Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο: Τα ανταλλάγματα που άλλαξαν τη στάση της οικογένειας Χαφτάρ – Τα έργα, τα ενεργειακά σχέδια και η Τουρκική διείσδυση που προκαλεί μεγάλη ανησυχία – Ποιά θα είναι τα επόμενα βήματα του Ερντογάν;

Η ανατροπή των δεδομένων στη Λιβύη φέρνει ξανά στο προσκήνιο το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το παρασκήνιο της εντυπωσιακής μεταστροφής του στρατοπέδου Χαφτάρ. Έπειτα από χρόνια αντιπαράθεσης με την Άγκυρα, το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε τη συμφωνία, προκαλώντας νέα διπλωματική κινητικότητα και έντονο προβληματισμό στην Ελλάδα.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι οδήγησε σε αυτή την αλλαγή στάσης. Δημοσιεύματα και αναλύσεις συνδέουν την προσέγγιση με την ενίσχυση των οικονομικών δεσμών, τις μεγάλες κατασκευαστικές συμβάσεις, τα ενεργειακά σχέδια και τις επαφές της Τουρκίας με την οικογένεια Χαφτάρ. Δεν έχει, ωστόσο, τεκμηριωθεί ότι υπήρξε συγκεκριμένο αντάλλαγμα με τη μορφή άμεσης πληρωμής για την κοινοβουλευτική έγκριση.

ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΕΡΓΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΕΙΣΔΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ

Σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, η τουρκική προσέγγιση δεν περιορίστηκε στις διπλωματικές επαφές. Κατασκευαστικές εταιρείες από την Τουρκία διεκδίκησαν και ανέλαβαν έργα υποδομών, οδοποιίας και ανοικοδόμησης σε περιοχές της ανατολικής Λιβύης, μεταξύ των οποίων η Βεγγάζη, η Αλ Μπάιντα, η Σαχάτ και το Τομπρούκ.

Η ανοικοδόμηση μιας χώρας που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες πολυετούς σύγκρουσης αποτελεί πεδίο τεράστιων οικονομικών συμφερόντων. Για την Άγκυρα, η συμμετοχή σε τέτοια έργα μπορεί να μεταφραστεί σε μακροχρόνια παρουσία, εμπορικές συνεργασίες και μεγαλύτερη επιρροή σε κρίσιμα κέντρα αποφάσεων.

Παράλληλα, έχουν αναφερθεί συνεργασίες τουρκικών επιχειρήσεων με λιβυκούς φορείς και σχέδια για βιομηχανικές δραστηριότητες. Το οικονομικό αποτύπωμα αυτών των κινήσεων θεωρείται σημαντικό στοιχείο για να γίνει κατανοητό πώς η Τουρκία επιχείρησε να προσεγγίσει μια πλευρά που στο παρελθόν βρισκόταν απέναντί της.

ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΚΑΙ ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν και οι κινήσεις στον τομέα των υδρογονανθράκων. Η κρατική Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης (NOC) έχει συνάψει μνημόνιο συνεργασίας με την τουρκική κρατική εταιρεία πετρελαίου TPAO, με αντικείμενο θαλάσσιες γεωλογικές και γεωφυσικές έρευνες.

Οι σχετικές πρωτοβουλίες συνδέονται με τις θαλάσσιες ζώνες που επικαλείται η Τουρκία βάσει του μνημονίου του 2019. Η προοπτική ερευνών σε περιοχές που αμφισβητεί η Αθήνα έχει προκαλέσει αντιδράσεις από την Ελλάδα, ενώ η ευρύτερη διαμάχη αφορά τον τρόπο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Για την Άγκυρα, η ενίσχυση της συνεργασίας με τη Λιβύη προσφέρει τη δυνατότητα να προωθεί τις δικές της θέσεις σε ένα πεδίο με στρατηγική και οικονομική σημασία. Για την Αθήνα, αντίθετα, η εξέλιξη δημιουργεί πρόσθετες διπλωματικές και νομικές προκλήσεις.

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΓΙΩΝ ΧΑΦΤΑΡ

Στο παρασκήνιο βρίσκονται και οι πολιτικές επιδιώξεις της οικογένειας Χαφτάρ. Αναλύσεις συνδέουν τη διεύρυνση των σχέσεων με την Τουρκία με τις προσπάθειες των γιων του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, Σαντάμ και Μπελγκασίμ, να ενισχύσουν την παρουσία τους στην πολιτική και οικονομική ζωή της ανατολικής Λιβύης.

Η Άγκυρα, από την πλευρά της, επιδιώκει να διατηρεί δίαυλους επικοινωνίας με διαφορετικά κέντρα εξουσίας στη χώρα. Η μεταβολή της στάσης της απέναντι στην ανατολική Λιβύη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς κατά τη διάρκεια του εμφυλίου είχε υποστηρίξει στρατιωτικά την αντίπαλη πλευρά της Τρίπολης.

Δεν μπορεί, ωστόσο, να θεωρηθεί αποδεδειγμένο ότι η οικογένεια Χαφτάρ έλαβε συγκεκριμένα οικονομικά ή πολιτικά ανταλλάγματα με αντάλλαγμα την έγκριση του μνημονίου. Πρόκειται για ερμηνείες που διατυπώνονται σε αναλύσεις σχετικά με τα κίνητρα της προσέγγισης και πρέπει να διακρίνονται από τα επιβεβαιωμένα γεγονότα.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Η σημερινή εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι το 2020 το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης είχε απορρίψει τη συμφωνία και είχε αποφασίσει να την μποϊκοτάρει. Το μνημόνιο είχε υπογραφεί το 2019 από την Τουρκία και την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης, αλλά η έγκρισή του από την ανατολική πλευρά παρέμενε ζητούμενο.

Η πρόσφατη αλλαγή επιτρέπει στην Άγκυρα να υποστηρίζει ότι η συμφωνία διαθέτει πλέον ευρύτερη πολιτική στήριξη στο εσωτερικό της Λιβύης. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αίρονται οι ελληνικές αντιρρήσεις ή ότι επιλύονται οι διαφωνίες για τη νομιμότητα και την επίδραση του μνημονίου στα δικαιώματα τρίτων χωρών.

Η ΑΘΗΝΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΕ ΝΕΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ

Για την Ελλάδα, η έγκριση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης αποτελεί εξέλιξη με σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις. Η Αθήνα απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Το επόμενο διάστημα, το ενδιαφέρον θα στραφεί τόσο στις διπλωματικές κινήσεις της Ελλάδας όσο και στο κατά πόσο η νέα προσέγγιση Άγκυρας και ανατολικής Λιβύης θα μεταφραστεί σε συγκεκριμένες συνεργασίες, έργα και ενεργειακές πρωτοβουλίες.

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: πρόκειται κυρίως για μια οικονομική και πολιτική συμφωνία συμφερόντων ή για μια ευρύτερη στρατηγική αναδιάταξη που θα επηρεάσει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο; Οι επόμενες κινήσεις των εμπλεκόμενων πλευρών θα δείξουν εάν η αλλαγή στάσης θα έχει μακροχρόνιες συνέπειες για τη Λιβύη, την Τουρκία και την Ελλάδα.