Τουρκία: Ετοιμάζει εκλογές ο Ερντογάν;- Η αινιγματική δήλωση του Τούρκου Προέδρου που φουντώνει τα εκλογικά σενάρια- Τι λένε οι δημοσκοπήσεις και το ερώτημα που παραμένει

Μια φράση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ειπωμένη στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Ριζούντα, στάθηκε αρκετή για να ξαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για το πολιτικό μέλλον της Τουρκίας και τα επόμενα βήματα του ισχυρού άνδρα της χώρας.

Τουρκία: Ετοιμάζει εκλογές ο Ερντογάν;- Η αινιγματική δήλωση του Τούρκου Προέδρου που φουντώνει τα εκλογικά σενάρια- Τι λένε οι δημοσκοπήσεις και το ερώτημα που παραμένει

Κατά τη διάρκεια ομιλίας του, ο Τούρκος πρόεδρος έκανε μια αναφορά που δεν πέρασε απαρατήρητη. Δήλωσε ότι «πλησιάζουν εκλογές», παρότι, με βάση τον ισχύοντα εκλογικό σχεδιασμό, η επόμενη εκλογική αναμέτρηση είναι προγραμματισμένη για το 2028.

«Εύχομαι ο Θεός να μας χαρίσει ακόμη περισσότερες επιτυχίες και να διατηρήσει για πάντα την ενότητα και την ομοψυχία μας. Επαναλαμβάνω την πεποίθησή μου ότι θα έχουμε επιτυχία και στις εκλογές που πλησιάζουν, τις επερχόμενες εκλογές» είπε χαρακτηριστικά.

Η συγκεκριμένη αποστροφή ήταν αρκετή για να πυροδοτήσει νέα σενάρια στην Τουρκία, καθώς η αναφορά σε εκλογές που «πλησιάζουν» δεν συνάδει εκ πρώτης όψεως με το επίσημο χρονοδιάγραμμα, σύμφωνα με το οποίο η κανονική εκλογική διαδικασία αναμένεται το 2028.

Δεν είναι, άλλωστε, μόνο η λέξη «εκλογές» που τροφοδοτεί τη συζήτηση. Τα τουρκικά δημοσιεύματα στέκονται ιδιαίτερα στο πλαίσιο μέσα στο οποίο διατυπώθηκε η συγκεκριμένη φράση. Ο Ερντογάν συνέδεσε την αναφορά του με την ανάγκη διατήρησης της πολιτικής ενότητας, της κοινωνικής συνοχής και, κυρίως, της κομματικής συσπείρωσης ενόψει των πολιτικών εξελίξεων που μπορεί να ακολουθήσουν.

«Η ατζέντα άλλων μπορεί να είναι διαφορετική. Μπορεί να αγνοούν τις απαιτήσεις του λαού και να εμπλέκονται σε εσωτερικές διαμάχες συνεχώς. Αλλά εμείς δεν έχουμε τέτοια πολυτέλεια επειδή είμαστε υπεύθυνοι για εσάς και τις μελλοντικές γενιές».

Ο Τούρκος πρόεδρος έστρεψε, παράλληλα, το βλέμμα του προς την αντιπολίτευση, υπογραμμίζοντας ότι δεν τον απασχολούν οι εσωτερικές της διεργασίες, οι αντιπαραθέσεις και οι πολιτικές επιλογές της. «Εμείς ενδιαφερόμαστε μόνο να υπηρετούμε το έθνος· όχι μόνο στη Ριζούντα αλλά και σε 81 επαρχίες».

Η ρητορική του Ερντογάν αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν συνδυαστεί με το ευρύτερο πολιτικό περιβάλλον στην Τουρκία, όπου η συζήτηση για πρόωρες εκλογές, τους πιθανούς υποψηφίους της αντιπολίτευσης και τη δυνατότητα μιας νέας υποψηφιότητας του ίδιου του προέδρου βρίσκεται εδώ και καιρό στο επίκεντρο.

Ο «δακτύλιος της φωτιάς» και ο ρόλος της Τουρκίας

Την ίδια στιγμή, ο Ερντογάν αναφέρθηκε εκτενώς στο διεθνές περιβάλλον και στις γεωπολιτικές αναταράξεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία, σε συνδυασμό με τις κλιμακούμενες στρατιωτικές συγκρούσεις στις οποίες εμπλέκονται το Ισραήλ, το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, δημιουργούν ένα ιδιαίτερα εύθραυστο σκηνικό, με την ευρύτερη περιοχή να μοιάζει ολοένα περισσότερο με έναν «δακτύλιο φωτιάς».

