Τουρκία: Μετά τη Συρία θέλει ρόλο και στη Γάζα ο «Σουλτάνος»-Αποφασισμένος ο Ερντογάν να γίνει «μεγάλος παίκτης» στη Μέση Ανατολή!-Οι ηγεμονικές βλέψεις των Τούρκων, οι «κόκκινες γραμμές» του Ισραήλ και ο πάντα απρόβλεπτος Ντόναλντ Τραμπ

Όπως συνέβη στη Συρία, έτσι και στη Γάζα, η τουρκική ηγεσία βλέπει σήμερα μια ακόμη ευκαιρία για εδραίωση και διεύρυνση της περιφερειακής της επιρροής.

Τουρκία: Μετά τη Συρία θέλει ρόλο και στη Γάζα ο «Σουλτάνος»-Αποφασισμένος ο Ερντογάν να γίνει «μεγάλος παίκτης» στη Μέση Ανατολή!-Οι ηγεμονικές βλέψεις των Τούρκων, οι «κόκκινες γραμμές» του Ισραήλ και ο πάντα απρόβλεπτος Ντόναλντ Τραμπ

Πίσω από τις εξαγγελίες περί «ειρήνης» και «σταθερότητας», κρύβεται ένα ευρύτερο σχέδιο ισχυροποίησης που αποδίδει καρπούς αλλά και προκαλεί αντιδράσεις — τόσο στην περιοχή όσο και διεθνώς. Οι τουρκικές φιλοδοξίες, το Ισραήλ ως ανασχετικός παράγοντας και ο απρόβλεπτος παράγοντας Τραμπ συνθέτουν ένα νέο γεωπολιτικό τοπίο στη Μέση Ανατολή.

Η κυβέρνηση Ερντογάν εδώ και χρόνια προβάλλει μια εικόνα της Τουρκίας που υπερβαίνει τα στενά γεωγραφικά της όρια. Ο πρόεδρος και το περιβάλλον του μιλούν για μια χώρα «μεγαλύτερη από τα σύνορά της», μια Τουρκία με ιστορικό και πολιτισμικό βάθος που εκτείνεται από τη Βόρεια Αφρική έως τα Βαλκάνια και από την Κριμαία έως τα βάθη της Κεντρικής Ασίας.

Το δόγμα των «συνόρων της τουρκικής καρδιάς» – έννοια που επανέρχεται συνεχώς στις ομιλίες του Ερντογάν – εκφράζει την αναθεωρητική του φιλοσοφία. Ο χάρτης του λεγόμενου «τουρκικού κόσμου» (Türk Dünyası Haritası), με τον οποίο φωτογραφήθηκαν πριν μερικά χρόνια οι Ερντογάν και Μπαχτσελί, φτάνει ως την επαρχία Σιντζιάνγκ της Κίνας, «πατρίδα» των Ουιγούρων μουσουλμάνων, ενώ προς δυσμάς απλώνεται έως τη Λιβύη, χάρη στα τουρκολιβυκά μνημόνια που άλλαξαν τους όρους του παιχνιδιού στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στον βορρά, το τουρκικό ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην Κριμαία και στους Τατάρους, ενώ προς νότον η Άγκυρα εδραιώνεται στην Αφρική, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη στρατιωτική της βάση Camp TURKSOM στο Μογκαντίσου της Σομαλίας. Παράλληλα, επενδύει σε «μαλακή ισχύ» μέσα από τον Οργανισμό Τουρκογενών Κρατών, τον οποίο θεωρεί εργαλείο σύνδεσης του τουρκόφωνου κόσμου υπό την ηγεσία της. Στο ίδιο πλέγμα επιρροής εντάσσονται και οι τουρκικές μειονότητες του εξωτερικού, αλλά και οι σουνίτες πληθυσμοί, τους οποίους ο Ερντογάν δηλώνει πως προστατεύει από την «ισλαμοφοβία της Δύσης».

Το όραμα που ξεδιπλώνει η Άγκυρα για το μέλλον δεν περιορίζεται στα σύνορα της παλαιάς Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μέσα από τα σχέδια «Türk Dünyası 2040 Vizyonu», «Türkiye Yüzyılı» και τις επετείους-ορόσημα του 2053 και του 2071, η τουρκική ηγεσία οικοδομεί ένα αφήγημα συνέχειας, υπερηφάνειας και ιστορικής αποστολής. Ο νεοοθωμανισμός μετασχηματίζεται πλέον σε ευρύτερο αναθεωρητισμό: η Τουρκία επιδιώκει να γίνει ο κεντρικός ρυθμιστής ενός γεωπολιτικού χώρου που εκτείνεται από τον Καύκασο έως τη Μεσόγειο και από τη Μαύρη Θάλασσα έως τον Περσικό Κόλπο.

