Τουρκία: Αποκαλυπτική απόρρητη έκθεση της ΜΙΤ για τις Σπάνιες Γαίες της Τουρκίας- Για «ξεπούλημα» εθνικού πλούτο στον Τραμπ κατηγορεί η αντιπολίτευση τον Ερντογάν

Τα κοιτάσματα Σπάνιων Στοιχείων Γης (ΣΣΓ) της Τουρκίας έχουν βρεθεί στο επίκεντρο μιας νέας γεωπολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ.

Τουρκία: Αποκαλυπτική απόρρητη έκθεση της ΜΙΤ για τις Σπάνιες Γαίες της Τουρκίας- Για «ξεπούλημα» εθνικού πλούτο στον Τραμπ κατηγορεί η αντιπολίτευση τον Ερντογάν

Αν η Τουρκία καταφέρει να επιτύχει τον στόχο της, φτάνοντας σε δυναμικότητα διύλισης 570.000 τόνων ετησίως, θα μπορούσε να αναδειχθεί σε βασικό παράγοντα στην περιοχή, επηρεάζοντας σημαντικά ακόμη και την Ευρώπη.

Συνεχίζεται η ένταση στο  εσωτερικό της Τουρκίας μετά τις κατηγορίες του ηγέτη της αντιπολίτευσης CHP, Οζγκιούρ Οζέλ, προς τον Πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν. Ο Οζέλ κατηγορεί τον Ερντογάν ότι «ξεπούλησε» τα τουρκικά αποθέματα ΣΣΓ στον τότε Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη συνάντηση τους στον Λευκό Οίκο στις 25 Σεπτεμβρίου 2025, με αντάλλαγμα πολιτική υποστήριξη για παραμονή στην εξουσία.

Η αντιπολίτευση σχεδιάζει ήδη νομοσχέδιο για να διασφαλιστεί ότι ένα από τα πλουσιότερα κοιτάσματα ΣΣΓ στον κόσμο, στη Μπεϊλίκοβα του Εσκί Σεχίρ, στη Δυτική Ανατολία, δεν θα παραχωρηθεί σε καμία ξένη χώρα. Παράλληλα, προγραμματίζεται συγκέντρωση στο Εσκί Σεχίρ στις 26 Οκτωβρίου υπό τον τίτλο «Ελευθερία για τον Ιμάμογλου».

Η απάντηση του Ερντογάν

Στη Μπεϊλίκοβα λειτουργεί πιλοτική εγκατάσταση από την κρατική εταιρεία Eti Maden, υπό τον έλεγχο του Ταμείου Πλούτου της Τουρκίας (TVF). Τα αποθέματα εκτιμώνται σε 694 εκατ. τόνους και περιέχουν 10 από τα 17 στρατηγικά στοιχεία ΣΣΓ, καθιστώντας το δεύτερο μεγαλύτερο κοίτασμα στον κόσμο μετά το Bayan Obo της Κίνας.

Ο Ερντογάν υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει θέμα πώλησης των κοιτασμάτων σε ξένες χώρες, αλλά προωθεί μόνο «τεχνολογική συνεργασία» με χώρες που διαθέτουν τεχνογνωσία στην επεξεργασία ΣΣΓ.

Η έκθεση της MIT για τις Σπάνιες Γαίες

Σύμφωνα με την απόρρητη έκθεση «Σπάνιες Γαίες και Τουρκία: Νέα Δυναμική και Γεωπολιτικοί Παράγοντες» της Εθνικής Ακαδημίας Πληροφοριών (MIT), οι πιο προηγμένες τεχνολογίες ΣΣΓ ελέγχονται από Κίνα, Ιαπωνία και Γαλλία.

Βασικά συμπεράσματα της έκθεσης:

• Οι χώρες που ελέγχουν βιομηχανίες ΣΣΓ μπορούν να ηγηθούν στην αμυντική βιομηχανία, στην τεχνητή νοημοσύνη και τις διαστημικές τεχνολογίες.

• Ο έλεγχος προμήθειας ΣΣΓ καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ισχύ σε συμβατικά και υψηλής τεχνολογίας στρατιωτικά έργα.

• Η Τουρκία διαθέτει τη δυνατότητα να καταστεί σημαντικός περιφερειακός παράγοντας.

Η έκθεση, που δημοσιεύθηκε διακριτικά στον ιστότοπο της MIT τον Μάιο του 2025, είχε ήδη καθοδηγήσει στρατηγικές κινήσεις από την άνοιξη του 2024. Οι πρώτες επαφές της Άγκυρας με την Κίνα περιελάμβαναν μνημόνιο συνεργασίας για ΣΣΓ τον Μάιο του 2024 και ακολούθησαν διπλωματικές συναντήσεις τον Ιούνιο, προετοιμάζοντας το έδαφος για την αντιπαράθεση ΗΠΑ-Κίνας.

Η γεωπολιτική διάσταση

Κάθε αεροσκάφος F-35 περιέχει περίπου 410 κιλά ΣΣΓ, ενώ ένα αμερικανικό αντιτορπιλικό Arleigh Burke πάνω από 2,3 τόνους. Οι ΗΠΑ παράγουν σημαντικά λιγότερα από την Κίνα — μόλις 1.000 τόνους μαγνητών NeFeB το 2024, σε σύγκριση με 300.000 τόνους από την Κίνα. Η έκθεση της MIT καταδεικνύει την επικίνδυνη εξάρτηση των ΗΠΑ από την κινεζική παραγωγή.

Τουρκία: Αποκαλυπτική απόρρητη έκθεση της ΜΙΤ για τις Σπάνιες Γαίες της Τουρκίας- Για «ξεπούλημα» εθνικού πλούτο στον Τραμπ κατηγορεί η αντιπολίτευση τον Ερντογάν

Η πρόταση της MIT προς την Τουρκία

Η έκθεση συνιστά στην Τουρκία στρατηγική «διύλισης-ανακύκλωσης-περιβάλλοντος», όχι απλής εξόρυξης και πώλησης. Βασικά σημεία:

• Μετατροπή από χώρα πρώτων υλών σε παραγωγό υψηλής προστιθέμενης αξίας.

• Ολοκληρωμένο εγχώριο οικοσύστημα εξόρυξης, διύλισης και παραγωγής τελικών προϊόντων.

• Κυκλική οικονομία με έμφαση σε έρευνα και ανάπτυξη κραμάτων μαγνητών για μείωση τεχνολογικής εξάρτησης.

• Αν επιτευχθεί δυναμικότητα 570.000 τόνων ετησίως, η Τουρκία θα μπορούσε να γίνει κορυφαίος παράγοντας στην περιοχή.

Ο προτεινόμενος οδικός χάρτης χωρίζεται σε τρεις φάσεις:

1. Βασικές υποδομές (2025–2028): Επαλήθευση αποθεμάτων, ενεργοποίηση πιλοτικών εγκαταστάσεων, κοινοπραξίες έρευνας και ανάπτυξης, στόχος παραγωγής 1.200 τόνων.

2. Κλιμάκωση (2028–2032): Ολοκληρωμένα διυλιστήρια, διεθνείς συνεργασίες, παραγωγή τουλάχιστον 2.500 τόνων μαγνητών NeFeB.

3. Παγκόσμια Τοποθέτηση (2032–2035): Επενδύσεις σε γραμμές συναρμολόγησης, ανακύκλωση, διαφοροποίηση τεχνολογικών συνεργασιών, αύξηση προστιθέμενης αξίας και συμμετοχή 25% δευτερογενών πηγών.

Η έκθεση τονίζει ότι η κοινή χρήση των δικαιωμάτων ΣΣΓ με ξένες χώρες «δεν τίθεται καν προς συζήτηση», καθώς οι σπάνιες γαίες του 21ου αιώνα γίνονται γεωπολιτικά εξίσου κρίσιμες με το πετρέλαιο του 20ού.

Η Τουρκία, έχοντας χάσει τον γεωπολιτικό έλεγχο του πετρελαίου τον 20ό αιώνα, φαίνεται έτοιμη να αξιοποιήσει μια νέα ευκαιρία με τα κοιτάσματα ΣΣΓ στο Εσκί Σεχίρ, διασφαλίζοντας ότι οι πόροι της θα παραμείνουν υπό εθνικό έλεγχο εν μέσω της αντιπαλότητας ΗΠΑ-Κίνας.