Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο: Η Άγκυρα κερδίζει έδαφος επί του πεδίου και η Αθήνα “ψάχνει” αντιδράσεις – Πολλά τα ερωτηματικά για τους χειρισμούς της κυβέρνησης

Νέα πίεση στην Ελληνική διπλωματία προκαλεί η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στη Βεγγάζη. Η εξέλιξη δίνει στην Άγκυρα τη δυνατότητα να παρουσιάσει την κίνησή της ως διπλωματική επιτυχία, την ώρα που η Αθήνα καλείται να αντιμετωπίσει ένα ακόμη δύσκολο μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το γεγονός γεννά σοβαρά ερωτήματα για τη στρατηγική που ακολούθησε η Ελληνική κυβέρνηση απέναντι στη Λιβύη και για το κατά πόσο οι διπλωματικές επαφές των προηγούμενων ετών απέτρεψαν την προσέγγιση της ανατολικής λιβυκής πλευράς με την Τουρκία. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το μνημόνιο είναι νομικά άκυρο και ότι -εκ των υστέρων- η Ελλάδα θα αξιοποιήσει όλα τα διαθέσιμα μέσα για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Ωστόσο, η νέα εξέλιξη αναδεικνύει ότι η νομική αμφισβήτηση δεν αρκεί από μόνη της για να αποτρέψει τις πολιτικές κινήσεις της Άγκυρας.

Η Άγκυρα αξιοποιεί το διπλωματικό κενό

Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να ενισχύσει την παρουσία της στη Λιβύη, διατηρώντας επαφές τόσο με την κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με παράγοντες της ανατολικής πλευράς. Η προσέγγιση με το στρατόπεδο Χαφτάρ δημιουργεί νέα δεδομένα, καθώς η πλευρά που στο παρελθόν είχε απορρίψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο εμφανίζεται πλέον να στηρίζει την έγκρισή του.

Αυτή η μεταστροφή αποτελεί σοβαρή διπλωματική πρόκληση για την Αθήνα. Γιατί, ενώ η Ελλάδα επιμένει στη νομική αμφισβήτηση της συμφωνίας, η Τουρκία επιδιώκει να διευρύνει την πολιτική επιρροή της και να δημιουργήσει νέα τετελεσμένα στο διπλωματικό πεδίο.

Το κρίσιμο ερώτημα για την ελληνική κυβέρνηση είναι γιατί δεν κατάφερε να διατηρήσει ισχυρότερους διαύλους με την ανατολική Λιβύη, παρά τις επαφές που είχαν προηγηθεί. Η εξέλιξη απαιτεί εξηγήσεις για το τι σχεδιάστηκε, τι απέδωσε και ποια κενά επέτρεψαν στην Άγκυρα να προχωρήσει.

Οι διαβεβαιώσεις της Αθήνας και η πραγματικότητα

Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος της Ελλάδας. Παράλληλα, η Αθήνα έχει ήδη μεταφέρει το ζήτημα στα Ηνωμένα Έθνη, ενώ έχει επιδιώξει συντονισμό με ευρωπαϊκές και περιφερειακές δυνάμεις.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επαναλάβει τη θέση της ότι η συμφωνία δεν μπορεί να θίγει τα δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Η ελληνική διπλωματία επιδιώκει να αξιοποιήσει αυτή τη στήριξη, ώστε να ενισχύσει τη διεθνή πίεση προς την Άγκυρα και τη λιβυκή πλευρά.

Ωστόσο, η κυβερνητική επιχειρηματολογία δεν απαλλάσσει την πολιτική ηγεσία από την υποχρέωση να παρουσιάσει μια σαφή στρατηγική. Οι διεθνείς δηλώσεις συμπαράστασης έχουν σημασία, αλλά η αποτελεσματικότητά τους θα κριθεί από το αν μπορούν να περιορίσουν τις επιπτώσεις της συμφωνίας και να αποτρέψουν περαιτέρω κινήσεις που θα δυσχεράνουν την ελληνική θέση.

Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου και οι υδρογονάνθρακες στο επίκεντρο

Η ένταση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω των ενεργειακών σχεδίων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και οι έρευνες για υδρογονάνθρακες νοτίως της Κρήτης συνδέονται με ευρύτερα γεωπολιτικά συμφέροντα, στα οποία η Τουρκία επιχειρεί να διατηρήσει ενεργό ρόλο.

Η Αθήνα καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα τη διπλωματική αντιπαράθεση με την Άγκυρα, τις σχέσεις με τη Λιβύη και την προστασία των ενεργειακών σχεδιασμών της. Κάθε νέα κρίση αυξάνει την ανάγκη για σταθερή γραμμή, συντονισμό με συμμάχους και προσεκτικές κινήσεις που δεν θα αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης των ελληνικών θέσεων.

Ποιες κινήσεις εξετάζει η Ελλάδα

Σύμφωνα με τις δημόσιες τοποθετήσεις της ελληνικής πλευράς, η Αθήνα εξετάζει τη χρήση διπλωματικών και άλλων διαθέσιμων μέσων για την προάσπιση των δικαιωμάτων της. Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η ενίσχυση της συνεργασίας με την Αίγυπτο και την Κύπρο, ενώ η Ελλάδα διατηρεί τη θέση της για το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών της υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Το ζητούμενο είναι να υπάρξει συγκεκριμένο σχέδιο και όχι μόνο διακηρύξεις. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει ποια βήματα θα ακολουθήσει, πώς θα αξιοποιήσει τη διεθνή στήριξη και με ποιον τρόπο θα επιχειρήσει να περιορίσει τις συνέπειες της νέας εξέλιξης.

Η υπόθεση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν κρίνεται μόνο στις ανακοινώσεις και στις διπλωματικές διαμαρτυρίες. Κρίνεται και στην ικανότητα της Ελλάδας να διαμορφώνει συμμαχίες, να προβλέπει τις κινήσεις των αντιπάλων της και να υπερασπίζεται με συνέπεια τα συμφέροντά της. Η κυβέρνηση βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια δύσκολη δοκιμασία: να αποδείξει ότι διαθέτει σχέδιο με ουσιαστικό αποτέλεσμα, πέρα από τις διαβεβαιώσεις περί νομικής ακυρότητας της συμφωνίας.