Στον πυρήνα της τουρκικής στρατηγικής βρίσκονται σήμερα τρία μέτωπα – η Γάζα, η Συρία και η Λιβύη. Σε καθένα από αυτά, η Άγκυρα επιχειρεί να παίξει ρόλο ρυθμιστή ή και επικυρίαρχου στη μεταπολεμική εποχή. Η επιτυχία σε αυτά τα πεδία θα καθόριζε σε μεγάλο βαθμό το κατά πόσον η Τουρκία θα καταφέρει να εξελιχθεί σε περιφερειακή υπερδύναμη.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ισραήλ–Χαμάς (2023–2025), η Τουρκία τάχθηκε ανοικτά υπέρ της Χαμάς, εμφανιζόμενη ως υπερασπιστής των Παλαιστινίων. Μετά τη λήξη των συγκρούσεων, ωστόσο, η Άγκυρα επιδιώκει να αναλάβει κεντρικό ρόλο στην ανοικοδόμηση της Γάζας – αυτή τη φορά με την ευλογία του Ντόναλντ Τραμπ. Ο πρώην και νυν πλανητάρχης βλέπει στην Τουρκία έναν πιθανό εγγυητή σταθερότητας και ασφάλειας, ικανό να συμμετάσχει στη μεταπολεμική δύναμη σταθεροποίησης (ISF).

Η ισραηλινή πλευρά, όμως, αντιδρά έντονα. Ο Νετανιάχου δήλωσε κατηγορηματικά ότι το Ισραήλ θα καθορίσει ποιοι θα συμμετέχουν στην ISF και ποιοι όχι, ενώ ο Ισραηλινός ΥΠΕΞ Γκιντεόν Σαάρ χαρακτήρισε «απαράδεκτη» κάθε ιδέα τουρκικής συμμετοχής. Στο πλευρό του Ισραήλ τάχθηκε και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: τι στάση θα κρατήσει τελικά ο Τραμπ, ο οποίος έχει αποδείξει ότι λειτουργεί συχνά έξω από τα καθιερωμένα διπλωματικά πλαίσια;

Όπως σημειώνει ο Ισραηλινός αναλυτής Ζβι Μπαρέλ στη Haaretz, το ζήτημα της Γάζας δεν είναι απλώς ανθρωπιστικό ή πολιτικό· είναι κομμάτι ενός ευρύτερου ανταγωνισμού για την περιφερειακή ηγεμονία. Την ίδια θέση έχει εκφράσει και η Τούρκα αναλύτρια Ασλί Αϊντιντασμπάς στους Financial Times, υπογραμμίζοντας ότι η Άγκυρα χρησιμοποιεί κάθε κρίση ως εργαλείο αναβάθμισης του διεθνούς της ρόλου.

Τουρκία: Μετά τη Συρία θέλει ρόλο και στη Γάζα ο «Σουλτάνος»-Αποφασισμένος ο Ερντογάν να γίνει «μεγάλος παίκτης» στη Μέση Ανατολή!-Οι ηγεμονικές βλέψεις των Τούρκων, οι «κόκκινες γραμμές» του Ισραήλ και ο πάντα απρόβλεπτος Ντόναλντ Τραμπ

Παρά τα ρήγματα των τελευταίων ετών στις ισραηλινοτουρκικές σχέσεις — από το περιστατικό του Μαβί Μαρμαρά έως τις αιματηρές επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 — οι δύο χώρες εξακολουθούν να έχουν σημεία επαφής. Συνεργάζονται έμμεσα μέσω Αζερμπαϊτζάν, παρακολουθούν με ανησυχία το Ιράν και διατηρούν κοινό ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στη Συρία.

Ωστόσο, ο Μπαρέλ παρατηρεί ότι «η Τουρκία έχει μετατραπεί στη νέα υπαρξιακή απειλή για το Ισραήλ». Διαθέτει πλέον στρατιωτικές βάσεις σε Λιβύη, Κατάρ, Σομαλία και Ιράκ, ελέγχει εδάφη στη βόρεια Συρία και έχει στρατιωτική παρουσία στο Αζερμπαϊτζάν και στο Τζιμπουτί. Τούρκοι στρατιώτες συμμετέχουν στην UNIFIL στον Λίβανο, ενώ η Άγκυρα έχει αποκαταστήσει σχέσεις με Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ και Αίγυπτο. Το γεγονός ότι ο Τραμπ αναγνώρισε δημόσια τη συνεισφορά της Τουρκίας στην αποδοχή του σχεδίου ειρήνης των 20 σημείων από τη Χαμάς, θεωρήθηκε από πολλούς ως επιβεβαίωση του τουρκικού διπλωματικού comeback.

