15 Αυγούστου 1940: 86 χρόνια από τον τορπιλισμό της «Έλλης»- Το ύπουλο ιταλικό χτύπημα στην Τήνο, οι γελοίες δικαιολογίες του Μουσουλίνι και η ελληνική στάση

Η 15η Αυγούστου 1940 δεν αποτελεί απλώς μία από τις πιο λαμπρές ημέρες της Ορθοδοξίας και του ελληνικού εορτολογίου.

15 Αυγούστου 1940: 86 χρόνια από τον τορπιλισμό της «Έλλης»- Το ύπουλο ιταλικό χτύπημα στην Τήνο, οι γελοίες δικαιολογίες του Μουσουλίνι και η ελληνική στάση

Στη συλλογική μνήμη του ελληνικού λαού έχει μείνει ανεξίτηλα χαραγμένη και ως η ημέρα κατά την οποία η φασιστική Ιταλία επέλεξε να χτυπήσει ύπουλα την Ελλάδα, ακριβώς τη στιγμή που το νησί της Τήνου έσφυζε από ζωή, πίστη και προσκυνητές. Το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη», αγκυροβολημένο στο λιμάνι για να αποδώσει τιμές στη μεγάλη θρησκευτική γιορτή, έγινε ο στόχος μιας απροκάλυπτης ιταλικής προβοκάτσιας.

Ο Μπενίτο Μουσολίνι, έχοντας ήδη επεκτείνει τη φασιστική Ιταλία στη Λιβύη, την Αιθιοπία και την Αλβανία, αναζητούσε την κατάλληλη ευκαιρία για να επιβάλει την παρουσία του και στην Ελλάδα. Η Αθήνα αποτελούσε πλέον ένα ακόμη εμπόδιο στα μεγαλεπήβολα σχέδια της Ρώμης για κυριαρχία στη Μεσόγειο, ενώ η βρετανική επιρροή στην περιοχή ερέθιζε ακόμη περισσότερο τις ιταλικές φιλοδοξίες.

Ήδη, πριν από την τραγωδία της Τήνου, οι Ιταλοί είχαν αρχίσει να μετρούν τις αντιδράσεις της ελληνικής πλευράς. Στις 12 Ιουλίου, ιταλικά αεροσκάφη επιτέθηκαν στο βοηθητικό πλοίο «Ωρίων» και στο αντιτορπιλικό «Ύδρα» στην Κρήτη. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 30 Ιουλίου, τα αντιτορπιλικά «Βασιλεύς Γεώργιος» και «Βασίλισσα Όλγα» δέχθηκαν επίσης ιταλικό βομβαρδισμό στη Ναύπακτο. Η Ρώμη δοκίμαζε τα όρια της Αθήνας και προετοίμαζε το έδαφος για κάτι πολύ πιο σοβαρό.

Ο άνανδρος τορπιλισμός μέσα στη γιορτή

Η εντολή για την επιχείρηση δόθηκε από τον Ιταλό διοικητή των Δωδεκανήσων, Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκι. Τη νύχτα της 14ης Αυγούστου, την ώρα που στην Ελλάδα κορυφωνόταν η προσμονή για τον εορτασμό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο» εγκατέλειψε τη ναυτική βάση στο Παρθένι της Λέρου. Κυβερνήτης του ήταν ο υποπλοίαρχος Τζουζέπε Αϊκάρντι.

Το ξημέρωμα της 15ης Αυγούστου, το «Ντελφίνο» είχε ήδη προσεγγίσει την Τήνο και παρέμενε καταδυμένο, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή για να χτυπήσει.

Η ώρα ήταν 08:25 το πρωί. Η Τήνος βρισκόταν στο επίκεντρο των εορτασμών. Χιλιάδες προσκυνητές είχαν κατακλύσει την προκυμαία, περιμένοντας τη λιτάνευση της εικόνας της Μεγαλόχαρης. Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα κατάνυξης και θρησκευτικής συγκίνησης, το «Ντελφίνο» εξαπέλυσε τρεις τορπίλες εναντίον του ελληνικού καταδρομικού «Έλλη», που παρέμενε αγκυροβολημένο στον όρμο.

Μία από τις τρεις τορπίλες πέτυχε το πλοίο με καταστροφική ακρίβεια. Η έκρηξη διέλυσε το μηχανοστάσιο και έπληξε τις δεξαμενές καυσίμων, μετατρέποντας μέσα σε λίγα λεπτά το κατάστρωμα του «Έλλη» σε σκηνικό χάους. Το καταδρομικό άρχισε να παίρνει νερά και περίπου μία ώρα αργότερα βυθίστηκε.

Η επίθεση είχε και ανθρώπινο κόστος. Ένας υπαξιωματικός και οκτώ ναύτες έχασαν τη ζωή τους, ενώ 24 μέλη του πληρώματος τραυματίστηκαν. Η τραγωδία όμως δεν περιορίστηκε στο πλήρωμα του πλοίου. Μία γυναίκα που βρισκόταν στην προκυμαία, στο σημείο όπου εξερράγη η δεύτερη τορπίλη, υπέστη καρδιακή προσβολή και άφησε εκεί την τελευταία της πνοή.

Η εικόνα ενός ελληνικού πολεμικού πλοίου να βυθίζεται μπροστά στα μάτια χιλιάδων ανυποψίαστων προσκυνητών, ανήμερα της μεγαλύτερης γιορτής της Παναγίας, προκάλεσε σοκ. Και όμως, η ιταλική πλευρά δεν σταμάτησε εκεί.

