Τουρκία: Ο Ερντογάν έχει γίνει «ειδικός» στην…εξαγωγή κρίσεων προκειμένου να παραμείνει στο «θρόνο» του!-Πως ο Σουλτάνος βάζει επανειλημμένα «μπουρλότο» σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Κύπρο ενώ η χώρα του «βράζει» στο εσωτερικό

Αντιμέτωπη με μια σύνθετη και απαιτητική συγκυρία βρίσκεται η Τουρκία, καθώς ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα σοβαρές εσωτερικές προκλήσεις και τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις που διαμορφώνουν τη νέα πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.

Τουρκία: Ο Ερντογάν έχει γίνει «ειδικός» στην…εξαγωγή κρίσεων προκειμένου να παραμείνει στο «θρόνο» του!-Πως ο Σουλτάνος βάζει επανειλημμένα «μπουρλότο» σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Κύπρο ενώ η χώρα του «βράζει» στο εσωτερικό

Μέσα σε αυτό το διεθνές περιβάλλον συνεχούς αβεβαιότητας, ο Τούρκος πρόεδρος επιχειρεί να χαράξει την πορεία προς μια ακόμη παραμονή του στην εξουσία, οικοδομώντας παράλληλα το πολιτικό αφήγημα της «Νέας Τουρκίας», το οποίο φιλοδοξεί να αποτελέσει τη διαχρονική παρακαταθήκη της εποχής του.

Ιστορικά, σε περιόδους εσωτερικής πίεσης, η Άγκυρα συνηθίζει να μεταφέρει το κέντρο βάρους της έντασης εκτός των συνόρων της. Το Αιγαίο, η Ανατολική Μεσόγειος και η Κύπρος αποτελούν διαχρονικά πεδία άσκησης πίεσης και επίδειξης ισχύος, καθώς εκτιμάται ότι προσφέρουν πολιτικά οφέλη στο εσωτερικό ακροατήριο με σχετικά περιορισμένο κόστος. Η τακτική αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία τη στιγμή που ο Ερντογάν δέχεται πυρά όχι μόνο από την αντιπολίτευση αλλά και από εθνικιστικούς κύκλους, οι οποίοι τον κατηγορούν ότι εμφανίζεται υπερβολικά διαλλακτικός απέναντι στην Ελλάδα και ότι εγκαταλείπει τουρκικές διεκδικήσεις.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και πρωτοβουλίες όπως η προσπάθεια θεσμικής κατοχύρωσης της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας», μιας στρατηγικής που έχει μετατραπεί σε βασικό εργαλείο προβολής των τουρκικών διεκδικήσεων στη θάλασσα και σε στοιχείο συσπείρωσης του εθνικιστικού ακροατηρίου.

Ο Τούρκος πρόεδρος βρίσκεται αντιμέτωπος με πολλαπλά μέτωπα. Στο εσωτερικό, η μεγαλύτερη πρόκληση αφορά τη διατήρηση της εξουσίας και την εξασφάλιση μιας ακόμη προεδρικής θητείας, παρά τους περιορισμούς που θέτει το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο. Παράλληλα, επιδιώκει να περιορίσει τη δυναμική μιας αντιπολίτευσης η οποία, με αιχμή το κεμαλικό CHP, αμφισβητεί για πρώτη φορά με τόσο έντονο τρόπο την πολιτική κυριαρχία που το ΑΚΡ έχει οικοδομήσει εδώ και σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα.

