Τουρκία: «Η Αίγυπτος θα κερδίσει 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερης θάλασσας αν συμφωνήσει μαζί μας!»- Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας επιχειρεί να δελεάσει το Κάιρο με ανυπόστατα διπλωματικά «τερτίπια»-Πόσο ακόμα θα αφήνει η Ελληνική πλευρά τους Τούρκους να παίζουν στα «ζάρια» τις τύχες της Ανατολικής Μεσογείου;

Η Άγκυρα επαναφέρει την πρόταση για συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με το Κάιρο, υποστηρίζοντας ότι η Αίγυπτος θα μπορούσε να εξασφαλίσει 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον θαλάσσιας έκτασης σε σύγκριση με μια συμφωνία με την Ελλάδα.

Τουρκία: «Η Αίγυπτος θα κερδίσει 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερης θάλασσας αν συμφωνήσει μαζί μας!»- Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας επιχειρεί να δελεάσει το Κάιρο με ανυπόστατα διπλωματικά «τερτίπια»-Πόσο ακόμα θα αφήνει η Ελληνική πλευρά τους Τούρκους να παίζουν στα «ζάρια» τις τύχες της Ανατολικής Μεσογείου;

Με μια πρόταση που απευθύνεται ευθέως στην αιγυπτιακή κυβέρνηση, η Άγκυρα επανέρχεται στο επίκεντρο της συζήτησης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο, επιχειρώντας να ανοίξει έναν νέο δίαυλο συνεννόησης με το Κάιρο.

Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, δηλώνει ότι η χώρα του είναι έτοιμη να προχωρήσει σε συμφωνία με την Αίγυπτο, προβάλλοντας ως βασικό επιχείρημα το υποτιθέμενο όφελος για την αιγυπτιακή πλευρά: περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερης θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σχέση με όσα, κατά τους τουρκικούς υπολογισμούς, θα μπορούσε να εξασφαλίσει μέσω μιας συμφωνίας με την Ελλάδα.

Η παρέμβαση της Άγκυρας έρχεται σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία Αθήνα και Κάιρο βρίσκονται ήδη σε συζητήσεις για την επέκταση της μεταξύ τους συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Πρόκειται για μια εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία για τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι επικαλυπτόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις και οι διαφορετικές ερμηνείες του διεθνούς δικαίου εξακολουθούν να αποτελούν πεδίο διπλωματικής αντιπαράθεσης.

Ο Γιασάρ Γκιουλέρ επαναφέρει, ουσιαστικά, την τουρκική πρόταση προς την αιγυπτιακή κυβέρνηση, επιχειρώντας να τη συνοδεύσει με ένα συγκεκριμένο αριθμητικό επιχείρημα. Ωστόσο, η αναφορά στα 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα αποτελεί εκτίμηση της τουρκικής πλευράς και, στη συγκεκριμένη δήλωση, δεν συνοδεύεται από δημοσιοποιημένο χάρτη, αναλυτικές συντεταγμένες ή τεχνική μελέτη που θα επέτρεπε την ανεξάρτητη επαλήθευσή της.

Τι προτείνει ο Γκιουλέρ στο Κάιρο

Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας διαμηνύει ότι η Άγκυρα είναι έτοιμη να συνάψει συμφωνία με την Αίγυπτο για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας των δύο χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, παρουσιάζει την τουρκική πρόταση ως μια εναλλακτική επιλογή για το Κάιρο, υποστηρίζοντας ότι μια συμφωνία με την Τουρκία θα μπορούσε να εξασφαλίσει στην Αίγυπτο σημαντικά μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τον Γκιουλέρ, η Αίγυπτος θα μπορούσε να αποκτήσει περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον θαλάσσιας έκτασης εάν επέλεγε να προχωρήσει σε οριοθέτηση με την Τουρκία αντί να ακολουθήσει την αντίστοιχη οδό με την Ελλάδα. Ο αριθμός αυτός αποτελεί τον πυρήνα του τουρκικού επιχειρήματος, με την Άγκυρα να επιχειρεί να παρουσιάσει τη δική της προσέγγιση ως επωφελέστερη για τα αιγυπτιακά συμφέροντα.

Παράλληλα, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας επαναλαμβάνει ότι η χώρα του θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τις θέσεις και τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο. Με τον τρόπο αυτό, η τουρκική πλευρά συνδέει την πρόταση προς το Κάιρο με τη συνολικότερη στρατηγική της για τις θαλάσσιες ζώνες της περιοχής.

Προς το παρόν, πάντως, η τοποθέτηση του Γκιουλέρ συνιστά δημόσια πρόταση της Άγκυρας και όχι ένδειξη ότι έχουν ξεκινήσει επίσημες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο κυβερνήσεων. Δεν έχει ανακοινωθεί συμφωνία για την έναρξη σχετικών συνομιλιών, ούτε έχει γνωστοποιηθεί αποδοχή της τουρκικής πρότασης από την αιγυπτιακή πλευρά.

Αθήνα και Κάιρο συζητούν την επέκταση της ΑΟΖ

Η τουρκική παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς πραγματοποιείται ενώ η Ελλάδα και η Αίγυπτος εξετάζουν την επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας τους προς ανατολάς, επιδιώκοντας να προχωρήσουν στην οριοθέτηση πρόσθετων θαλάσσιων περιοχών.