15 Αυγούστου 1940: 86 χρόνια από τον τορπιλισμό της «Έλλης»- Το ύπουλο ιταλικό χτύπημα στην Τήνο, οι γελοίες δικαιολογίες του Μουσουλίνι και η ελληνική στάση

Η ιταλική προπαγάνδα και το ελληνικό μεγαλείο ψυχής

Μόλις ολοκλήρωσε την αποστολή του, το «Ντελφίνο» απομακρύνθηκε από την Τήνο και κατευθύνθηκε προς τη Σύρο, πριν επιστρέψει τελικά στη Λέρο. Το χτύπημα είχε πραγματοποιηθεί και το υποβρύχιο έσπευδε να απομακρυνθεί από την περιοχή.

Στη Ρώμη, ωστόσο, γνώριζαν πολύ καλά ότι η αποκάλυψη της αλήθειας θα εξέθετε διεθνώς την Ιταλία. Η βύθιση του «Έλλη» είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και ακόμη και ο γερμανικός Τύπος δεν έκρυβε τη συμπάθειά του προς την Ελλάδα. Έτσι, η ιταλική κυβέρνηση επιχείρησε να θολώσει τα νερά και να απομακρύνει από πάνω της την ευθύνη.

Το αφήγημα που επιχείρησε να επιβάλει ήταν σχεδόν εξωφρενικό: η Ρώμη ισχυριζόταν ότι πίσω από τον τορπιλισμό βρισκόταν η Μεγάλη Βρετανία, η οποία δήθεν είχε οργανώσει την επίθεση για να προκαλέσει ρήξη στις ελληνοϊταλικές σχέσεις και να αναστατώσει τα Βαλκάνια.

Στην Αθήνα, όμως, δεν υπήρχαν αυταπάτες. Τα θραύσματα των τορπιλών και τα στοιχεία που είχαν συγκεντρωθεί έδειχναν την πραγματική προέλευση της επίθεσης. Η ελληνική κυβέρνηση γνώριζε ότι πίσω από τη βύθιση βρισκόταν η Ιταλία. Παρ’ όλα αυτά, επέλεξε να μην παρασυρθεί σε μια βεβιασμένη αντίδραση που θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε πόλεμο υπό δυσμενείς συνθήκες.

Ο Ιωάννης Μεταξάς έδωσε εντολή να επικρατήσει ψυχραιμία και, κυρίως, να μη διαταραχθεί η μεγάλη θρησκευτική τελετή. Η απόφαση ήταν σαφής: η λιτάνευση της εικόνας της Μεγαλόχαρης δεν θα ματαιωνόταν.

«Προς διατήρησιν ακμαίου του ελληνικού φρονήματος και της θρησκευτικής πίστεως, ο Έλλην Πρωθυπουργός διέταξε, παρά την βύθισιν του εύδρομου, να μη ματαιωθή η λιτανεία, ήτις πράγματι ετελέσθη πάνδημος και κατανυκτική».

Και πράγματι, παρά την καταστροφή που είχε προηγηθεί, η λιτανεία πραγματοποιήθηκε. Η Τήνος δεν λύγισε. Οι προσκυνητές δεν εγκατέλειψαν τη γιορτή. Η πίστη και η εθνική αξιοπρέπεια στάθηκαν όρθιες μπροστά στην ιταλική πρόκληση.

Η προβοκάτσια που γύρισε μπούμερανγκ

Η βύθιση του «Έλλη» είχε σχεδιαστεί από τη φασιστική Ιταλία ως ένα ακόμη βήμα εκφοβισμού. Στόχος ήταν να δοκιμαστεί η ελληνική αντοχή, να καμφθεί το ηθικό και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επιβολή των ιταλικών επιδιώξεων.

Συνέβη, όμως, ακριβώς το αντίθετο.

Η ιταλική μαχαιριά, αντί να γονατίσει την Ελλάδα, λειτούργησε ως καταλύτης. Η θλίψη μετατράπηκε σε οργή, η οργή σε συσπείρωση και η συσπείρωση σε βαθύτερη αποφασιστικότητα. Το ελληνικό έθνος αντιλήφθηκε ότι απέναντί του δεν βρισκόταν απλώς ένας γείτονας με εδαφικές φιλοδοξίες, αλλά μια φασιστική δύναμη που ήταν έτοιμη να χτυπήσει ακόμη και μέσα στην καρδιά μιας θρησκευτικής γιορτής.

Λίγους μήνες αργότερα, όταν η Ιταλία θα απαιτούσε από την Ελλάδα να παραδώσει ουσιαστικά την εθνική της κυριαρχία, η απάντηση θα ήταν γνωστή σε ολόκληρο τον κόσμο: «ΟΧΙ».

Το «Έλλη» είχε ήδη βυθιστεί στα νερά της Τήνου. Όμως η Ελλάδα που η Ρώμη πίστευε ότι μπορούσε να τρομοκρατήσει είχε αρχίσει να χαλυβδώνεται. Η τορπίλη που προοριζόταν να γίνει όπλο εκφοβισμού μετατράπηκε τελικά σε σύμβολο μιας ιστορικής αφύπνισης: η Ελλάδα μπορεί να πληγωνόταν, αλλά δεν ήταν διατεθειμένη να υποκύψει.