Τουρκία: Μετά τη…«Γαλάζια Πατρίδα» έχουμε και τον «Εθνικό Όρκο!»- Προκαλούν ξανά οι Τούρκοι με αλυτρωτικό χάρτη στη «μέση» της Κωνσταντινούπολης!- «Αρπάζουν» Δυτική Θράκη, Κύπρο, Ρόδο και άλλα ελληνικά νησιά

Δεν έφτανε στους Τούρκους η ανύπαρκτη «Γαλάζια Πατρίδα». Τώρα έρχεται να προστεθεί και ο χάρτης του «Εθνικού Όρκου», ένας χάρτης που αποτυπώνει τις διαχρονικές αναθεωρητικές βλέψεις της Άγκυρας και περιλαμβάνει εδάφη που σήμερα ανήκουν σε κυρίαρχα κράτη, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ιράκ, η Συρία και η Γεωργία.

Τουρκία: Μετά τη…«Γαλάζια Πατρίδα» έχουμε και τον «Εθνικό Όρκο!»- Προκαλούν ξανά οι Τούρκοι με αλυτρωτικό χάρτη στη «μέση» της Κωνσταντινούπολης!- «Αρπάζουν» Δυτική Θράκη, Κύπρο, Ρόδο και άλλα ελληνικά νησιά

Η εικόνα δεν βρίσκεται σε κάποιο μουσείο ή σε έναν χώρο αποκλειστικά αφιερωμένο στην ιστορία. Βρίσκεται σε δημόσιο, πολυσύχναστο σημείο της Κωνσταντινούπολης, μετατρέποντας ένα ιστορικό και ιδεολογικό σύμβολο σε μέρος της καθημερινής εικόνας της τουρκικής μεγαλούπολης.

Οι τουρκικές αρχές τοποθέτησαν έναν εξαιρετικά προκλητικό χάρτη στον τοίχο πολυσύχναστης υπόγειας διάβασης στην περιοχή Καράκιοϊ της Κωνσταντινούπολης.

Η συγκεκριμένη κίνηση, η οποία αποδίδεται σε απόφαση του μητροπολιτικού δήμου, απεικονίζει τη λεγόμενη «Μεγάλη Τουρκία», επαναφέροντας με τρόπο ιδιαίτερα εμφανή στο δημόσιο χώρο τις γεωπολιτικές αντιλήψεις που συνδέονται με τον «Εθνικό Όρκο» (Misak-ı Millî) του 1920.

Ο χάρτης παρουσιάζει ως τμήματα των τουρκικών συνόρων –με χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα– εκτεταμένες περιοχές που σήμερα βρίσκονται εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων άλλων κρατών.

Στην επίμαχη απεικόνιση περιλαμβάνονται:

• Ολόκληρη η Κύπρος, η οποία παρουσιάζεται ως τμήμα της τουρκικής επικράτειας.
• Η Ρόδος και άλλα ελληνικά νησιά του Αιγαίου.
• Η Δυτική Θράκη.
• Μεγάλες περιοχές της Συρίας και του Ιράκ.
• Εδάφη της Γεωργίας, τα οποία επίσης εντάσσονται στην απεικόνιση της «Μεγάλης Τουρκίας».

Η δημόσια έκθεση ενός τέτοιου χάρτη, μάλιστα σε ένα από τα κεντρικότερα και πλέον πολυσύχναστα σημεία της Κωνσταντινούπολης, δεν μπορεί παρά να προκαλεί ερωτήματα. Δεν πρόκειται απλώς για μία ιστορική αναφορά σε ένα γεγονός του 1920, αλλά για μια εικόνα που επαναφέρει στο προσκήνιο έναν γεωπολιτικό σχεδιασμό ο οποίος αμφισβητεί ευθέως τα σημερινά διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα προβάλλει ολοένα και πιο έντονα το αφήγημα της περιφερειακής της ισχύος, η επιλογή να παρουσιαστεί δημόσια ένας τέτοιος χάρτης αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό.

Τι είναι ο «Εθνικός Όρκος» – Το ιστορικό υπόβαθρο

Ο «Εθνικός Όρκος» (Misak-ı Millî) αποτελεί το ιδρυτικό γεωπολιτικό μανιφέστο του σύγχρονου τουρκικού εθνικισμού. Εγκρίθηκε ομόφωνα κατά τη διάρκεια μιας μυστικής, κεκλεισμένων των θυρών συνεδρίασης του τελευταίου Οθωμανικού Κοινοβουλίου στις 28 Ιανουαρίου 1920 στην Κωνσταντινούπολη.

Η συγκυρία ήταν κρίσιμη.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε ηττηθεί στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και, μετά την υπογραφή της Ανακωχής του Μούδρου το 1918, οι δυνάμεις της Αντάντ –Βρετανία, Γαλλία και Ιταλία– προχώρησαν στην κατοχή μεγάλων τμημάτων της αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της Κωνσταντινούπολης.

Την ίδια ώρα, ο Μουσταφά Κεμάλ (Ατατούρκ) είχε ήδη ξεκινήσει στην Ανατολία το εθνικιστικό κίνημα αντίστασης.

Οι αποφάσεις των συνελεύσεων των εθνικιστών στο Ερζερούμ και τη Σεβάστεια το 1919 αποτέλεσαν τη βάση για τη σύνταξη του «Εθνικού Όρκου».

