«Υπόγεια» συμφωνία Τουρκίας – Συρίας για θαλάσσια σύνορα – Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για Ελλάδα και Κύπρο

Μεθοδικά, αθόρυβα και υπό άκρα μυστικότητα, η Τουρκία προχωρά σε συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με τη Συρία, με στόχο να ανατρέψει ριζικά τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο και να προκαλέσει έναν νέο αιφνιδιασμό σε βάρος της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

«Υπόγεια» συμφωνία Τουρκίας – Συρίας για θαλάσσια σύνορα – Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για Ελλάδα και Κύπρο

Σύμφωνα με αποκάλυψη του εξόριστου Τούρκου δημοσιογράφου Αμπντουλάχ Μποζκούρτ και έγγραφα που φέρνει στο φως το Nordic Monitor, η τουρκική κυβέρνηση έχει ήδη δρομολογήσει επίσημες και συντονισμένες ενέργειες για την υπογραφή συμφωνίας Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) με τη Δαμασκό.

Η ύπαρξη των συνομιλιών επιβεβαιώνεται για πρώτη φορά και επίσημα σε επιστολή του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, που απευθύνεται προς τον Πρόεδρο της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης. Σε αυτήν αποκαλύπτεται ότι πολλά κρατικά όργανα της Τουρκίας έχουν ήδη λάβει εντολή να προετοιμάσουν το νομικό και τεχνικό πλαίσιο για μια τέτοια συμφωνία.

Η κίνηση αυτή, μεθοδευμένη και κυνική, δεν στοχεύει μόνο στη διασφάλιση των τουρκικών συμφερόντων. Δηλώνεται ρητά ότι θα προστατευθούν και τα «δικαιώματα» του παράνομου κατοχικού μορφώματος στα Κατεχόμενα της Κύπρου. Πρόκειται για στρατηγική που απειλεί να νομιμοποιήσει de facto την κατοχή, δημιουργώντας ένα ακόμα τετελεσμένο, αυτή τη φορά στη θάλασσα.

Ο Φιντάν αναφέρει απροκάλυπτα ότι η Άγκυρα εργάζεται συντονισμένα για την οριοθέτηση περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας πέραν των χωρικών υδάτων, «κατά τρόπο που να προστατεύει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της χώρας μας». Είναι η πιο ωμή ομολογία επέκτασης της τουρκικής αναθεωρητικής στρατηγικής, που πλέον δεν περιορίζεται στην Κύπρο ή στο Αιγαίο, αλλά εκτείνεται μέχρι τα αμφισβητούμενα ύδατα της Ανατολικής Μεσογείου.

«Υπόγεια» συμφωνία Τουρκίας – Συρίας για θαλάσσια σύνορα – Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για Ελλάδα και Κύπρο

Η αποκάλυψη αυτή αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία υπό το πρίσμα της ιστορίας της περιοχής. Η Τουρκία υπήρξε βασικός υποκινητής της αποσταθεροποίησης στη Συρία, χρηματοδοτώντας και εξοπλίζοντας ισλαμιστικές παραστρατιωτικές οργανώσεις για την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ. Τώρα, εκμεταλλεύεται τη μεταβατική κατάσταση στη Δαμασκό για να επιβάλει μια συμφωνία που θα εξυπηρετεί αποκλειστικά τα δικά της συμφέροντα, αλλάζοντας μονομερώς τους κανόνες του παιχνιδιού.

Η επιστολή Φιντάν συνιστά την πρώτη επίσημη τουρκική παραδοχή ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο – παρά τις δημόσιες διαψεύσεις και τους υπαινιγμούς ότι πρόκειται για «μελλοντικό» σενάριο.

