Τουρκία: «Εκτός ελέγχου» πλέον ο Ερντογάν κάνει νόμο του τουρκικού κράτους τον Νεο-Οθωμανικό αναθεωρητισμό και υιοθετεί πλήρως την αντίληψη του casus belli- Ο Σουλτάνος φοβάται ότι Ελλάδα Κύπρος και Ισραήλ τον περικυκλώνουν και βάζει «Γαλάζια πατρίδα», «γκρίζες ζώνες» και ΑΟΖ στο «μπλέντερ» των παράνομων τουρκικών διεκδικήσεων

Ο Ερντογάν έχει φτάσει πλέον στο σημείο να νομοθετεί ακόμη και τους χάρτες της φαντασίας του, υιοθετώντας στην πράξη και σε πλήρη έκταση την αντίληψη του casus belli, η οποία εδώ και δεκαετίες αποτελεί σταθερό άξονα της τουρκικής στρατηγικής έναντι της Ελλάδας.

Τουρκία: «Εκτός ελέγχου» πλέον ο Ερντογάν κάνει νόμο του τουρκικού κράτους τον Νεο-Οθωμανικό αναθεωρητισμό και υιοθετεί πλήρως την αντίληψη του casus belli- Ο Σουλτάνος φοβάται ότι Ελλάδα Κύπρος και Ισραήλ τον περικυκλώνουν και βάζει «Γαλάζια πατρίδα», «γκρίζες ζώνες» και ΑΟΖ στο «μπλέντερ» των παράνομων τουρκικών διεκδικήσεων

Με έναν νέο νόμο-ομπρέλα, η Άγκυρα επιχειρεί να ενσωματώσει θεσμικά τη «Γαλάζια Πατρίδα» και το σύνολο των μονομερών και παράνομων διεκδικήσεών της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, επιδιώκοντας παράλληλα να προσδώσει νομική υπόσταση σε αυτό που η ίδια αποκαλεί «γκρίζες ζώνες».

Η πρωτοβουλία αυτή, εφόσον προχωρήσει όπως διαρρέεται, δημιουργεί ένα εντελώς νέο πλαίσιο που όχι μόνο δυσχεραίνει κάθε απόπειρα διπλωματικής προσέγγισης και οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, αλλά ταυτόχρονα διαμορφώνει ένα μόνιμο πεδίο έντασης στο πεδίο.

Σύμφωνα με τουρκικές πηγές, το σχετικό νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί στην Εθνοσυνέλευση αμέσως μετά το Μπαϊράμι, στις 31 Μαΐου, και να ακολουθήσει ταχεία διαδικασία ψήφισης, ώστε να μετατραπεί σύντομα σε νόμο του τουρκικού κράτους.

Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η κίνηση της Άγκυρας καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο έχουν επιβαρυνθεί αισθητά, αποδεικνύοντας πόσο εύθραυστη παραμένει η ισορροπία των λεγόμενων «ήρεμων νερών». Παρότι στο πεδίο αποφεύγονται μείζονα επεισόδια, στο πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο καταγράφεται μια διαρκής μετατόπιση των δεδομένων.

Η Αθήνα παρακολουθεί με έντονη ανησυχία τις εξελίξεις, μεταφέροντας επανειλημμένα στην τουρκική πλευρά ότι τέτοιες ενέργειες υπονομεύουν ευθέως το κλίμα αποκλιμάκωσης. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης σημείωσε χαρακτηριστικά ότι «αν οποιαδήποτε χώρα επιλέξει να λάβει μονομερώς μέτρα τα οποία, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, θα έπρεπε να καθοριστούν σε πολυμερές ή διμερές επίπεδο, τότε θα πρόκειται για κινήσεις απλώς και μόνο για εσωτερική χρήση, χωρίς διεθνή εφαρμογή και οποιουδήποτε είδους δραστηριότητα που θα επιχειρηθεί να υλοποιηθεί μονομερώς θα αποτύχει».

Από τουρκικής πλευράς, η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία παρουσιάζεται και ως απάντηση σε αυτό που η Άγκυρα αντιλαμβάνεται ως στρατηγική περικύκλωσης από το Ισραήλ, με «ενεργούμενα» την Ελλάδα και την Κύπρο. Ταυτόχρονα, στο εσωτερικό της χώρας επιχειρείται η εκτόνωση μιας έντονης επικοινωνιακής πίεσης, καθώς τις τελευταίες εβδομάδες πληθαίνουν δημοσιεύματα και δηλώσεις περί «απειλών» για την τουρκική ασφάλεια λόγω των συνεργασιών Αθήνας και Λευκωσίας με Ισραήλ και Γαλλία.

Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι και το εσωτερικό πολιτικό κλίμα στην Τουρκία. Τόσο η αντιπολίτευση όσο και τμήματα της εθνικιστικής συμπολίτευσης κατηγορούν την κυβέρνηση ότι έχει υποχωρήσει σε ζητήματα ερευνών στην Ανατολική Μεσόγειο και ότι ανέχεται τετελεσμένα στο Αιγαίο, με αποτέλεσμα να «υπονομεύεται» η ίδια η λογική της «Γαλάζιας Πατρίδας». Το περιβάλλον αυτό εντείνει την ανάγκη της κυβέρνησης για επίδειξη αποφασιστικότητας.

Κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση του νομοσχεδίου έχει το Εθνικό Κέντρο Ερευνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (DEHUKAM), το οποίο είχε ήδη επεξεργαστεί τον χάρτη που κατατέθηκε ως Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός στην UNESCO. Σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου, με τη συμμετοχή και στελεχών της τουρκικής προεδρίας, παρουσιάστηκαν οι βασικές κατευθύνσεις του σχεδίου για τις «Τουρκικές Ζώνες Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας».

Το νέο πλαίσιο έρχεται να προστεθεί στο ήδη υφιστάμενο νομικό σύστημα της Τουρκίας, συμπληρώνοντας παλαιότερους νόμους του 1964 και του 1982 που καθόρισαν χωρικά ύδατα και γραμμές βάσης. Στην πράξη, το νομοσχέδιο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως θεμελιώδης κανονιστική «ομπρέλα» για όλα τα ζητήματα θαλάσσιας δικαιοδοσίας, από τα εσωτερικά ύδατα έως την ΑΟΖ.

Με βάση τις υπάρχουσες πληροφορίες, το κείμενο θα ρυθμίζει συνολικά το πλαίσιο δικαιωμάτων και αρμοδιοτήτων σε χωρικά ύδατα, συνορεύουσα ζώνη, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, ενώ θα παρέχει εκτεταμένες εξουσίες στην τουρκική προεδρία για τον καθορισμό ζωνών ειδικών χρήσεων. Ενσωματώνει παράλληλα την τουρκική ερμηνεία της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, στην οποία η χώρα δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος, επιχειρώντας ωστόσο να αποδώσει «γενική ισχύ» σε επιλεγμένες διατάξεις της.

Τουρκία: «Εκτός ελέγχου» πλέον ο Ερντογάν κάνει νόμο του τουρκικού κράτους τον Νεο-Οθωμανικό αναθεωρητισμό και υιοθετεί πλήρως την αντίληψη του casus belli- Ο Σουλτάνος φοβάται ότι Ελλάδα Κύπρος και Ισραήλ τον περικυκλώνουν και βάζει «Γαλάζια πατρίδα», «γκρίζες ζώνες» και ΑΟΖ στο «μπλέντερ» των παράνομων τουρκικών διεκδικήσεων

Ιδιαίτερα κρίσιμη θεωρείται η πρόβλεψη για δυνατότητα κήρυξης «ειδικών ζωνών» από τον πρόεδρο σε περιοχές όπου δεν έχουν οριοθετηθεί ΑΟΖ, κάτι που στην πράξη θα μπορούσε να επεκτείνει μονομερώς τουρκικές αρμοδιότητες σε περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Σε μια τέτοια εκδοχή, περιοχές που σήμερα παραμένουν αντικείμενο διεθνούς διαπραγμάτευσης θα μπορούσαν να αντιμετωπίζονται ως πεδία εθνικής δικαιοδοσίας.

Το νομοσχέδιο ενσωματώνει το σύνολο των τουρκικών θέσεων όπως έχουν κατατεθεί σε επιστολές προς τον ΟΗΕ, το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019, τη συμφωνία με το ψευδοκράτος του 2011 και τον χωροταξικό σχεδιασμό του DEHUKAM. Όλα αυτά συνθέτουν, στην τουρκική ανάγνωση, τη γεωγραφική και νομική αποτύπωση της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Στον πυρήνα της λογικής αυτής βρίσκονται γνωστές θέσεις: ότι τα νησιά δεν παράγουν πλήρη θαλάσσια δικαιώματα πέραν των χωρικών υδάτων, ότι το Αιγαίο αποτελεί ημίκλειστη θάλασσα με ειδικό καθεστώς και ότι δεν νοείται επέκταση χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Παράλληλα, η χάραξη υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ επιχειρείται να γίνει με βάση αποκλειστικά τις ηπειρωτικές ακτές, παρακάμπτοντας την ύπαρξη των ελληνικών νησιών.

Το νέο νομικό πλαίσιο, εφόσον υιοθετηθεί, θα μετατρέψει τις ήδη υπάρχουσες τουρκικές διεκδικήσεις σε εσωτερικό δίκαιο, ενισχύοντας την επιχειρηματολογία της Άγκυρας και δημιουργώντας πρόσθετα εμπόδια σε κάθε προσπάθεια συνεννόησης. Παράλληλα, οποιαδήποτε δραστηριότητα σε περιοχές που η Τουρκία θα θεωρεί «δικές της» θα μπορεί να αντιμετωπίζεται ως παράνομη, με πιθανές ποινικές συνέπειες.

Ήδη, στο πεδίο καταγράφονται περιστατικά έντασης, όπως η παρενόχληση πλοίων που πραγματοποιούν εργασίες πόντισης καλωδίων στο Αιγαίο, με την ελληνική πλευρά να ενισχύει την παρουσία της για την προστασία τέτοιων αποστολών. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο επίπεδο δηλώσεων, αλλά αποκτά και επιχειρησιακή διάσταση.

Σε αυτό το πλαίσιο, η προοπτική ενός νόμου που θα επιβάλλει στην Τουρκία την υποχρέωση αντίδρασης σε «παραβιάσεις» της δικής της νομοθεσίας δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους κλιμάκωσης, επαναφέροντας στο προσκήνιο το ενδεχόμενο σοβαρών εντάσεων και θέτοντας εκ νέου υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητα των «ήρεμων νερών».