Τουρκία: Έπιασαν τόπο τα «δώρα» του Σουλτάνου-Ανοίγει ξανά το ενδεχόμενο πώλησης F-35 στην Τουρκία-Τι ζήτησε και τι συζήτησε με τον Τραμπ ο Ερντογάν

Η συνάντηση των προέδρων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Τουρκίας, Ντόναλντ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στον Λευκό Οίκο την Πέμπτη, αναδεικνύει μια νέα δυναμική στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.

Τουρκία: Έπιασαν τόπο τα «δώρα» του Σουλτάνου-Ανοίγει ξανά το ενδεχόμενο πώλησης F-35 στην Τουρκία-Τι ζήτησε και τι συζήτησε με τον Τραμπ ο Ερντογάν

Η συζήτηση, η οποία διήρκησε πάνω από δύο ώρες, επικεντρώθηκε σε καίρια θέματα της διεθνούς πολιτικής σκηνής, όπως η πώληση των F-35, η ενεργειακή εξάρτηση της Τουρκίας από τη Ρωσία, η κατάσταση στη Συρία, οι εξελίξεις στην Ουκρανία, οι σχέσεις με το Ισραήλ και η επαναλειτουργία της Ιεράς Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.

Η επίσκεψη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελεί την πρώτη φορά από το 2019 που ο Ερντογάν βρέθηκε στο Οβάλ Γραφείο. Ο Τραμπ, που έχει επανειλημμένα αναφέρει την «πολύ καλή προσωπική του σχέση» με τον Τούρκο πρόεδρο, φάνηκε αποφασισμένος να δώσει νέα ώθηση στις σχέσεις των δύο χωρών, οι οποίες τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίζονται από ένταση και αμοιβαλή καχυποψία.

Το ζήτημα των F-35 και οι S-400

Το πιο κρίσιμο θέμα στην ατζέντα ήταν αναμφισβήτητα το μέλλον της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Κατά την πρώτη θητεία του, ο Τραμπ είχε αποκλείσει την Τουρκία όταν η Άγκυρα αγόρασε από τη Ρωσία το προηγμένο σύστημα S-400, γεγονός που θεωρήθηκε από την Ουάσινγκτον ως σοβαρός κίνδυνος για την ασφάλεια των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς.

Η απομάκρυνση της Τουρκίας προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στην Άγκυρα, που είχε ήδη επενδύσει δισεκατομμύρια στο πρόγραμμα. Έξι χρόνια αργότερα, ο Ερντογάν επιστρέφει με στόχο την άρση του εμπάργκο. Σε συνέντευξή του πριν από την επίσκεψη, χαρακτήρισε τον αποκλεισμό «ανάρμοστο για στρατηγική συμμαχία».

Ο Τραμπ, από την πλευρά του, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης, δηλώνοντας ότι «χρειάζεται ορισμένα πράγματα, κι εμείς χρειαζόμαστε ορισμένα πράγματα», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον αναμένει ανταλλάγματα, κυρίως σε σχέση με τη Ρωσία.

Η ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία

Η Τουρκία έχει δαπανήσει πάνω από 90 δισεκατομμύρια δολάρια από το 2023 για αγορά πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα από τη Ρωσία, μία μόνο από τις μεγαλύτερες ποσότητες στον κόσμο, μετά την Κίνα και την Ινδία. Η Ουάσινγκτον ανησυχεί ότι αυτή η σχέση υπονομεύει τις δυτικές κυρώσεις κατά της Μόσχας.

Ο Τραμπ σημείωσε ότι το καλύτερο για την Τουρκία θα ήταν να περιορίσει τις αγορές αυτές, αφήνοντας να φανεί ότι μπορεί να ασκήσει πίεση: «Δεν θέλω να πω ότι συμφώνησε, αλλά αν το θελήσω, θα το κάνει». Η ενεργειακή συνεργασία Άγκυρας–Μόσχας αποτελεί κρίσιμο σημείο ισορροπίας για την Τουρκία, παρέχοντας φθηνές πηγές ενέργειας αλλά ταυτόχρονα εκθέτοντάς την σε δυτικές πιέσεις.

