυνάμεις, οπλικά συστήματα και υποδομές διοίκησης και πληροφοριών. Για παράδειγμα, η Γερμανία έχει ήδη δημιουργήσει ένα ειδικό ταμείο 100 δισ. ευρώ για τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεών της, αλλά τα διαθέσιμα κονδύλια δεν επαρκούν για τις αυξημένες απαιτήσεις.

Σύμφωνα με την ανάλυση της Bruegel, η στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ προς την Ουκρανία το 2024 ανήλθε σε 20 δισ. ευρώ, ενώ το συνολικό ποσό στρατιωτικής ενίσχυσης έφτασε τα 42 δισ. ευρώ. Για να καλυφθεί αυτό το ποσό από την Ευρώπη, οι επιπλέον αμυντικές δαπάνες θα αντιστοιχούσαν μόλις στο 0,12% του ΑΕΠ της Ε.Ε., ένα ποσό θεωρητικά εφικτό. Ωστόσο, οι μακροπρόθεσμες ανάγκες θα απαιτούσαν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ και πολυετή προετοιμασία.

Χρηματοδοτικές λύσεις για τον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό

Η εξεύρεση χρηματοδότησης για την ενίσχυση της άμυνας αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια. Ο Τζαν Άλεν Ρέινολντς, αναπληρωτής επικεφαλής οικονομολόγος στην Capital Economics, εκτιμά ότι οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες θα πρέπει να αυξηθούν κατά 250 δισ. ευρώ ετησίως, φτάνοντας περίπου στο 3,5% του ΑΕΠ της Ε.Ε.

Μια πιθανή λύση είναι η χρήση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για τη χρηματοδότηση του αμυντικού τομέα μέσω δανείων ή ειδικών ομολόγων. Επιπλέον, η δημιουργία ενός νέου ταμείου, αντίστοιχου με το NextGenerationEU των 750 δισ. ευρώ, θα μπορούσε να επιτρέψει την κοινή πρόσβαση της Ε.Ε. σε κεφάλαια χωρίς να επιβαρύνει άμεσα τους εθνικούς προϋπολογισμούς.

Την Τρίτη 4 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα σχέδιο 800 δισ. ευρώ με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και την υποστήριξη της Ουκρανίας. Το πρόγραμμα, γνωστό ως REARM Europe, επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες χωρίς να παραβιάσουν τους δημοσιονομικούς κανόνες της Ε.Ε.

Οικονομικές επιπτώσεις και προοπτικές

Παρόλο που η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών αποτελεί σημαντική πρόκληση, η Bruegel εκτιμά ότι η χρηματοδότηση μέσω χρέους θα μπορούσε να ενισχύσει την ευρωπαϊκή οικονομία. Η αβεβαιότητα γύρω από τους εμπορικούς πολέμους και οι απειλές του Τραμπ για δασμούς στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα έχουν ήδη οδηγήσει σε αύξηση των επενδύσεων στις αμυντικές βιομηχανίες.

Ο Ραφαέλ Λος επισημαίνει ότι η ανάπτυξη του γερμανικού στρατού θα μπορούσε να έχει θετικές επιπτώσεις στην οικονομία της χώρας, διατηρώντας θέσεις εργασίας στην αμυντική βιομηχανία και στηρίζοντας την ανάπτυξη. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι ο αντίκτυπος δεν πρέπει να υπερεκτιμηθεί, καθώς η στρατιωτική δαπάνη από μόνη της δεν αρκεί για να καλύψει τις ευρύτερες οικονομικές ανάγκες.

Με την Ευρώπη να βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές γεωπολιτικές προκλήσεις, η ενίσχυση της αμυντικής αυτονομίας φαίνεται αναπόφευκτη. Το ερώτημα που απομένει είναι αν οι ευρωπαϊκές χώρες θα καταφέρουν να αντεπεξέλθουν στο κόστος χωρίς να διαταράξουν την οικονομική τους σταθερότητα.