Στο πεδίο, τουρκικές ανθρωπιστικές οργανώσεις όπως η ΙΗΗ έχουν ήδη ενεργό παρουσία στα έργα αποκατάστασης της Γάζας. Η Άγκυρα προβάλλει το πρόσωπο του «αναδόχου της ειρήνης», ενώ παράλληλα διεκδικεί μερίδιο στην πολιτική διαχείριση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων. Στη διάσκεψη δωρητών που οργανώνει η Αίγυπτος, η Τουρκία αναμένεται να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο, κάτι που ανησυχεί το Ισραήλ αλλά ικανοποιεί την Ουάσιγκτον, εφόσον εξυπηρετεί τη σταθερότητα.

Στη Συρία, η Τουρκία επιχειρεί να παγιώσει μια πραγματικότητα που θυμίζει περισσότερο επιτήρηση παρά απλή επιρροή. Η Άγκυρα στηρίζει την εκπαίδευση Σύρων στρατιωτών σε τουρκικές εγκαταστάσεις και ενισχύει τη νέα, μεταβατική ισλαμιστική ηγεσία στη Δαμασκό, με στόχο να την εντάξει στη δική της σφαίρα επιρροής. Παράλληλα, απαιτεί τη διάλυση των κουρδικών δυνάμεων (SDF, YPG, YPJ), τις οποίες θεωρεί προέκταση του PKK.

Η συμφωνία μεταξύ Άγκυρας και Δαμασκού για εκπαίδευση και εξοπλισμό του νέου συριακού στρατού αποτελεί ένδειξη αυτής της στρατηγικής. Ωστόσο, οι Κούρδοι της Ροζάβα παραμένουν απρόθυμοι να ενταχθούν στο νέο καθεστώς, φοβούμενοι την απώλεια της αυτονομίας τους. Οι Ισραηλινοί, από την πλευρά τους, βλέπουν τις τουρκικές κινήσεις με ανησυχία και έχουν φτάσει να παρέχουν έμμεση στρατιωτική υποστήριξη σε αντικαθεστωτικούς Δρούζους στη νοτιοδυτική Συρία.

Η τουρκική παρουσία στη βόρεια Συρία και η ενίσχυση των τοπικών ισλαμικών ομάδων επιβεβαιώνουν την πρόθεση της Άγκυρας να μετατρέψει τη μετα-Άσαντ Συρία σε «τουρκικό προτεκτοράτο» – όπως το έθεσε πρόσφατα Ισραηλινός αξιωματούχος.

Ο ρόλος του Ντόναλντ Τραμπ λειτουργεί ως επιταχυντής ή και αποσταθεροποιητής των ισορροπιών. Η φιλοτουρκική του διάθεση, αλλά και η προθυμία του να ενισχύσει την «αντιιρανική» πτέρυγα του μουσουλμανικού κόσμου, καθιστούν την Άγκυρα χρήσιμο σύμμαχο για την Ουάσιγκτον. Αν ο Τραμπ αποφασίσει να επιτρέψει την παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στη Γάζα, το Ισραήλ θα βρεθεί σε δύσκολη θέση: θα πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στη διαφωνία με τον στενό του σύμμαχο και στην αποδοχή μιας Τουρκίας με στρατιωτικό αποτύπωμα στην αυλή του.

Η τουρκική εξωτερική πολιτική αποδεικνύεται για άλλη μια φορά ότι αντιμετωπίζει κάθε κρίση ως ευκαιρία. Όπως στη Συρία, έτσι και στη Γάζα, η Άγκυρα επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τις συγκρούσεις για να εδραιώσει τη θέση της ως δύναμη-ρυθμιστής στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν καταφέρει να διατηρήσει παρουσία στα εδάφη αυτά, θα αποκτήσει στρατηγικά πλεονεκτήματα απέναντι στο Ισραήλ, ενισχύοντας την επιρροή της από την Κύπρο και την Αίγυπτο έως τη Συρία και τον Λίβανο.

Ωστόσο, το Ισραήλ δύσκολα θα επιτρέψει την εδραίωση τουρκικών ερεισμάτων τόσο κοντά στα σύνορά του. Πίσω από τη φαινομενική αντιπαλότητα για τη Γάζα, διακυβεύεται ένας νέος περιφερειακός συσχετισμός δυνάμεων — ένας αγώνας για το ποιος θα είναι ο κύριος διαχειριστής της μεταπολεμικής Μέσης Ανατολής.