Ξαφνική ρήξη μεταξύ Πολωνίας και Ουκρανίας: Αφαίρεσαν από τον Ζελένσκι την ανώτατη τιμητική διάκριση της χώρας – Η κίνηση του Ουκρανού Προέδρου που προκάλεσε οργή στη Βαρσοβία

Ο πρόεδρος της Πολωνίας αποφάσισε να αφαιρέσει από τον Ουκρανό ομόλογό του Βολοντίμιρ Ζελένσκι την ανώτατη τιμητική διάκριση της χώρας, αφού ο τελευταίος προκάλεσε οργή στη Βαρσοβία μετονομάζοντας μια στρατιωτική μονάδα με το όνομα του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (UPA) – της εθνικιστικής οργάνωσης που εμπλέκεται σε σφαγές Πολωνών κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η απόφαση του προέδρου Κάρολ Ναβρότσκι είναι πιθανό να πυροδοτήσει μια σοβαρή διπλωματική κρίση μεταξύ των δύο γειτονικών χωρών, λίγες μόλις ημέρες πριν από τη διάσκεψη για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας που θα φιλοξενηθεί στο Γκντανσκ.

«Υπό το πρίσμα της συγκατάθεσης του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι να ονομάσει μία από τις μονάδες των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας “Ήρωες του UPA” (…) αποφάσισα να ανακαλέσω το Τάγμα του Λευκού Αετού από τον πρόεδρο της Ουκρανίας», ανέφερε ο Ναβρότσκι.

Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών, Αντρίι Σιμπίχα, απάντησε ότι η απόφαση της Πολωνίας να αφαιρέσει το την τιμητική διάκριση ήταν λάθος. «Η απόφαση να αφαιρεθεί το Τάγμα του Λευκού Αετού από τον πρόεδρο της Ουκρανίας είναι ένα στρατηγικό λάθος του προέδρου της Πολωνίας που ωφελεί μόνο τη Μόσχα», έγραψε στο Facebook.

«Λυπούμαστε που αντί να αναζητήσει λύσεις, η πολωνική πλευρά αποφάσισε να κλιμακώσει αυτή τη σύγκρουση σε απαράδεκτο επίπδεο. Κανείς πρόεδρος άλλης χώρας δεν θα υπαγορεύσει την ιστορία μας», πρόσθεσε.

Ορισμένοι Ουκρανοί θεωρούν τον UPA και τα μέλη του ως ήρωες για την αντίσταση που πρόβαλαν ενάντια στη Σοβιετική Ένωση και τη Ναζιστική Γερμανία, και ως σύμβολα του αγώνα του Κιέβου για ανεξαρτησία από τη Μόσχα. Ωστόσο, ο UPA ενεπλάκη επίσης στις σφαγές της Βολυνίας, μια σειρά δολοφονιών από το 1943 έως το 1945, κατά τις οποίες η Πολωνία εκτιμά ότι περίπου 100.000 Πολωνοί σκοτώθηκαν από Ουκρανούς εθνικιστές. Χιλιάδες Ουκρανοί έχασαν επίσης τη ζωή τους σε δολοφονίες αντιποίνων.

Τον Απρίλιο του 2023, η απόδοση αυτής της τιμής στον Ζελένσκι από τον τότε πρόεδρο της Πολωνίας Αντρέι Ντούντα, είχε θεωρηθεί ως η ανώτατη έκφραση αλληλεγγύης μεταξύ των δύο χωρών.

Όμως η απόφαση του Ζελένσκι, στα τέλη Μαΐου, να μετονομάσει σε UPA μια στρατιωτική μονάδα, θεωρήθηκε προσβλητική από τον Ναβρότσκι. «Για τη συντριπτική πλειοψηφία της πολωνικής κοινωνίας, ο Ουκρανικός Επαναστατικός Στρατός παραμένει πάνω απ’ όλα μια οργάνωση που ευθύνεται για βάναυσα εγκλήματα σε βάρος των πολιτών της Δημοκρατίας της Πολωνίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο» ανέφερε ο Πολωνός πρόεδρος στο διάγγελμα που ανάρτησε απόψε στην πλατφόρμα Χ.

Ο Ναβρότσκι, ακόμη και πριν εκλεγεί πρόεδρος το 2025, δεν έκρυβε την επικριτική στάση του απέναντι στο Κίεβο και είχε ταχθεί κατά της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ. Μπλόκαρε επίσης το νομοσχέδιο που θα παρέτεινε τη χορήγηση έκτακτης βοήθειας στους Ουκρανούς πρόσφυγε στην Πολωνία και δεν επισκέφθηκε ποτέ το Κίεβο, παρά τις προσκλήσεις της ουκρανικής πλευράς.

Από την πλευρά της, η Ουκρανία διαβεβαιώνει ότι η επιλογή του ονόματος της στρατιωτικής μονάδες δεν είχε ως στόχο την Πολωνία.

Ο UPA ήταν το στρατιωτικό σκέλος ενός αυτονομιστικού ουκρανικού κινήματος που πολέμησε τον Κόκκινο Στρατό, όμως ταυτόχρονα συγκρούστηκε με την πολωνική αντίσταση και σκότωσε Πολωνούς και Εβραίους πολίτες. Κάποιες φορές συνεργάστηκε με τους Ναζί. Στην Ουκρανία, τιμάται ως κίνημα που αγωνίστηκε για την ανεξαρτησία της χώρας εναντίον της ΕΣΣΔ, κυρίως μετά τη ρωσική εισβολή του 2022.

Τον Μάιο, η Ουκρανία επαναπάτρισε και ενταφίασε στο «Πάνθεον Εθνικών Ηρώων», παρουσία του προέδρου Ζελένσκι, τα λείψανα του εθνικιστή ηγέτη Αντρίι Μέλνικ, ο οποίος ήταν επικεφαλής ενός παρακλαδιού της Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών (OUN) του Στεπάν Μπαντέρα, οργάνωσης που μαχόταν τους Σοβιετικούς για την ανεξαρτησία της Ουκρανίας αλλά συνεργάστηκε με τη ναζιστική Γερμανία και είχε συμμετοχή στο Ολοκαύτωμα. Στρατιωτικός βραχίονας της OUN ήταν ο UPA.

Ο Ζελένσκι ανακοίνωσε ότι σχεδιάζεται ο επαναπατρισμός κα άλλων λειψάνων «Ουκρανών ηρώων», όπως του ιδρυτή της OUN Γιεβχέν Κονοβάλετς, επίσης αμφιλεγόμενης προσωπικότητας, που δολοφονήθηκε στην Ολλανδία το 1938 και έχει ταφεί στο Ρότερνταμ. Μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν επίσης ότι το Κίεβο ασκεί πιέσεις για να πάρει από τη Γερμανία το λείψανο του Στεπάν Μπαντέρα, του κορυφαίου στελέχους του εθνικιστικού ουκρανικού κινήματος και συνεργάτη των Ναζί.

Το Κίεβο αναγνωρίζει τις σφαγές των Πολωνών που διέπραξε ο UPA και έχει ζητήσει επισήμως συγγνώμη από τη Βαρσοβία, αλλά αρνείται τον όρο γενοκτονία που υιοθέτησε το 2016 το πολωνικό κοινοβούλιο, στο οποίο τότε είχε την πλειοψηφία το εθνικιστικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS).

Το 2025, έπειτα από πολλά χρόνια που είχαν διακοπεί, οι δύο χώρες ξανάρχισαν την εκταφή των θυμάτων των σφαγών της Βολυνίας (στη σημερινή βορειοδυτική Ουκρανία).

Η πρόσφατη απόφαση του Ζελένσκι προκάλεσε σάλο σε όλο το πολιτικό φάσμα της Πολωνίας. Εμφανώς ταραγμένος, ο φιλοευρωπαίος πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ την χαρακτήρισε «ανησυχητική». Στη συνέχεια, κάλεσε τους δύο προέδρους «να βρουν έναν καλύτερο τρόπο από την ανταλλαγή πληγμάτων για να εκτονωθεί η ένταση», αλλά παράλληλα κάλεσε το Κίεβο να αναλάβει την ευθύνη για τη δημιουργία της κρίσης.

Την Τρίτη ο Τουσκ επέμεινε ότι η στήριξη της Ουκρανίας στον πόλεμό της εναντίον της Ρωσίας είναι προς το συμφέρον της Πολωνίας. «Αν η Ουκρανία χάσει αυτόν τον πόλεμο, αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, η Πολωνία θα βρισκόταν σε δραματικά δυσκολότερη θέση», διαβεβαίωσε.

Στην Πολωνία ζουν σήμερα περίπου 1 εκατομμύριο Ουκρανοί πρόσφυγες, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat. Πρόσφατα, μια δημοσκόπηση της Onet.pl, έδειξε ότι το 65% των Πολωνών θεωρεί ότι η απόφαση του Ζελένσκι θα επηρεάσει αρνητικά τις ουκρανοπολωνικές σχέσεις. Άλλη δημοσκόπηση, στις αρχές του έτους, έδειχνε ότι σχεδόν οι μισοί Πολωνοί (48%) παρέμεναν υπέρ της φιλοξενίας των Ουκρανών αλλά εξίσου μεγάλος αριθμός (46%) διαφωνεί. Αμέσως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, το 94% των Πολωνών τασσόταν υπέρ της υποδοχής των Ουκρανών προσφύγων στη χώρα τους.