Τουρκία: Μετά τη…«Γαλάζια Πατρίδα» έχουμε και τον «Εθνικό Όρκο!»- Προκαλούν ξανά οι Τούρκοι με αλυτρωτικό χάρτη στη «μέση» της Κωνσταντινούπολης!- «Αρπάζουν» Δυτική Θράκη, Κύπρο, Ρόδο και άλλα ελληνικά νησιά

Το κείμενο εστάλη στην Κωνσταντινούπολη προκειμένου να ψηφιστεί από το επίσημο κοινοβούλιο και αποτέλεσε ουσιαστικά τη «κόκκινη γραμμή» της τουρκικής πλευράς ως προς τα ελάχιστα αποδεκτά όρια οποιασδήποτε μελλοντικής συνθήκης ειρήνης.

Το κείμενο αποτελούνταν από έξι άρθρα, τα οποία καθόριζαν τις βασικές προϋποθέσεις που θεωρούνταν απαραίτητες για τον τερματισμό του πολέμου και τη διαμόρφωση της νέας τουρκικής επικράτειας.

Τα σύνορα: Όλες οι περιοχές με ισλαμική-οθωμανική (τουρκική) πλειοψηφία που δεν τελούσαν υπό ξένη κατοχή κατά την υπογραφή της Ανακωχής του Μούδρου θεωρούνταν αδιαίρετη πατρίδα.

Δημοψηφίσματα εδαφών: Προβλεπόταν η διεξαγωγή ελεύθερων δημοψηφισμάτων για το μέλλον της Δυτικής Θράκης, των περιοχών του Καρς, του Αρνταχάν και του Μπατούμ, καθώς και για τις αραβικές επαρχίες.

Κωνσταντινούπολη και Στενά: Απαιτούνταν η πλήρης ασφάλεια της Κωνσταντινούπολης και της Θάλασσας του Μαρμαρά.

Μειονότητες: Τα δικαιώματα των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων στην Τουρκία θα διασφαλίζονταν μόνο με τον όρο της αμοιβαίας προστασίας των μουσουλμανικών μειονοτήτων στις γειτονικές χώρες.

Ανεξαρτησία: Απορρίπτονταν κατηγορηματικά οι πολιτικοί, δικαστικοί ή οικονομικοί περιορισμοί, όπως οι οθωμανικές διομολογήσεις.

Η αντίδραση των Συμμάχων και η μεταφορά της εξουσίας στην Άγκυρα

Η δημόσια ανακοίνωση του «Εθνικού Όρκου» τον Φεβρουάριο του 1920 προκάλεσε την οργή των Συμμάχων.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, τον Μάρτιο του ίδιου έτους, οι βρετανικές δυνάμεις κατέλαβαν επίσημα την Κωνσταντινούπολη, συνέλαβαν πολλούς βουλευτές και διέλυσαν το οθωμανικό κοινοβούλιο.

Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε σημείο καμπής. Το εθνικό κίνημα αναγκάστηκε να μεταφέρει ουσιαστικά την πολιτική του έδρα στην Άγκυρα, όπου ο Μουσταφά Κεμάλ ίδρυσε τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας, θέτοντας τις βάσεις για τη δημιουργία του σύγχρονου τουρκικού κράτους.

Γιατί ο «Εθνικός Όρκος» επιστρέφει σήμερα στο προσκήνιο;

Παρά το γεγονός ότι ο Μουσταφά Κεμάλ αναγκάστηκε να υποχωρήσει από ορισμένες διεκδικήσεις του «Εθνικού Όρκου» με τη Συνθήκη της Λωζάννης το 1923, το ιστορικό αυτό κείμενο ουδέποτε εξαφανίστηκε από τη συλλογική συνείδηση του τουρκικού εθνικισμού.

Αντίθετα, τις τελευταίες δεκαετίες επανέρχεται με διαφορετικές μορφές στον δημόσιο και πολιτικό λόγο της Τουρκίας.

Η τουρκική πολιτική ηγεσία χρησιμοποιεί τον «Εθνικό Όρκο» ως ρητορικό εργαλείο και ιδεολογικό υπόβαθρο για να στηρίξει τη σύγχρονη στρατηγική της Άγκυρας. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στη βόρεια Συρία και το Ιράκ, αλλά και οι διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, συνδέονται από αναλυτές με μια ευρύτερη αντίληψη περί τουρκικής περιφερειακής ισχύος, στην οποία εντάσσεται και το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Έτσι, ο χάρτης που εμφανίστηκε σε έναν δημόσιο χώρο της Κωνσταντινούπολης δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική αναπαράσταση.

Για την Αθήνα, η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς ανάμεσα στις περιοχές που εμφανίζονται μέσα στα υποτιθέμενα όρια της «Μεγάλης Τουρκίας» βρίσκονται ελληνικά νησιά, η Δυτική Θράκη και ολόκληρη η Κύπρος.

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφώς συμβολικό και εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια προβολής της τουρκικής γεωπολιτικής αντίληψης. Η ιστορία, οι χάρτες και τα σύμβολα μετατρέπονται έτσι σε εργαλεία πολιτικής επικοινωνίας, ενώ οι παλιές εδαφικές διεκδικήσεις αποκτούν νέα ζωή μέσα από τη σύγχρονη τουρκική ρητορική.

Και αυτό ακριβώς είναι που καθιστά την εικόνα του χάρτη στο Καράκιοϊ περισσότερο από μια απλή αναφορά στο παρελθόν: αποτελεί μια δημόσια υπενθύμιση των γεωπολιτικών αντιλήψεων που εξακολουθούν να βρίσκουν χώρο στη σημερινή Τουρκία.