Τουρκία: «Πέρασε» από την τουρκική Εθνοσυνέλευση η Συμφωνία της Μέκκας – Η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας που αφορά και την Ελλάδα

Η στρατηγική σύμπραξη Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας, οι δεσμεύσεις συλλογικής στρατιωτικής συνδρομής, οι εσωτερικές αντιδράσεις στην Άγκυρα και οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες που καλείται να σταθμίσει η Αθήνα.

Τουρκία: «Πέρασε» από την τουρκική Εθνοσυνέλευση η Συμφωνία της Μέκκας – Η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας που αφορά και την Ελλάδα

Ένα νέο κεφάλαιο στην αμυντική συνεργασία της Τουρκίας με δύο ισχυρούς περιφερειακούς παίκτες ανοίγει η έγκριση της Συμφωνίας της Μέκκας από την τουρκική Εθνοσυνέλευση. Η συμφωνία, που συνδέει στρατηγικά την Άγκυρα με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία, θεσμοθετεί ένα πλαίσιο κοινής άμυνας και στρατιωτικής υποστήριξης, με διατάξεις που υπερβαίνουν τα στενά όρια μιας διμερούς ή τριμερούς αμυντικής συνεργασίας.

Στον πυρήνα της βρίσκεται μια ιδιαίτερα σημαντική ρήτρα: ενδεχόμενη εξωτερική ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία συμβαλλόμενα κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Πρόκειται για μια πρόβλεψη συλλογικής άμυνας που δημιουργεί νέες υποχρεώσεις αλληλεγγύης και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής συνδρομής, ανάλογα με τις περιστάσεις και τις αποφάσεις που θα ληφθούν.

Η κοινοβουλευτική έγκριση δεν ήρθε χωρίς πολιτικές τριβές. Αντιθέτως, προηγήθηκε πολύωρη συζήτηση, με έντονες αντιπαραθέσεις μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης για το εύρος των δεσμεύσεων που αναλαμβάνει η Τουρκία και τους κινδύνους που ενδέχεται να προκύψουν από μια βαθύτερη εμπλοκή της στις περιφερειακές συγκρούσεις.

Το νομοσχέδιο εγκρίθηκε με 279 ψήφους υπέρ και 119 κατά, σε μια ψηφοφορία στην οποία συμμετείχαν 398 από τους συνολικά 592 βουλευτές της Εθνοσυνέλευσης.

Η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παρουσιάζει τη συμφωνία ως εργαλείο ενίσχυσης της περιφερειακής ασφάλειας και της αποτρεπτικής ισχύος των τριών χωρών. Η αντιπολίτευση, ωστόσο, εστιάζει στις στρατηγικές δεσμεύσεις που απορρέουν από αυτήν, εκφράζοντας ανησυχίες για το ενδεχόμενο η Άγκυρα να βρεθεί αντιμέτωπη με στρατιωτικές υποχρεώσεις σε ένα ιδιαίτερα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.

Τι προβλέπει η Συμφωνία της Μέκκας

Η συμφωνία υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου στη Μέκκα, παρουσία του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, του Σαουδάραβα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και του Πακιστανού πρωθυπουργού Σεχμπάζ Σαρίφ. Με την υπογραφή της, οι τρεις χώρες έθεσαν τις βάσεις για μια ευρύτερη και περισσότερο θεσμοθετημένη συνεργασία στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας.

Η πλέον καθοριστική διάταξη αφορά την αρχή της συλλογικής άμυνας. Σύμφωνα με αυτήν, μια εξωτερική ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον του συνόλου των συμβαλλόμενων μερών. Οι υπόλοιπες χώρες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να συνδράμουν το κράτος που δέχεται την επίθεση, με τη μορφή και την έκταση της βοήθειας να προσδιορίζονται κατόπιν διαβούλευσης, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες αλλά και τις επιχειρησιακές δυνατότητες κάθε πλευράς.

Η διατύπωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δημιουργεί έναν μηχανισμό αμοιβαίας υποστήριξης, χωρίς, ωστόσο, να καθορίζει εκ των προτέρων ότι κάθε περίπτωση θα συνεπάγεται αυτομάτως αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων.