«Αυτό που ενδιαφέρει τον αδελφό σας είναι να διασφαλίσει ότι η Τουρκία θα τύχει του σεβασμού που της αξίζει στη διεθνή σκηνή. Αυτό που προσπαθεί να κάνει αυτός ο αδελφός σας είναι να προστατεύσει την Τουρκία από τον «δακτύλιο της φωτιάς» και τις συγκρούσεις στην περιοχή».

Η αναφορά αυτή δεν είναι άσχετη με την πολιτική επιχειρηματολογία που χρησιμοποιεί διαχρονικά ο Ερντογάν: παρουσιάζει την Τουρκία ως δύναμη που καλείται να διαδραματίσει ενεργό ρόλο σε μια περιοχή όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται διαρκώς, ενώ παράλληλα προβάλλει τον εαυτό του ως τον πολιτικό που μπορεί να διασφαλίσει την ασφάλεια και τη διεθνή επιρροή της χώρας.

Το άρθρο 116 και το «παράθυρο» για νέα υποψηφιότητα

Ο Ερντογάν βρίσκεται στην κορυφή της τουρκικής πολιτικής σκηνής εδώ και 23 χρόνια. Αρχικά ως πρωθυπουργός, από το 2003, και στη συνέχεια ως εκλεγμένος πρόεδρος, από το 2014.

Ωστόσο, το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο δημιουργεί ένα σημαντικό εμπόδιο στην εκ νέου υποψηφιότητά του, καθώς, υπό κανονικές συνθήκες, δεν μπορεί να διεκδικήσει μια ακόμη προεδρική θητεία. Υπάρχει, όμως, μια κρίσιμη εξαίρεση —και αυτή είναι που επαναφέρει στο προσκήνιο το σενάριο των πρόωρων εκλογών.

Η σχετική πρόβλεψη περιλαμβάνεται στο άρθρο 116 του τουρκικού Συντάγματος, το οποίο ενσωματώθηκε στο νέο πολιτειακό πλαίσιο μετά τη μετάβαση της Τουρκίας στο προεδρικό σύστημα το 2017.

Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη διάταξη, εάν η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση αποφασίσει, με πλειοψηφία τριών πέμπτων —δηλαδή με 360 ψήφους— τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών κατά τη διάρκεια της δεύτερης προεδρικής θητείας, ο εν ενεργεία πρόεδρος αποκτά το δικαίωμα να είναι εκ νέου υποψήφιος.

Και αυτό χωρίς να απαιτείται προηγουμένως συνταγματική αναθεώρηση.

Με άλλα λόγια, η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν συνιστά παραβίαση του ορίου των προεδρικών θητειών. Πρόκειται για μια εξαίρεση που προβλέπεται ρητά από το ίδιο το Σύνταγμα και μπορεί να ενεργοποιηθεί εφόσον υπάρξουν οι απαραίτητοι πολιτικοί συσχετισμοί.

Επομένως, η συζήτηση για πρόωρες εκλογές δεν αποτελεί απλώς ένα θεωρητικό σενάριο. Προϋποθέτει, βέβαια, μια συγκεκριμένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντικές τις πολιτικές ισορροπίες στην τουρκική Εθνοσυνέλευση.

Η συνάντηση με τον Μανσούρ Γιαβάς που άναψε νέες φωτιές

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά και μια άνευ προηγουμένου συνάντηση που πραγματοποιήθηκε προ ημερών ανάμεσα στον δήμαρχο της Άγκυρας, Μανσούρ Γιαβάς, και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η συνάντηση αποτέλεσε αμέσως αντικείμενο έντονης συζήτησης και τροφοδότησε σειρά σεναρίων σχετικά με το πολιτικό μέλλον του δημάρχου, καθώς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης άρχισαν να κυκλοφορούν φήμες ακόμη και για ενδεχόμενη προσχώρησή του στο Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν.

Ο ίδιος ο Γιαβάς έσπευσε να βάλει τέλος στα σενάρια, υπερασπιζόμενος τη συνάντηση και επιχειρώντας να αποσαφηνίσει το περιεχόμενό της.

Τουρκία: Ετοιμάζει εκλογές ο Ερντογάν;- Η αινιγματική δήλωση του Τούρκου Προέδρου που φουντώνει τα εκλογικά σενάρια- Τι λένε οι δημοσκοπήσεις και το ερώτημα που παραμένει

«Το μοναδικό θέμα της συνάντησης ήταν η Άγκυρα» δήλωσε ο Γιαβάς την επομένη της συνάντησης.

