Τουρκία: Ο Ερντογάν επιχειρεί να επιβάλλει την Άγκυρα ως περιφερειακή δύναμη-Οι νέες ισορροπίες που θέλει να φέρει στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή

Η Τουρκία επιδιώκει να εδραιώσει τον ρόλο της ως ένας από τους πλέον καθοριστικούς παράγοντες ισχύος στη Μέση Ανατολή, προσαρμόζοντας τη στρατηγική της στις σύνθετες γεωπολιτικές εξελίξεις της περιοχής.

Τουρκία: Ο Ερντογάν επιχειρεί να επιβάλλει την Άγκυρα ως περιφερειακή δύναμη-Οι νέες ισορροπίες που θέλει να φέρει στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή

Σε αντίθεση με τις αναλύσεις προηγούμενων ετών που συνέδεαν την τουρκική εξωτερική πολιτική με νεοοθωμανικές φιλοδοξίες, η σημερινή προσέγγιση της Άγκυρας φαίνεται να επικεντρώνεται περισσότερο στη διαχείριση των εστιών αστάθειας που αναπτύσσονται γύρω από τα σύνορά της και στην αξιοποίηση των ανακατατάξεων που συντελούνται στο περιφερειακό σύστημα.

Αυτό υποστηρίζει νέα ανάλυση της Τουρκάλας αναλύτριας Aslı Aydıntaşbaş για το Ινστιτούτο Brookings, η οποία εξετάζει τις δυνατότητες, τις επιδιώξεις αλλά και τους περιορισμούς της τουρκικής ισχύος σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών μεταβολών.

Η Συρία ως βασικό πεδίο επιρροής

Σύμφωνα με τη μελέτη, η Συρία εξακολουθεί να αποτελεί το κεντρικό πεδίο στο οποίο δοκιμάζεται η αποτελεσματικότητα της τουρκικής στρατηγικής. Για την Άγκυρα, οι εξελίξεις μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό ευνοϊκές, καθώς πέτυχε δύο από τους βασικούς της στόχους: αφενός να αποτρέψει τη δημιουργία μιας αυτόνομης κουρδικής πολιτικής οντότητας κατά μήκος των νοτίων συνόρων της και αφετέρου να ενισχύσει τη διπλωματική και πολιτική επιρροή της στη Δαμασκό.

Παρά τα κέρδη αυτά, το επόμενο στάδιο αποδεικνύεται ιδιαίτερα απαιτητικό. Η ανοικοδόμηση μιας χώρας που έχει υποστεί πολυετή καταστροφή, η αναδιάρθρωση των μηχανισμών ασφαλείας και η ενσωμάτωση των κουρδικών δυνάμεων σε ένα νέο κρατικό πλαίσιο συνιστούν σύνθετες προκλήσεις, οι οποίες θα καθορίσουν σε σημαντικό βαθμό το μέλλον της τουρκικής επιρροής στη γειτονική χώρα.

Η αυξανόμενη ένταση με το Ισραήλ

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, μια εξέλιξη που η ανάλυση περιγράφει ως μία «στρατηγική εχθρότητα» με ολοένα ευρύτερες επιπτώσεις. Η αντιπαράθεση των δύο χωρών δεν περιορίζεται πλέον σε επιμέρους ζητήματα, αλλά επηρεάζει σχεδόν το σύνολο των περιφερειακών ισορροπιών, από τη Συρία μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο.

Η τουρκική ηγεσία εκτιμά ότι το Ισραήλ επιχειρεί να ανακόψει την αυξανόμενη επιρροή της Άγκυρας τόσο στο συριακό μέτωπο όσο και στα ενεργειακά και γεωπολιτικά σχέδια της Ανατολικής Μεσογείου.

Τουρκία: Ο Ερντογάν επιχειρεί να επιβάλλει την Άγκυρα ως περιφερειακή δύναμη-Οι νέες ισορροπίες που θέλει να φέρει στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή

Παράλληλα, αντιμετωπίζει με ανησυχία την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου, θεωρώντας ότι διαμορφώνεται ένας άξονας που περιορίζει τα τουρκικά περιθώρια ελιγμών.

Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό του Ισραήλ ενισχύονται οι αναλύσεις και οι πολιτικές φωνές που βλέπουν την Τουρκία όχι πλέον ως έναν δύσκολο αλλά διαχειρίσιμο εταίρο, αλλά ως έναν πιθανό μελλοντικό στρατηγικό ανταγωνιστή με αυξημένες περιφερειακές φιλοδοξίες.

