Βαριές σκιές τρομοχρηματοδότησης πάνω από το Τουρκικό τραπεζικό σύστημα: Κατηγορίες για δισεκατομμύρια που διοχετεύτηκαν προς το Ιράν και σε τρομοκρατικές οργανώσεις της Μέσης Ανατολής – Η υπόθεση της Halkbank και οι καταγγελίες ότι ο Τραμπ παίζει το παιχνίδι του Ερντογάν και μπλοκάρει κυρώσεις σε ένα εκρηκτικό γεωπολιτικό παζάρι Ουάσινγκτον–Άγκυρας

Η Τουρκία και το τραπεζικό της σύστημα βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο σοβαρών κατηγοριών που σχετίζονται με παραβίαση διεθνών κυρώσεων και πιθανή χρηματοδότηση δικτύων που συνδέονται με τρομοκρατικές οργανώσεις. Η υπόθεση αγγίζει και τις σχέσεις της Άγκυρας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η διαχείριση του θέματος από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.

Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται η κρατική τουρκική τράπεζα Halkbank, η οποία ήδη από το 2019 κατηγορήθηκε ότι συμμετείχε σε ένα από τα μεγαλύτερα δίκτυα παράκαμψης αμερικανικών κυρώσεων. Σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, μέσω ενός πολύπλοκου συστήματος συναλλαγών μετατρέπονταν έσοδα από ιρανικό πετρέλαιο σε τουρκικές λίρες και χρυσό, προτού καταλήξουν ξανά σε μετρητά για την Ιράν.

Οι συναλλαγές αυτές, που φέρονται να πραγματοποιήθηκαν κυρίως μεταξύ 2012 και 2013, υπολογίζεται ότι ξεπέρασαν τα 13 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ κάποιες εκτιμήσεις ανεβάζουν το ποσό ακόμη και στα 20 δισ. δολάρια. Σύμφωνα με αμερικανικά στοιχεία, μέρος των χρημάτων κατέληξε να ενισχύει το καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία καθώς και οργανώσεις όπως η Hezbollah.

Το σκάνδαλο «gas-for-gold»

Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται το διαβόητο σχήμα «gas-for-gold», μέσω του οποίου η Άγκυρα φέρεται να διευκόλυνε την Τεχεράνη να μετατρέπει τα έσοδα από φυσικό αέριο σε χρυσό και στη συνέχεια σε σκληρό συνάλλαγμα, παρακάμπτοντας τις διεθνείς κυρώσεις.

Το σύστημα αυτό φέρεται να οργανώθηκε από τον επιχειρηματία Ρεζά Ζαρράμπ σε συνεργασία με τον τότε τραπεζικό αξιωματούχο Μεχμέτ Χακάν Ατίλλα. Κατά τη διάρκεια της δίκης στις ΗΠΑ, ο Ζαρράμπ κατέθεσε στοιχεία που – σύμφωνα με τις αρχές – άφηναν να εννοηθεί εμπλοκή υψηλόβαθμων Τούρκων αξιωματούχων και προσώπων του περιβάλλοντος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Παρά τη σοβαρότητα των κατηγοριών, αντί για βαριά πρόστιμα αντίστοιχα με εκείνα που επιβλήθηκαν σε μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες όπως η BNP Paribas και η Standard Chartered, η υπόθεση της Halkbank κατέληξε σε συμφωνία αναστολής δίωξης (Deferred Prosecution Agreement), η οποία αποτρέπει την άμεση ποινική καταδίκη της τράπεζας.

Νέες κατηγορίες για χρηματοδότηση τρομοκρατίας

Την ίδια στιγμή, και άλλες τουρκικές τράπεζες βρίσκονται υπό δικαστικό έλεγχο. Η Kuveyt Türk Bank αντιμετωπίζει αγωγή σε ομοσπονδιακό δικαστήριο της Νέας Υόρκης από οικογένειες θυμάτων επιθέσεων της Hamas στη Δυτική Όχθη την περίοδο 2015–2018.

Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι η τράπεζα πραγματοποίησε συναλλαγές σε δολάρια για οργανισμούς και πρόσωπα που συνδέονται με τη Χαμάς, χρησιμοποιώντας δίκτυα μεγάλων διεθνών τραπεζών όπως η Citibank, η HSBC, η Standard Chartered και η BNY Mellon.

Αν και η υπόθεση είχε αρχικά απορριφθεί το 2023 για διαδικαστικούς λόγους, επανήλθε το 2025 μετά την εμφάνιση νέων στοιχείων.

Το γεωπολιτικό παζάρι

Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η πιο «ήπια» αντιμετώπιση των τουρκικών τραπεζών συνδέεται με τη γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας για τη Δύση. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επανειλημμένα επιχειρήσει να παρουσιάσει τη χώρα του ως βασικό διαμεσολαβητή σε κρίσεις της περιοχής, από τη Γάζα έως τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η διαχείριση της υπόθεσης της Halkbank θεωρείται από πολλούς μέρος ενός ευρύτερου πολιτικού παζαριού μεταξύ Ουάσινγκτον και Άγκυρας.

Ωστόσο, η στάση αυτή έχει προκαλέσει έντονη κριτική, καθώς – σύμφωνα με επικριτές – δημιουργεί την εντύπωση ότι η αυστηρότητα των διεθνών κυρώσεων μπορεί να χαλαρώσει όταν εμπλέκονται χώρες με σημαντική γεωπολιτική αξία.