Η συμφωνία που υπεγράφη τον Αύγουστο του 2020 προβλέπει μερική οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ των δύο χωρών, χωρίς να καλύπτει το σύνολο των περιοχών στις οποίες υπάρχουν εκκρεμότητες στην Ανατολική Μεσόγειο. Ως εκ τούτου, η προοπτική επέκτασής της παραμένει ένα από τα βασικά ζητήματα της διμερούς ατζέντας.

Στις 22 Οκτωβρίου, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, και ο Αιγύπτιος ομόλογός του, Μπαντρ Αμπντελάτι, συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την οριοθέτηση, με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται στις θαλάσσιες περιοχές ανατολικά του 28ου μεσημβρινού.

Τουρκία: «Η Αίγυπτος θα κερδίσει 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερης θάλασσας αν συμφωνήσει μαζί μας!»- Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας επιχειρεί να δελεάσει το Κάιρο με ανυπόστατα διπλωματικά «τερτίπια»-Πόσο ακόμα θα αφήνει η Ελληνική πλευρά τους Τούρκους να παίζουν στα «ζάρια» τις τύχες της Ανατολικής Μεσογείου;

Η συγκεκριμένη περιοχή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη διαμόρφωση των θαλάσσιων ορίων στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς συνδέεται με τις ευρύτερες διεκδικήσεις και τις επιδιώξεις των κρατών της περιοχής.

Η συνέχιση των συνομιλιών μεταξύ Αθήνας και Καΐρου αποκτά, παράλληλα, πρόσθετη διπλωματική διάσταση μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης. Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο τις διαφωνίες γύρω από το πλαίσιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην ευρύτερη περιοχή.

Η αντίδραση της Αιγύπτου στο τουρκολιβυκό μνημόνιο

Η χρονική συγκυρία της τουρκικής πρότασης δεν περνά απαρατήρητη. Η Αίγυπτος έχει ήδη εκφράσει την αντίθεσή της στην πρόσφατη επικύρωση του μνημονίου του 2019 μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, διατηρώντας αποστάσεις από μια συμφωνία που βρίσκεται στο επίκεντρο των περιφερειακών αντιπαραθέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες.

Στις διπλωματικές επαφές τους, Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν επαναβεβαιώσει τη σημασία του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία αποτελεί το βασικό διεθνές νομικό πλαίσιο για ζητήματα όπως η υφαλοκρηπίδα και η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.

Η ελληνική θέση είναι ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, υποστηρίζει τη δική της προσέγγιση ως προς την οριοθέτηση και επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της μέσω συμφωνιών με χώρες της ευρύτερης περιοχής.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η στάση της Αιγύπτου αποκτά ξεχωριστή σημασία. Το Κάιρο καλείται να διαχειριστεί τις σχέσεις του τόσο με την Ελλάδα, με την οποία έχει ήδη συμφωνήσει σε μερική οριοθέτηση, όσο και με την Τουρκία, η οποία επιχειρεί να προσελκύσει το αιγυπτιακό ενδιαφέρον προβάλλοντας τα υποτιθέμενα οφέλη μιας εναλλακτικής συμφωνίας.

Μέχρι στιγμής, πάντως, η αιγυπτιακή κυβέρνηση δεν έχει ανακοινώσει ότι αποδέχεται τη νέα δημόσια πρόταση του Γκιουλέρ. Συνεπώς, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα εάν η τουρκική πρωτοβουλία θα αποκτήσει πρακτικό διπλωματικό αντίκρισμα ή εάν θα παραμείνει στο επίπεδο της πολιτικής και επικοινωνιακής παρέμβασης.

Τα 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και η διαφωνία για τα νησιά

Πίσω από τον αριθμό των 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων βρίσκεται η βαθύτερη διαφωνία Ελλάδας και Τουρκίας για τις αρχές και τη μεθοδολογία οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την έκταση που θα μπορούσε να αποδοθεί σε κάθε κράτος, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται υπόψη οι ακτές και τα νησιά κατά τον καθορισμό των θαλάσσιων ορίων.

Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα νησιά, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, διαθέτουν δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Η Τουρκία, αντιθέτως, προβάλλει διαφορετικές θέσεις ως προς την επήρεια των νησιών κατά την οριοθέτηση, αμφισβητώντας σε ορισμένες περιπτώσεις την έκταση των θαλάσσιων ζωνών που θα μπορούσαν να τους αποδοθούν.

Οι διαφορετικές αυτές προσεγγίσεις αποτελούν βασικό παράγοντα της αντιπαράθεσης στην περιοχή και επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο με τον οποίο κάθε πλευρά υπολογίζει τα πιθανά οφέλη μιας συμφωνίας. Επομένως, η αναφορά της τουρκικής πλευράς σε επιπλέον 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα δεν μπορεί να αξιολογηθεί ανεξάρτητα από τις παραδοχές που χρησιμοποιούνται για την οριοθέτηση.

Οι δηλώσεις του Γκιουλέρ δεν διευκρινίζουν ποιες ακριβώς συντεταγμένες, ποια γεωγραφικά δεδομένα ή ποια μεθοδολογία αξιοποιήθηκαν για την εξαγωγή του συγκεκριμένου αριθμού. Χωρίς την παρουσίαση των σχετικών στοιχείων, ο ισχυρισμός παραμένει  μια μπλόφα της τουρκικής πλευράς