Πέρα από τη ρήτρα κοινής άμυνας, το κείμενο προβλέπει ένα ευρύ φάσμα συνεργασίας. Στις βασικές του προτεραιότητες περιλαμβάνονται η ανταλλαγή πληροφοριών, η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, η στρατιωτική εκπαίδευση, η διεξαγωγή κοινών ασκήσεων και η ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των αμυντικών μηχανισμών των τριών χωρών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην αμυντική βιομηχανία, με πρόβλεψη για ανταλλαγή τεχνογνωσίας, μεταφορά τεχνολογίας και ανάπτυξη κοινών εξοπλιστικών προγραμμάτων. Η διάσταση αυτή έχει τη δική της σημασία, καθώς η συνεργασία δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση πιθανών απειλών, αλλά φιλοδοξεί να δημιουργήσει πιο μόνιμους δεσμούς σε επίπεδο στρατιωτικής παραγωγής και αμυντικών δυνατοτήτων.

Η Άγκυρα επιχειρεί, πάντως, να διασκεδάσει τις ανησυχίες που προκαλεί η νέα συμφωνία. Υποστηρίζει ότι το πλαίσιο συνεργασίας δεν στρέφεται εναντίον οποιασδήποτε τρίτης χώρας και ότι δεν έρχεται σε αντίθεση με τις δεσμεύσεις της Τουρκίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Παράλληλα, ξεκαθαρίζει ότι η συμμετοχή της Τουρκίας σε ενδεχόμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν θα είναι αυτόματη συνέπεια της συμφωνίας. Ειδικότερα, η αποστολή τουρκικών στρατευμάτων στο εξωτερικό θα εξακολουθήσει να απαιτεί ξεχωριστή έγκριση από την Εθνοσυνέλευση, διατηρώντας έτσι τον κοινοβουλευτικό έλεγχο επί μιας τόσο κρίσιμης απόφασης.

Θα πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι η ψήφιση του νομοσχεδίου αποτελεί ένα σημαντικό θεσμικό βήμα, όχι όμως και την οριστική ενεργοποίηση της συμφωνίας. Για να ολοκληρωθεί η διαδικασία, απομένουν τα προβλεπόμενα στάδια επικύρωσης και η κατάθεση των σχετικών εγγράφων.

Τουρκία: «Πέρασε» από την τουρκική Εθνοσυνέλευση η Συμφωνία της Μέκκας – Η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας που αφορά και την Ελλάδα

Οι αντιδράσεις στην Άγκυρα και το μέτωπο των Χούθι

Η συζήτηση στην τουρκική Εθνοσυνέλευση ανέδειξε τις διαφορετικές προσεγγίσεις που υπάρχουν στο εσωτερικό της χώρας για τη στρατηγική σημασία αλλά και το ενδεχόμενο κόστος της νέας αμυντικής σύμπραξης.

Ο βουλευτής του κυβερνώντος AKP, Ζιγιά Αλτουνγιαλντίζ, υπερασπίστηκε τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει ως στόχο κάποια τρίτη χώρα και ότι βασική της επιδίωξη είναι η ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας και η αποτροπή νέων συγκρούσεων.

Στην αντίπερα όχθη, ο βουλευτής του CHP, Μεχμέτ Γκιουζελμανσούρ, έθεσε ζήτημα σαφών εγγυήσεων για τον ρόλο του Κοινοβουλίου, επισημαίνοντας ότι οι νέες δεσμεύσεις δεν θα πρέπει να δημιουργήσουν προβλήματα σε σχέση με τις υπόλοιπες διεθνείς υποχρεώσεις της Τουρκίας.

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του Καλού Κόμματος, Μπουγρά Καβουντζού, υποστήριξε ότι η ισραηλινή απειλή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως γεωπολιτική πραγματικότητα και όχι ως εργαλείο προπαγάνδας.

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η τοποθέτηση του βουλευτή του Νέου Κόμματος, Γιουκσέλ Τασκίν, ο οποίος χαρακτήρισε τη συμφωνία «αποτέλεσμα της αρχιτεκτονικής της Μέσης Ανατολής που επιθυμεί η συμμαχία Τραμπ-Νετανιάχου».

Οι αντιδράσεις αυτές δεν συνδέονται μόνο με τη γενικότερη αναδιάταξη των συμμαχιών στη Μέση Ανατολή. Στο επίκεντρο βρίσκεται και η αυξανόμενη πίεση που αντιμετωπίζει η Σαουδική Αραβία εξαιτίας των επιθέσεων των ανταρτών Χούθι από την Υεμένη.

Η συγκεκριμένη παράμετρος προσδίδει στη συμφωνία και μια άμεση επιχειρησιακή διάσταση. Με την επικύρωσή της δημιουργείται πλέον ένα θεσμικό πλαίσιο μέσα από το οποίο η Τουρκία θα μπορούσε να υποστηρίξει το Ριάντ, εφόσον προκύψει ανάγκη. Η υποστήριξη αυτή θα μπορούσε να αφορά κυρίως την παροχή αμυντικών συστημάτων, την ανταλλαγή πληροφοριών, την τεχνογνωσία και την ενίσχυση των δυνατοτήτων αντιμετώπισης επιθέσεων.