Στο εξωτερικό πεδίο, η Τουρκία παρακολουθεί τις εξελίξεις με σχετική επιφυλακτικότητα. Παρότι επιδιώκει να εμφανίζεται ως περιφερειακή δύναμη με καθοριστικό ρόλο, τους τελευταίους μήνες έχει περιοριστεί κυρίως στη ρητορική αντιπαράθεση με το Ισραήλ, χωρίς να έχει επιτύχει τη στρατηγική συνεννόηση με την Ουάσιγκτον που προσδοκούσε η τουρκική ηγεσία μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Την ίδια στιγμή, οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή αναδιαμορφώνουν χάρτες και συμμαχίες. Νέοι ενεργειακοί, εμπορικοί και ψηφιακοί διάδρομοι σχεδιάζονται από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Κόλπο και την Ευρώπη, με την Άγκυρα να επιδιώκει πάση θυσία να μη βρεθεί στο περιθώριο των νέων γεωοικονομικών αξόνων. Η φιλοδοξία της είναι να καταστεί αναντικατάστατος κόμβος μεταφοράς ενέργειας, δεδομένων και εμπορίου, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται ανταγωνισμό με την Ελλάδα και άλλους περιφερειακούς παίκτες.

Στο εσωτερικό της χώρας, η εικόνα παραμένει εξίσου σύνθετη. Η Τουρκία βιώνει μία από τις πλέον δύσκολες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της, καθώς η σταδιακή περιστολή των δημοκρατικών ελευθεριών που ακολούθησε το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 έχει μετατραπεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό του πολιτικού συστήματος. Η συγκέντρωση εξουσιών στο προεδρικό μέγαρο και η συστηματική αποδυνάμωση κάθε αντιπολιτευτικής φωνής εντείνουν τις ανησυχίες τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.

Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων ετών έχουν καταδείξει ότι ο Ερντογάν δεν θεωρεί πλέον δεδομένη την εκλογική του κυριαρχία. Ο φυλακισμένος πλέον δήμαρχος Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, είχε καταγραφεί ως ιδιαίτερα ισχυρός αντίπαλος, ενώ αξιοσημείωτη απήχηση εμφάνιζαν και άλλες προσωπικότητες της αντιπολίτευσης, όπως ο Οζγκιούρ Οζέλ και ο δήμαρχος Άγκυρας, Μανσούρ Γιαβάς.

Το πλήγμα στο CHP και η αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού

Η απόφαση τουρκικού δικαστηρίου να απομακρύνει τον Οζγκιούρ Οζέλ από την ηγεσία του CHP και να επαναφέρει τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου προκάλεσε πολιτικό σεισμό. Ο Κιλιτσντάρογλου θεωρείται πολιτικός με περιορισμένη απήχηση σε σχέση με τη νέα γενιά στελεχών του κόμματος και δεν αντιμετωπίζεται από το προεδρικό στρατόπεδο ως απειλή ανάλογη εκείνης που αντιπροσώπευαν οι νεότεροι διεκδικητές της εξουσίας.

Η εξέλιξη αυτή άνοιξε βαθύ εσωκομματικό ρήγμα. Δεν αποκλείεται μάλιστα να οδηγήσει σε περαιτέρω διασπάσεις, εφόσον στελέχη που στηρίζουν τον Οζέλ επιλέξουν τη δημιουργία νέου πολιτικού σχηματισμού. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η αντιπολίτευση κινδυνεύει να εισέλθει σε παρατεταμένη περίοδο εσωστρέφειας και κατακερματισμού, γεγονός που θα ενισχύσει περαιτέρω τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών του Ερντογάν.

Με τον Ιμάμογλου εκτός πολιτικού παιχνιδιού λόγω της φυλάκισής του και το CHP να δοκιμάζεται από εσωτερικές συγκρούσεις, ο Τούρκος πρόεδρος βλέπει να δημιουργείται ένα παράθυρο ευκαιρίας ενόψει των κρίσιμων αποφάσεων που αφορούν το πολιτικό του μέλλον.