Τουρκία: Έπιασαν τόπο τα «δώρα» του Σουλτάνου-Ανοίγει ξανά το ενδεχόμενο πώλησης F-35 στην Τουρκία-Τι ζήτησε και τι συζήτησε με τον Τραμπ ο Ερντογάν

Συρία, Ουκρανία και ο ρόλος του «μεσολαβητή»

Στο τραπέζι βρέθηκαν και οι ένοπλες συγκρούσεις της περιοχής. Στην Ουκρανία, ο Τραμπ βλέπει τον Ερντογάν ως πιθανό μεσολαβητή, καθώς ο Τούρκος πρόεδρος διατηρεί σχέσεις με τον Πούτιν και τον Ζελένσκι, κάτι που δίνει στην Τουρκία στρατηγικό πλεονέκτημα σε ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις.

Στη Συρία, οι δύο χώρες φαίνεται να ακολουθούν κοινή γραμμή μετά την πτώση του Άσαντ, με τον Τραμπ να αποδίδει στον Ερντογάν εύσημα για τον ρόλο του στην περιοχή, ενώ η Άγκυρα διατηρεί διαύλους τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο και τους αντάρτες της Συρίας.

Γάζα και οι σχέσεις με το Ισραήλ

Το τρίτο μεγάλο ζήτημα ήταν η κατάσταση στη Γάζα. Ο Ερντογάν κατηγόρησε το Ισραήλ για «γενοκτονία», προκαλώντας διπλωματικές τριβές με τις ΗΠΑ. Παρά τη διαφωνία, ο Τραμπ τόνισε την ανάγκη διατήρησης ανοιχτού διαύλου επικοινωνίας με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, δείχνοντας ότι η Ουάσινγκτον θέλει να αποφύγει ρήξη στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τουρκία: Έπιασαν τόπο τα «δώρα» του Σουλτάνου-Ανοίγει ξανά το ενδεχόμενο πώλησης F-35 στην Τουρκία-Τι ζήτησε και τι συζήτησε με τον Τραμπ ο Ερντογάν

Η Σχολή της Χάλκης και το Οικουμενικό Πατριαρχείο

Απρόσμενα, η επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης. Ο Ερντογάν δήλωσε διατεθειμένος να συζητήσει την επαναλειτουργία της, ενώ ο Τραμπ υπογράμμισε ότι η ελληνική ορθόδοξη κοινότητα θα εκτιμούσε μια τέτοια πρωτοβουλία. Η αναφορά αυτή ακολουθεί την πρόσφατη επίσκεψη του Πατριάρχη Βαρθολομαίου στον Λευκό Οίκο και δείχνει ότι οι ΗΠΑ ενσωματώνουν πλέον το ζήτημα στις διμερείς συνομιλίες.

Η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε κρατήσει τον Ερντογάν σε απόσταση λόγω της υποχώρησης της δημοκρατίας στην Τουρκία και των στενών δεσμών με τη Ρωσία. Ο Τραμπ, αντίθετα, βλέπει στον Ερντογάν έναν «κρίσιμο εταίρο», ικανό να λειτουργήσει ως «γέφυρα» ανάμεσα στη Δύση, τη Ρωσία και τον μουσουλμανικό κόσμο.

Η εφαρμογή αυτής της στρατηγικής θα εξαρτηθεί από την πρόοδο στις διαπραγματεύσεις για τα F-35, τις ενεργειακές σχέσεις της Τουρκίας και τη στάση της Άγκυρας απέναντι στη Γάζα και στη Μαύρη Θάλασσα.

Η επίσκεψη Ερντογάν στον Λευκό Οίκο σηματοδοτεί μια νέα φάση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Η Ουάσινγκτον φαίνεται διατεθειμένη να δώσει μια δεύτερη ευκαιρία στην Τουρκία για τα F-35, με αντάλλαγμα πολιτικές και στρατηγικές παραχωρήσεις. Η Άγκυρα επιχειρεί να αναδείξει τον εαυτό της σε αναντικατάστατο παράγοντα διαλόγου, αλλά η εφαρμογή των δεσμεύσεων θα εξαρτηθεί από την ικανότητα του Ερντογάν να αποδεχθεί τους όρους του Τραμπ.

Για την Ελλάδα, η επαναπροσέγγιση Τουρκίας–ΗΠΑ εγείρει ζητήματα εθνικής ασφάλειας, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη στρατηγικών μέτρων για την αποτροπή πιθανής πώλησης των F-35 στην Άγκυρα.