Τούρκος δημοσιογράφος “πάγωσε” στην Τραπεζούντα: “Είμαστε Ρουμ, είμαστε Ρωμιοί, είμαστε Έλληνες” – Η αλήθεια για τους Έλληνες της Τουρκίας που δεν μπορεί πια να κρυφτεί

Μια απρόσμενη και βαθιά αποκαλυπτική στιγμή εκτυλίχθηκε στους δρόμους της Τραπεζούντας, κατά τη διάρκεια ρεπορτάζ του τουρκικού τηλεοπτικού σταθμού Seçim Özel. Ο δημοσιογράφος, συνομιλώντας με περαστικούς σε πολυσύχναστο σημείο της πόλης, βρέθηκε ξαφνικά μπροστά σε μια αλήθεια που δύσκολα χωρά στη σύγχρονη τουρκική αφήγηση.

Δύο ηλικιωμένοι κάτοικοι, χωρίς περιστροφές και χωρίς ίχνος δισταγμού, δήλωσαν μπροστά στην κάμερα ότι η καταγωγή τους είναι ελληνική. «Είμαστε Ρουμ, είμαστε Ρωμιοί. Δεν το αρνούμαστε. Είμαστε Έλληνες», είπε ο ένας, αφήνοντας τον δημοσιογράφο εμφανώς αιφνιδιασμένο. Η δήλωση αυτή, αυθόρμητη αλλά φορτισμένη ιστορικά, έφερε στην επιφάνεια μια πραγματικότητα που επί δεκαετίες παρέμενε στο περιθώριο ή καλυπτόταν από σιωπή.

Στην Τραπεζούντα και γενικότερα στον Πόντο, η ποντιακή ελληνική διάλεκτος εξακολουθεί να ακούγεται ακόμα και σήμερα. Χιλιάδες –ίσως και πολύ περισσότεροι– κάτοικοι της περιοχής τη μιλούν στην καθημερινότητά τους, διατηρώντας ζωντανά στοιχεία μιας ταυτότητας που επιβίωσε παρά τους διωγμούς, τις βίαιες αφομοιώσεις και τις ιστορικές ανατροπές.

Σύμφωνα με μελέτες και δημοσιεύματα, στην Τουρκία εξακολουθούν να υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις ελληνόφωνες ομάδες: ποντιακή, κρητική, μακεδονική και κυπριακή. Η σταδιακή δημόσια έκφραση αυτών των ομάδων αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς φωτίζει μια λιγότερο γνωστή, αλλά υπαρκτή, όψη της σύγχρονης τουρκικής κοινωνίας και θέτει υπό αμφισβήτηση τους εθνογενετικούς μύθους πάνω στους οποίους οικοδομήθηκε το κράτος.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η πραγματικότητα «ξεγλιστρά». Το 2019, δήμαρχος της Τραπεζούντας και στέλεχος του κυβερνώντος AKP είχε προκαλέσει αίσθηση όταν είπε σε γυναίκα της περιοχής ότι το τουρκικό κράτος «την έκανε μουσουλμάνα», παραδεχόμενος εμμέσως την ελληνική της καταγωγή. Η φράση εκείνη θεωρήθηκε από πολλούς γκάφα, ωστόσο για άλλους ήταν απλώς μια ακούσια ομολογία.

Τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν πως ακόμα και σήμερα υπάρχουν κοινότητες στην ευρύτερη περιοχή που μιλούν ελληνικά, κυρίως την ποντιακή διάλεκτο. Παρότι οι άνθρωποι αυτοί δηλώνονται επίσημα ως μουσουλμάνοι, οι ρίζες τους βρίσκονται στην ιστορική ελληνορθόδοξη παρουσία του Πόντου, που υπήρξε για αιώνες μία από τις ισχυρότερες κοιτίδες του ελληνισμού.

Παράλληλα, οι συνεχείς αρχαιολογικές ανασκαφές, η αποκάλυψη βυζαντινών εκκλησιών, αρχαίων ελληνικών ναών, επιγραφών και αγαλμάτων ενισχύουν το αίσθημα ιστορικής συνέχειας. Για πολλούς, όλα αυτά τροφοδοτούν και μια υπόγεια ανασφάλεια στο τουρκικό αφήγημα, το αίσθημα του «προσωρινού ενοίκου» σε έναν τόπο με βαθιά ελληνικά ίχνη.

Δύο συμπεράσματα γίνονται ολοένα και πιο δύσκολο να αγνοηθούν. Πρώτον, η Τουρκία παραμένει ένα πολυεθνοτικό κράτος, με πολλές κοινότητες των οποίων το πραγματικό μέγεθος δεν είναι γνωστό, καθώς ποτέ δεν υπήρξε πλήρης και διαφανής απογραφή. Και δεύτερον, η ιστορία δεν σβήνεται: όσο κι αν επιχειρήθηκε να αποσιωπηθεί, επιστρέφει μέσα από τη γλώσσα, τη μνήμη και τις αυθόρμητες δηλώσεις απλών ανθρώπων.

Η φλόγα της ταυτότητας που για δεκαετίες σιγόκαιγε στον Πόντο φαίνεται πως δεν έχει σβήσει. Και όσο περνά ο χρόνος, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να μείνει κρυφή.