Τα όρια της στρατηγικής αυτονομίας

Παρά τις συχνές αναφορές της τουρκικής ηγεσίας στην ανάγκη για «στρατηγική αυτονομία», η έκθεση επισημαίνει ότι οι πρόσφατες εξελίξεις ανέδειξαν και τα όρια των δυνατοτήτων της χώρας. Ο πόλεμος με το Ιράν λειτούργησε ως μια έμπρακτη υπενθύμιση ότι η Τουρκία εξακολουθεί να χρειάζεται τη στήριξη των δυτικών δομών ασφαλείας.

Ειδικότερα, η αναχαίτιση ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων που εισήλθαν στον τουρκικό εναέριο χώρο πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή του ΝΑΤΟ, γεγονός που ανέδειξε την εξάρτηση της χώρας από τις συμμαχικές δυνατότητες στον τομέα της προηγμένης αεράμυνας. Παρά τις σημαντικές επενδύσεις στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία, η πλήρης στρατηγική αυτονόμηση παραμένει προς το παρόν δύσκολος στόχος.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Άγκυρα επιχειρεί να διευρύνει το δίκτυο των διεθνών της συνεργασιών, αναζητώντας νέες ισορροπίες και συμπράξεις. Η προσέγγιση με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος, το Πακιστάν και το Κατάρ εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική δημιουργίας περιφερειακών συμμαχιών.

Στόχος της τουρκικής διπλωματίας είναι η διαμόρφωση ενός πλέγματος συνεργασιών που θα μπορεί να λειτουργεί ως αντίβαρο στην ισραηλινή επιρροή, ενώ παράλληλα θα ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση της Άγκυρας σε μια εποχή κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να διατηρήσουν την παραδοσιακή τους παρουσία και εμπλοκή στη Μέση Ανατολή.

Τα πλεονεκτήματα και οι αδυναμίες της τουρκικής ισχύος

Η μελέτη αναγνωρίζει ότι η Τουρκία διαθέτει σημαντικά εργαλεία επιρροής, τα οποία της επιτρέπουν να διατηρεί ενεργό και πολυδιάστατο ρόλο στις περιφερειακές εξελίξεις. Η ταχεία ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας, η αυξανόμενη διεθνής ζήτηση για τουρκικά drones, καθώς και η γεωγραφική θέση της χώρας στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας αποτελούν βασικά συγκριτικά πλεονεκτήματα.

Παράλληλα, η Τουρκία αξιοποιεί τη θέση της ως κομβικό πέρασμα για εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές, στοιχείο που ενισχύει τη γεωοικονομική της σημασία σε μια περίοδο αναδιάταξης των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων.

Ωστόσο, οι φιλοδοξίες αυτές προσκρούουν σε χρόνιες εσωτερικές αδυναμίες. Ο επίμονα υψηλός πληθωρισμός, οι διαρθρωτικές αδυναμίες της οικονομίας, η πολιτική αβεβαιότητα και η σημαντική εξάρτηση από δυτικές αγορές, κεφάλαια και επενδύσεις περιορίζουν την ικανότητα της Άγκυρας να μετατρέψει τη γεωπολιτική της επιρροή σε διαρκή και μακροπρόθεσμη ισχύ.

Ο αμερικανικός παράγοντας

Καταλήγοντας, η ανάλυση υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον οφείλει να προσεγγίζει την Τουρκία ως μια σημαντική μεσαία δύναμη με αυξημένο περιφερειακό αποτύπωμα και όχι απλώς ως έναν σύμμαχο στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Η συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη σε ζητήματα όπως η σταθεροποίηση της Συρίας, η ενεργειακή ασφάλεια, οι εμπορικοί διάδρομοι και η διαχείριση περιφερειακών κρίσεων.

Την ίδια στιγμή, η έκθεση προειδοποιεί ότι η κλιμακούμενη αντιπαλότητα μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ ενδέχεται να εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες πηγές έντασης στη Μέση Ανατολή τα επόμενα χρόνια, εφόσον δεν αναπτυχθούν αποτελεσματικοί μηχανισμοί επικοινωνίας και αποκλιμάκωσης που θα αποτρέψουν την περαιτέρω όξυνση των σχέσεων των δύο χωρών.