Τουρκία: Ο Ερντογάν έχει γίνει «ειδικός» στην…εξαγωγή κρίσεων προκειμένου να παραμείνει στο «θρόνο» του!-Πως ο Σουλτάνος βάζει επανειλημμένα «μπουρλότο» σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Κύπρο ενώ η χώρα του «βράζει» στο εσωτερικό

Το δίλημμα των πρόωρων εκλογών

Η μεγάλη στρατηγική επιλογή για τον Ερντογάν αφορά πλέον το αν θα επιδιώξει την προκήρυξη πρόωρων εκλογών μέσα στους επόμενους μήνες. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να παρακάμψει τα συνταγματικά εμπόδια που δυσκολεύουν τη διεκδίκηση νέας προεδρικής θητείας, επιτρέποντάς του να παραμείνει στην εξουσία έως και τις αρχές της επόμενης δεκαετίας.

Η σημερινή συγκυρία, με την αντιπολίτευση αποδυναμωμένη και χωρίς ενιαία ηγεσία, θεωρείται από πολλούς στην Άγκυρα ευνοϊκότερη από οποιαδήποτε άλλη στιγμή τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, η επιλογή αυτή εμπεριέχει και κινδύνους, καθώς η οικονομική κατάσταση παραμένει εύθραυστη και η κοινωνική δυσαρέσκεια αυξάνεται.

Η δύσκολη σχέση με την Ευρώπη

Οι εξελίξεις αυτές δεν περνούν απαρατήρητες στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η ενίσχυση των αυταρχικών χαρακτηριστικών του τουρκικού πολιτικού συστήματος, σε συνδυασμό με τις παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη και τη λειτουργία των θεσμών, δημιουργούν σοβαρούς προβληματισμούς για την πορεία των ευρωτουρκικών σχέσεων.

Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο εμφανής καθώς αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ αυτών η Ισπανία, η Ιταλία, η Ολλανδία, οι σκανδιναβικές χώρες αλλά και η Γερμανία, υποστηρίζουν τη στενότερη συνεργασία με την Άγκυρα σε τομείς όπως η άμυνα, η ασφάλεια και οι εξοπλισμοί. Η στάση αυτή καλείται συχνά να δικαιολογηθεί απέναντι σε κοινή γνώμη και πολιτικούς θεσμούς που εμφανίζονται ιδιαίτερα ευαίσθητοι σε ζητήματα κράτους δικαίου.

Η οικονομία, το Ιράν και το ζήτημα των F-35

Την ίδια ώρα, η τουρκική οικονομία εξακολουθεί να δέχεται ισχυρές πιέσεις. Οι περιφερειακές εντάσεις και η αστάθεια που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν επιβαρύνουν περαιτέρω ένα ήδη δύσκολο οικονομικό περιβάλλον, αυξάνοντας το κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, ο Ερντογάν επιχειρεί να μετατοπίσει το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης στα επιτεύγματα της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και στην προσωπική του σχέση με τον Αμερικανό πρόεδρο, προβάλλοντας την εικόνα μιας χώρας που διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στο νέο γεωπολιτικό σκηνικό.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις διεθνείς συναντήσεις του προσεχούς διαστήματος, καθώς η τουρκική ηγεσία προσδοκά να αποκομίσει πολιτικά και διπλωματικά οφέλη που θα ενισχύσουν το εσωτερικό αφήγημα ισχύος.

Ωστόσο, η κατάθεση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στο Κογκρέσο προκάλεσε έντονο προβληματισμό στην Άγκυρα. Η επανάληψη της αμερικανικής θέσης ότι, υπό τα σημερινά δεδομένα, δεν μπορεί να προχωρήσει η παράδοση των μαχητικών F-35 στην Τουρκία υπενθύμισε τα όρια της προσέγγισης με την Ουάσιγκτον και κατέδειξε ότι οι εκκρεμότητες στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις παραμένουν ανοιχτές.

Σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η τουρκική ηγεσία φαίνεται να αναζητά τρόπους αναβάθμισης του περιφερειακού της ρόλου και ενίσχυσης της εσωτερικής συσπείρωσης. Και όπως έχει δείξει η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών, όταν η πίεση στο εσωτερικό αυξάνεται, το βλέμμα της Άγκυρας στρέφεται συχνά προς το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και την Κύπρο.