Ωστόσο, η ύπαρξη της συμφωνίας δεν ισοδυναμεί με προαναγγελία άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής της Τουρκίας στην Υεμένη. Δεν προκύπτει ότι επίκειται αποστολή Τούρκων στρατιωτών για συμμετοχή σε επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι, ούτε ότι η Άγκυρα σχεδιάζει επιθετική στρατιωτική δράση στην περιοχή.

Η τουρκική κυβέρνηση έχει διαμηνύσει ότι δεν υπάρχει τέτοιος σχεδιασμός, ενώ οποιαδήποτε απόφαση για αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων στη Σαουδική Αραβία θα πρέπει να περάσει εκ νέου από την Εθνοσυνέλευση.

Γιατί η Συμφωνία της Μέκκας ενδιαφέρει την Ελλάδα

Για την Αθήνα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς η Τουρκία διευρύνει το πλέγμα των αμυντικών σχέσεών της με δύο χώρες που διαθέτουν σημαντικό περιφερειακό και διεθνές αποτύπωμα.

Η στρατηγική σύνδεση με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία προσφέρει στην Άγκυρα ένα πρόσθετο πεδίο στρατιωτικής συνεργασίας, ενισχύοντας τις δυνατότητές της σε επίπεδο πληροφοριών, αμυντικής τεχνολογίας, εξοπλισμών και περιφερειακής επιρροής. Ταυτόχρονα, η ρήτρα συλλογικής άμυνας δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο αμοιβαίων δεσμεύσεων, το οποίο θα μπορούσε να αποκτήσει πρακτική σημασία σε περίπτωση ένοπλης κρίσης με εξωτερική διάσταση.

Η Ελλάδα δεν κατονομάζεται στη συμφωνία, ούτε υπάρχει κάποια ρητή αναφορά που να υποδηλώνει ότι το τριμερές σχήμα συγκροτείται με στόχο την αντιμετώπισή της. Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η νέα αμυντική αρχιτεκτονική για την ελληνική διπλωματία, η οποία παρακολουθεί κάθε μεταβολή που μπορεί να επηρεάσει τις περιφερειακές ισορροπίες.

Το timing της εξέλιξης είναι, άλλωστε, ιδιαίτερα κρίσιμο. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται σε μια ευαίσθητη φάση, με τις διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες, τις ερευνητικές δραστηριότητες και την παρουσία πλοίων στην ευρύτερη περιοχή να εξακολουθούν να αποτελούν βασικές πηγές έντασης.

Η επανέναρξη των ερευνών για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, σε συνδυασμό με την επικείμενη έκδοση NAVTEX, επαναφέρει στο προσκήνιο τις διαφορετικές θέσεις Αθήνας και Άγκυρας για την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων και τη δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η νέα συμφωνία προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα που πρέπει να συνυπολογιστεί. Η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τις στρατηγικές της διασυνδέσεις σε ένα ευρύτερο γεωγραφικό τόξο, από τη Νότια Ασία έως τη Μέση Ανατολή, αποκτώντας περισσότερα περιθώρια συνεργασίας και ενδεχομένως μεγαλύτερη διπλωματική ευελιξία.

Για την Αθήνα, το ζητούμενο δεν είναι να αντιμετωπίσει τη Συμφωνία της Μέκκας ως μια συμφωνία που στρέφεται εναντίον της, αλλά να αξιολογήσει με προσοχή τις δυνατότητες και τις δεσμεύσεις που δημιουργεί για την Άγκυρα.

Η ρήτρα αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής δεν μεταβάλλει αυτομάτως τα δεδομένα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ούτε συνεπάγεται ότι Πακιστάν και Σαουδική Αραβία θα εμπλακούν σε μια ενδεχόμενη ελληνοτουρκική κρίση. Δημιουργεί, ωστόσο, ένα νέο πλαίσιο στρατηγικής συνεργασίας, το οποίο αποκτά πρόσθετη βαρύτητα σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής ρευστότητας.

Και αυτό είναι ακριβώς το στοιχείο που καθιστά τη συμφωνία άξια στενής παρακολούθησης από την ελληνική πλευρά: όχι μόνο όσα προβλέπει σήμερα, αλλά και οι δυνατότητες που μπορεί να διαμορφώσει αύριο για τις περιφερειακές ισορροπίες και τη θέση της Τουρκίας στο ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον.