“Βόμβα” από τον Γιάννη Σμαραγδή: Στο ίδιο κάδρο Καποδίστριας και Κώστας Καραμανλής – Οι καταγγελίες για ξένες παρεμβάσεις και το μήνυμα που προκαλεί “θύελλα”

Μια συνέντευξη με αιχμηρές πολιτικές αναφορές και ιστορικούς παραλληλισμούς έδωσε ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής, φέρνοντας στο προσκήνιο δύο διαφορετικές εποχές της Ελληνικής Ιστορίας: Τη διακυβέρνηση του Ιωάννη Καποδίστρια και την πρωθυπουργία του Κώστα Καραμανλή. Με αφορμή τη νέα κινηματογραφική του δουλειά για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, ο δημιουργός διατύπωσε απόψεις για την ανεξαρτησία της χώρας, τις σχέσεις με ξένες δυνάμεις και τις αντιστάσεις που, κατά την εκτίμησή του, αντιμετωπίζουν όσοι επιχειρούν να ακολουθήσουν αυτόνομη πορεία.

Οι δηλώσεις του, που δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα «Πατρίς» αναμένεται να προκαλέσουν “θύελλα”, καθώς συνδέουν ιστορικά γεγονότα με σύγχρονες πολιτικές ερμηνείες.

Ο Καποδίστριας και οι δυνάμεις που, κατά τον Σμαραγδή, τον υπονόμευσαν

Ο σκηνοθέτης αναφέρθηκε στη δολοφονία του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας, Ιωάννη Καποδίστρια, το 1831, υποστηρίζοντας ότι πίσω από την εσωτερική σύγκρουση υπήρχαν και ξένα συμφέροντα. Κατά τη δική του ανάγνωση, η αντιπαράθεση εκείνης της εποχής δεν περιοριζόταν μόνο στις εσωτερικές πολιτικές και κοινωνικές αντιθέσεις, αλλά συνδεόταν και με τον ανταγωνισμό ισχυρών ευρωπαϊκών δυνάμεων.

Ο Σμαραγδής υποστήριξε ότι παρόμοιες πιέσεις εξακολουθούν, κατά τη γνώμη του, να επηρεάζουν την ελληνική πολιτική ζωή. Πρόκειται για τη δική του πολιτική εκτίμηση, η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με αποδεδειγμένο ιστορικό συμπέρασμα για κάθε επιμέρους γεγονός.

Η αναφορά στον Κώστα Καραμανλή και τον αγωγό Μπουργκάς–Αλεξανδρούπολη

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η αναφορά του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή, τον οποίο ο σκηνοθέτης παρουσίασε ως έναν από τους πολιτικούς που επιχείρησαν να χαράξουν ανεξάρτητη πορεία σε ζητήματα στρατηγικής σημασίας.

Συγκεκριμένα, συνέδεσε τη στάση της κυβέρνησης Καραμανλή απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες με τον σχεδιαζόμενο αγωγό πετρελαίου Μπουργκάς–Αλεξανδρούπολη, ένα έργο που θα συνέδεε τη Βουλγαρία με την Ελλάδα και είχε σημαντικές γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Ο Σμαραγδής υποστήριξε ότι οι επιλογές εκείνης της περιόδου προκάλεσαν αντιδράσεις και συνέδεσε πολιτικά την ένταση με τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 2008 και τις καταστροφικές πυρκαγιές προηγούμενων ετών. Οι ισχυρισμοί περί οργανωμένης ξένης παρέμβασης στα συγκεκριμένα γεγονότα αποτελούν αμφισβητούμενες ερμηνείες και δεν έχουν τεκμηριωθεί ως ενιαία αποδεδειγμένη συνωμοσία.

Το 2008 και οι θεωρίες για τον «ξένο δάκτυλο»

Τα επεισόδια του Δεκεμβρίου του 2008 ξέσπασαν μετά τη δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από αστυνομικό στα Εξάρχεια. Ακολούθησαν εκτεταμένες διαδηλώσεις και καταστροφές σε πολλές περιοχές της χώρας.

Στη δημόσια συζήτηση που αναπτύχθηκε τότε και τα επόμενα χρόνια, διατυπώθηκαν διαφορετικές ερμηνείες για την έκταση των ταραχών και τον τρόπο με τον οποίο εξαπλώθηκαν. Ορισμένοι κύκλοι υποστήριξαν ότι εξωτερικοί παράγοντες ενδέχεται να εκμεταλλεύτηκαν την κοινωνική αναταραχή. Ωστόσο, τέτοιες αναφορές δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη ότι οι ταραχές οργανώθηκαν από ξένες υπηρεσίες.

Ο σκηνοθέτης εντάσσει τα γεγονότα σε μια ευρύτερη θεώρηση για τις πιέσεις που, όπως πιστεύει, δέχεται η Ελλάδα όταν επιχειρεί να ακολουθήσει διαφορετική στρατηγική από εκείνη ισχυρών διεθνών παραγόντων.

Το ερώτημα για την ανεξαρτησία της χώρας

Στο επίκεντρο των δηλώσεων του Σμαραγδή βρίσκεται ένα διαχρονικό ερώτημα: πόσο ελεύθερη είναι μια χώρα να καθορίζει την εξωτερική πολιτική και τις στρατηγικές της επιλογές όταν καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε ισχυρούς διεθνείς συμμάχους και ανταγωνιστικά συμφέροντα;

Ο ίδιος συνδέει το ερώτημα αυτό με τη φράση «ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο;», που αποδίδεται στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και έχει μείνει στην πολιτική ιστορία ως σύμβολο προβληματισμού για την αυτονομία των ελληνικών αποφάσεων.

Η συζήτηση για τις σχέσεις της Ελλάδας με τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Ευρώπη παραμένει σύνθετη και περιλαμβάνει τόσο τις επιλογές των ελληνικών κυβερνήσεων όσο και τις ευρύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες.

Η ιστορία ως προειδοποίηση για το σήμερα

Για τον Γιάννη Σμαραγδή, οι ιστορικές μορφές δεν αποτελούν απλώς πρόσωπα του παρελθόντος. Ο Καποδίστριας και ο Κολοκοτρώνης συμβολίζουν, σύμφωνα με τη δική του οπτική, τη σύγκρουση ανάμεσα στην επιδίωξη εθνικής αυτονομίας και στις αντιστάσεις που μπορεί να συναντήσει ένα τέτοιο εγχείρημα.

Οι δηλώσεις του ανοίγουν ξανά τη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία συνδέεται με τη σύγχρονη πολιτική, αλλά και για τα όρια ανάμεσα στην ιστορική τεκμηρίωση και την πολιτική ερμηνεία.

Το βέβαιο είναι ότι ο σκηνοθέτης επέλεξε να τοποθετηθεί με αιχμηρό τρόπο, συνδέοντας πρόσωπα και γεγονότα διαφορετικών εποχών σε μια ενιαία αφήγηση για την ανεξαρτησία, την εξωτερική επιρροή και τις στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας.