Τουρκία: Πώς ο Ερντογάν εργαλειοποίησε τη δικαιοσύνη και τη μετέτρεψε σε όπλο εξόντωσης των πολιτικών του αντιπάλων

Η πλήρης αποδόμηση του Κράτους Δικαίου στην Τουρκία. Οι διώξεις, οι μαζικές εκκαθαρίσεις περίπου 4.000 δικαστών και η κάλυψη των κενών με διορισμούς προσώπων προσκείμενων στο ΑΚΡ συνθέτουν, σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις, μια εικόνα βαθιάς θεσμικής μεταβολής.

Τουρκία: Πώς ο Ερντογάν εργαλειοποίησε τη δικαιοσύνη και τη μετέτρεψε σε όπλο εξόντωσης των πολιτικών του αντιπάλων

Η Τουρκία, όπως καταγράφεται σε σειρά αναφορών, βιώνει μια περίοδο κατά την οποία το Κράτος Δικαίου φαίνεται να έχει υποστεί σοβαρή αποδυνάμωση. Η δικαστική εξουσία, από θεσμικά ανεξάρτητος πυλώνας, έχει μετατραπεί σε έναν μηχανισμό που λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό σε ευθυγράμμιση με τις πολιτικές προτεραιότητες της εκτελεστικής εξουσίας υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Ενώ στο παρελθόν το δικαστικό σύστημα στην Τουρκία είχε τη δυνατότητα να προχωρά σε έρευνες ακόμη και για υποθέσεις διαφθοράς που άγγιζαν ανώτατα κλιμάκια, σταδιακά –όπως υποστηρίζεται από αναλυτές– η λειτουργία του μεταβλήθηκε, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ως εργαλείο πίεσης και δίωξης πολιτικών αντιπάλων.

Το σκάνδαλο του 2014 και η απαρχή των εκκαθαρίσεων

Σύμφωνα με ανάλυση της ιστοσελίδας Nordic Monitor, η κρίσιμη καμπή αυτής της μετάλλαξης τοποθετείται στο 2014. Τότε ήρθε στο φως ένα εκτεταμένο σκάνδαλο δωροδοκιών και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, το οποίο, όπως αναφερόταν, άγγιζε τον στενό κύκλο του προεδρικού περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένων μελών της οικογένειας του Ερντογάν, όπως τον γιο του Μπιλάλ και τον γαμπρό του Μπεράτ Αλμπαϊράκ.

Οι έρευνες που συνδέονταν με τον Ιρανό επιχειρηματία Ρεζά Ζαράμπ, αλλά και με καταγγελίες για μεταφορά οπλισμού σε εξτρεμιστικές οργανώσεις στη Συρία μέσω των μυστικών υπηρεσιών (ΜΙΤ), φαίνεται ότι λειτούργησαν ως καταλύτης για την έντονη πολιτική αντίδραση του καθεστώτος.

Σε αυτό το πλαίσιο, καθοριστικό ρόλο φέρεται να διαδραμάτισε ο έλεγχος του Ανώτατου Συμβουλίου Δικαστών και Εισαγγελέων (HSK) το 2014. Μέσω θεσμικών παρεμβάσεων, πολιτικών ισορροπιών και κινήτρων, διαμορφώθηκε ένα νέο πλαίσιο επιρροής, στο οποίο τοποθετήθηκαν πρόσωπα που θεωρούνται στενά συνδεδεμένα με την κυβερνητική γραμμή.

Τουρκία: Πώς ο Ερντογάν εργαλειοποίησε τη δικαιοσύνη και τη μετέτρεψε σε όπλο εξόντωσης των πολιτικών του αντιπάλων

Το 2016 και η μαζική αναδιάρθρωση του δικαστικού σώματος

Η απόπειρα πραξικοπήματος το 2016 αποτέλεσε σημείο καμπής, επιταχύνοντας δραματικά τις εξελίξεις. Μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, και με βάση καταλόγους που είχαν ήδη προετοιμαστεί, απομακρύνθηκαν χιλιάδες δικαστικοί λειτουργοί – πάνω από 4.000 σύμφωνα με τις αναφορές – γεγονός που προκάλεσε βαθύ κενό στη λειτουργία της δικαιοσύνης.

Το κενό αυτό καλύφθηκε στη συνέχεια με ταχείες διαδικασίες διορισμών, με χιλιάδες νέους νομικούς να εντάσσονται στο σύστημα, πολλοί εκ των οποίων προέρχονταν από τον ευρύτερο πολιτικό χώρο του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ.

Συνολικά, γίνεται λόγος για περίπου 20.000 νέους διορισμούς που πραγματοποιήθηκαν με κριτήρια τα οποία χαρακτηρίζονται από επικριτές ως έντονα πολιτικά. Στο νέο αυτό πλαίσιο, τα δικαστήρια εμφανίζονται να χρησιμοποιούνται συστηματικά σε υποθέσεις που αφορούν δημοσιογράφους, ακαδημαϊκούς, αλλά και αιρετούς αξιωματούχους της αντιπολίτευσης, όπως δημάρχους.

Παράλληλα, σύμφωνα με διεθνείς παρατηρήσεις, οι δικαστικές αποφάσεις φέρεται να έχουν σε ορισμένες περιπτώσεις αξιοποιηθεί και στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, λειτουργώντας ως διαπραγματευτικό εργαλείο της Άγκυρας στις σχέσεις της με τη Δύση. Το αποτέλεσμα, όπως επισημαίνεται, είναι μια παρατεταμένη θεσμική φθορά που εγείρει ερωτήματα για τη μελλοντική λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών στη χώρα.