Προκαλεί επίσης οργή η απάντηση του Τούρκου ΥΠΕΞ στις ευρωπαϊκές ανησυχίες: απορρίπτει κατηγορηματικά οποιαδήποτε ευρωπαϊκή παρέμβαση ή σχόλιο για τη συμφωνία, επικαλούμενος το επιχείρημα ότι πρόκειται για θέμα «δύο κυρίαρχων κρατών». Πρόκειται για προκλητική επίδειξη αδιαφορίας απέναντι στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας, το οποίο η Άγκυρα παραβιάζει συστηματικά.

Ας μην υπάρξει καμία αμφιβολία: μια πιθανή τουρκο-συριακή συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης συνιστά κορυφαία στρατηγική απειλή για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία. Θα αποτελέσει νομικό και πολιτικό όχημα για να επαναληφθεί το επικίνδυνο προηγούμενο του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019, με το οποίο η Άγκυρα επιχείρησε να ακυρώσει την ελληνική υφαλοκρηπίδα και να μπλοκάρει ενεργειακά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η συμφωνία με τη Συρία θα μπορούσε να δώσει στην Τουρκία τη δυνατότητα να εγείρει νέες αξιώσεις, να αποκτήσει «νόμιμο» έρεισμα για σεισμικές έρευνες και γεωτρήσεις σε περιοχές ελληνικών και κυπριακών συμφερόντων και να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική που επενδύει σε εναλλακτικές πηγές και δρομολόγια.

«Υπόγεια» συμφωνία Τουρκίας – Συρίας για θαλάσσια σύνορα – Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για Ελλάδα και Κύπρο

Εξίσου ανησυχητικό είναι ότι μια τέτοια συμφωνία μπορεί να προσφέρει de facto αναγνώριση στο ψευδοκράτος, αφού η Τουρκία δηλώνει απερίφραστα ότι θα υπερασπιστεί τα «δικαιώματα» των Κατεχομένων στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης. Πρόκειται για κατάφωρη παραβίαση κάθε αρχής διεθνούς δικαίου και για κίνηση που θα περιπλέξει δραματικά οποιαδήποτε μελλοντική προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού.

Παράλληλα, η Άγκυρα φαίνεται αποφασισμένη να εκμεταλλευτεί πλήρως τη στρατιωτική και οικονομική αδυναμία της Συρίας μετά τον εμφύλιο πόλεμο, προσφέροντας τεχνογνωσία, εξοπλισμό και επενδύσεις στην υπεράκτια εξερεύνηση υδρογονανθράκων, με αντάλλαγμα μια συμφωνία που θα εξυπηρετεί μόνο τα τουρκικά συμφέροντα.

Η αποκάλυψη αυτής της μυστικής διπλωματικής πρωτοβουλίας αποτελεί κραυγαλέο σήμα κινδύνου. Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχουν την πολυτέλεια εφησυχασμού. Αν δεν υπάρξει έγκαιρη και αποφασιστική διπλωματική αντίδραση σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, η Τουρκία κινδυνεύει να επιβάλει τετελεσμένα τα οποία θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανατραπούν αργότερα.

Η γεωπολιτική σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου μεταβάλλεται με ταχύτητα. Η Αθήνα και η Λευκωσία οφείλουν να κατανοήσουν ότι η απειλή δεν περιορίζεται πλέον στο Αιγαίο ή στην κυπριακή ΑΟΖ, αλλά εκτείνεται από τη Λιβύη μέχρι τη Συρία, με την Τουρκία να επιδιώκει την πλήρη αναδιάταξη των θαλάσσιων συνόρων και των κανόνων εκμετάλλευσης των ενεργειακών πόρων, προς όφελός της και εις βάρος της διεθνούς νομιμότητας.

Η αποκάλυψη αυτή είναι μια προειδοποίηση: αν δεν υπάρξει συνολική, αποφασιστική και καλά συντονισμένη στρατηγική απάντηση, η Ελλάδα και η Κύπρος θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα νέο, πολλαπλάσιο και ακόμη πιο περίπλοκο γεωπολιτικό αδιέξοδο.