Ο δήμαρχος της τουρκικής πρωτεύουσας, ο οποίος εκπροσωπεί το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), εξήγησε ότι ήταν ο ίδιος που ζήτησε τη συνάντηση με τον Ερντογάν, στο πλαίσιο του επίσημου πρωτοκόλλου υποδοχής στο αεροδρόμιο της πρωτεύουσας, τον περασμένο μήνα.

Ο Γιαβάς, πρώην μέλος του Κόμματος Εθνικιστικού Κινήματος (MHP), το οποίο αποτελεί σύμμαχο του AKP, έχει εδώ και καιρό αναδειχθεί σε ένα από τα πρόσωπα που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν την προεδρία απέναντι στον Ερντογάν.

Η πολιτική του απήχηση είναι άλλωστε ιδιαίτερη. Θεωρείται ότι μπορεί να προσεγγίσει όχι μόνο τον παραδοσιακό εκλογικό χώρο της αντιπολίτευσης, αλλά και συντηρητικούς ή εθνικιστές ψηφοφόρους που μέχρι σήμερα στηρίζουν σε μεγάλο βαθμό τον Ερντογάν και το AKP.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου είχε εξετάσει κάποια στιγμή το ενδεχόμενο να τον προτείνει ως υποψήφιο αντιπρόεδρο στις προεδρικές εκλογές του 2023, τις οποίες τελικά έχασε απέναντι στον Ερντογάν.

Οι φήμες για μετακίνηση στο AKP

Η συγκρατημένη στάση που κράτησε ο Γιαβάς απέναντι στην αναταραχή που μαίνεται στο CHP, μετά την ανάληψη εκ νέου της ηγεσίας του κόμματος από τον Κιλιτσντάρογλου, κατόπιν δικαστικής απόφασης τον περασμένο Μάιο, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τα σενάρια.

Οι φήμες έφτασαν μέχρι το σημείο να κάνουν λόγο για πιθανή μετακίνησή του στο AKP, κάτι που ο ίδιος επιχείρησε να διαψεύσει κατηγορηματικά.

Στη δήλωσή του την Πέμπτη (10/9), ο Γιαβάς ανέφερε ότι διατηρεί δεσμούς τόσο με το CHP όσο και με το Νέο Κόμμα (YP) του Οζέλ, στο οποίο αναμενόταν να ενταχθεί μετά την ίδρυσή του τον Ιούλιο.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι τόσο ο Οζγκιούρ Οζέλ όσο και ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου γνώριζαν για τη συνάντησή του με τον Ερντογάν, κάτι που επιβεβαίωσε και ο Οζέλ.

Σύμφωνα με τον δήμαρχο, το περιεχόμενο της συζήτησης αφορούσε εκκρεμείς επενδύσεις στην τουρκική πρωτεύουσα, καθώς και σειρά προβλημάτων που αντιμετωπίζει η πόλη. Όπως εξήγησε, ήταν απαραίτητο να συζητήσει τα συγκεκριμένα έργα με «την κεντρική διοίκηση», προκειμένου να εξασφαλίσει τις απαιτούμενες εγκρίσεις και την απαραίτητη υποστήριξη.

Ο Γιαβάς, πάντως, θέλησε να στείλει και ένα ευρύτερο πολιτικό μήνυμα, απαντώντας σε όσους επιχείρησαν να ερμηνεύσουν τη συνάντηση ως προάγγελο πολιτικής μετακίνησης.

«Θα ήθελα να καταστήσω σαφές σε όσους προσπαθούν να εξάγουν πολιτικά συμπεράσματα από αυτή τη συνάντηση και να δημιουργήσουν σενάρια ότι θα αλλάξω κόμμα: Δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να υιοθετήσω μια στάση που θα πληγώσει, θα αναστατώσει ή θα απογοητεύσει τους ανθρώπους που με αγαπούν, με εμπιστεύονται και στέκονται στο πλευρό μου εδώ και χρόνια. Εάν αυτή η στάση θεωρηθεί λόγος δυσφορίας από την κεντρική διοίκηση οποιουδήποτε από τα δύο κόμματα, δεν θα διστάσω να κάνω ό,τι είναι απαραίτητο. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, κανένας από τους ηγέτες των κομμάτων δεν μου έχει μεταφέρει καμία δήλωση που να υποδηλώνει ότι αισθάνονται άβολα με τη στάση μου» είπε.

Η τοποθέτηση Γιαβάς μπορεί να έβαλε προσωρινά φρένο στα σενάρια περί προσχώρησης στο AKP, δεν έσβησε όμως τη συζήτηση γύρω από τον ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει σε μια μελλοντική εκλογική αναμέτρηση.

Τι δείχνουν οι τελευταίες δημοσκοπήσεις

Σε αυτό το ήδη φορτισμένο πολιτικό σκηνικό, ιδιαίτερο βάρος αποκτούν και τα ευρήματα των τελευταίων δημοσκοπήσεων.

Σύμφωνα με την τελευταία μέτρηση της Betimar, της εταιρείας που είχε προβλέψει με τη μεγαλύτερη ακρίβεια το αποτέλεσμα των εκλογών του 2023, το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικό προβάδισμα.

Πρόκειται για ένα στοιχείο που δεν περνά απαρατήρητο, καθώς, εφόσον επιβεβαιώνεται και σε επόμενες μετρήσεις, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί πολιτικά από τον Ερντογάν σε περίπτωση που ανοίξει η συζήτηση για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, το 35,4% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι θα ψήφιζε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης εάν οι εκλογές πραγματοποιούνταν την επόμενη εβδομάδα.

Στη δεύτερη θέση βρίσκεται το Νέο Κόμμα (YP), το οποίο κατέλαβε τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης λίγο μετά την ίδρυσή του, συγκεντρώνοντας ποσοστό 20,1%.

Ο ηγέτης του YP, Οζγκιούρ Οζέλ, έχει επανειλημμένα ζητήσει τη διεξαγωγή εκλογών πριν από το 2028, ήδη από την περίοδο κατά την οποία βρισκόταν στην ηγεσία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP).

Ο Οζέλ εξακολουθεί να υποστηρίζει την ανάγκη πρόωρης προσφυγής στις κάλπες και εμφανίζεται ιδιαίτερα αισιόδοξος για τις προοπτικές του κόμματός του. Μάλιστα, πρόσφατα υποστήριξε ότι το YP θα μπορούσε να εξασφαλίσει ακόμη και το 60% των ψήφων σε περίπτωση πρόωρων εκλογών.

Η ίδια δημοσκόπηση καταγράφει, πάντως, και μια αξιοσημείωτη ανατροπή στη μάχη των μικρότερων κομμάτων.

Το Κόμμα του Καλού (IP) καταγράφει απροσδόκητη άνοδο, συγκεντρώνοντας 9,3% και ξεπερνώντας το Κόμμα της Ισότητας και της Δημοκρατίας των Λαών (DEM), το οποίο παραδοσιακά εμφανίζεται υψηλότερα στις δημοσκοπήσεις.

Την ίδια στιγμή, το CHP περιορίζεται στο 5,3%, μια εξέλιξη που μπορεί να θεωρηθεί αναμενόμενη, δεδομένου ότι έχει πλέον χάσει το καθεστώς του βασικού κόμματος της αντιπολίτευσης μετά την ίδρυση του YP.

Το ερώτημα που παραμένει

Κάπως έτσι, μια φαινομενικά απλή αναφορά του Ερντογάν σε «εκλογές που πλησιάζουν» αποκτά πολύ μεγαλύτερο πολιτικό βάρος.

Από τη μία πλευρά υπάρχει το επίσημο χρονοδιάγραμμα, που δείχνει προς το 2028. Από την άλλη, υπάρχει το συνταγματικό «παράθυρο» του άρθρου 116, οι συζητήσεις για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες, η κινητικότητα στην αντιπολίτευση και μια σειρά από πολιτικές εξελίξεις που διαμορφώνουν ένα ολοένα πιο σύνθετο σκηνικό.

Και στο επίκεντρο όλων βρίσκεται ο ίδιος ο Ερντογάν.

Η αινιγματική αναφορά του στη Ριζούντα μπορεί να ήταν απλώς μια πολιτική αποστροφή, ενταγμένη στη συνήθη ρητορική του. Μπορεί, όμως, να αποτελεί και μια προσεκτικά διατυπωμένη προαναγγελία για εξελίξεις που δεν έχουν ακόμη γίνει δημόσιες.

Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση άνοιξε ξανά. Και όσο πληθαίνουν οι αναφορές σε πρόωρες εκλογές, τόσο μεγαλώνει το ενδιαφέρον για το εάν ο Ερντογάν σχεδιάζει πράγματι να επισπεύσει την εκλογική αναμέτρηση —και, κυρίως, εάν θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει το συνταγματικό «παράθυρο» που θα μπορούσε να του επιτρέψει να διεκδικήσει μια ακόμη θητεία.