Ανατολική Μεσόγειος: Τα μηνύματα του πρώην πρέσβη των ΗΠΑ για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου GSI

Την ώρα που η τουρκική προκλητικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένει στο προσκήνιο και δημιουργεί ένα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον, η ελληνική κυβέρνηση διαμηνύει σε όλους τους τόνους ότι παραμένει προσηλωμένη στην υλοποίηση του μεγάλου έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, του Great Sea Interconnector (GSI).

Ανατολική Μεσόγειος: Τα μηνύματα του πρώην πρέσβη των ΗΠΑ για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου GSI

Στο ζήτημα και στις προοπτικές του έργου έδωσε τη δική του οπτική ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Τζόφρι Πάιατ, μιλώντας χθες από το βήμα του 10ου Ενεργειακού Φόρουμ Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ο έμπειρος Αμερικανός διπλωμάτης, ο οποίος γνωρίζει σε βάθος τόσο τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις όσο και το ενεργειακό και γεωπολιτικό τοπίο της περιοχής, έστειλε με τις αναφορές του ένα σαφές μήνυμα για το πού θεωρεί ότι βρίσκεται ο πραγματικός κόμπος στην υπόθεση του GSI.

Όπως υπογράμμισε, η ηλεκτρική διασύνδεση εξακολουθεί να αποτελεί ένα έργο ιδιαίτερης σημασίας, με την αξία της να ξεπερνά τα στενά όρια μιας ενεργειακής υποδομής. Πρωτίστως αφορά την Κύπρο, η οποία παραμένει το μοναδικό κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση, αλλά ταυτόχρονα συνδέεται με τη γενικότερη αρχιτεκτονική συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, καθώς και με το αμερικανικό ενδιαφέρον για την Ανατολική Μεσόγειο.

Υπό αυτή την έννοια, ο Πάιατ εξέφρασε την ελπίδα ότι τα εμπόδια που έχουν ανακύψει θα ξεπεραστούν και ότι το έργο θα μπορέσει τελικά να προχωρήσει μέχρι την ολοκλήρωσή του.

Το γεωπολιτικό ζήτημα και η Λευκωσία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η απάντηση του πρώην πρέσβη όταν κλήθηκε να σχολιάσει την εχθρική στάση της Τουρκίας και τις κινήσεις της Αθήνας απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις. Σε αντίθεση με την εικόνα που συχνά δημιουργείται, ο Πάιατ δεν θεωρεί ότι η γεωπολιτική διάσταση αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για την υλοποίηση του GSI.

Αντιθέτως, χαρακτήρισε το συγκεκριμένο ζήτημα διαχειρίσιμο, μεταφέροντας ουσιαστικά το βάρος της συζήτησης στο εσωτερικό της Κυπριακής Δημοκρατίας. Κατά την εκτίμησή του, το μεγαλύτερο πρόβλημα βρίσκεται στη στάση της κυπριακής κυβέρνησης και στις πολιτικές ισορροπίες που διαμορφώνονται στη Λευκωσία.

Η συγκεκριμένη αποτίμηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Κύπρος έχει αναστείλει τις πληρωμές που αφορούν το έργο, ζητώντας παράλληλα την εκπόνηση νέων μελετών προκειμένου να αποσαφηνιστούν τόσο η οικονομική βιωσιμότητα της διασύνδεσης όσο και το πραγματικό όφελος που θα προκύψει για την κυπριακή πλευρά και, τελικά, για τους καταναλωτές.

Την ίδια στιγμή, η Λευκωσία αναμένει από την Αθήνα να αντιμετωπίσει το γεωπολιτικό σκέλος της υπόθεσης με την Τουρκία, ενώ παραμένει σε εκκρεμότητα και η ολοκλήρωση των ερευνών βυθού στην περιοχή της Κάσου, οι οποίες είχαν διακοπεί το καλοκαίρι του 2024 έπειτα από τις τουρκικές αντιδράσεις.

Δύο αναγνώσεις για τη στάση της Κύπρου

Η στάση της Λευκωσίας εξακολουθεί να διαβάζεται με δύο διαφορετικούς τρόπους στην Αθήνα, με τις εκτιμήσεις να παραμένουν διχασμένες.

Η πρώτη προσέγγιση βλέπει πίσω από τις κυπριακές επιφυλάξεις μια πραγματική και ειλικρινή ανησυχία. Πρόκειται, σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, για εύλογους προβληματισμούς σχετικά με το υψηλό κόστος του έργου και το κατά πόσο τα οικονομικά οφέλη που θα προκύψουν θα δικαιολογήσουν την επένδυση από την πλευρά των Κυπρίων καταναλωτών.

Υπάρχει, ωστόσο, και η δεύτερη ανάγνωση, η οποία αποδίδει τη στάση της Λευκωσίας όχι μόνο σε οικονομικούς υπολογισμούς αλλά και σε εσωτερικές ισορροπίες.

Ανατολική Μεσόγειος: Τα μηνύματα του πρώην πρέσβη των ΗΠΑ για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου GSI

Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, συμφέροντα που δραστηριοποιούνται στον ενεργειακό τομέα της Κύπρου ενδέχεται να θεωρούν ότι η ολοκλήρωση του GSI θα περιορίσει τη δική τους οικονομική επιρροή και τα υφιστάμενα οφέλη τους.

Σε κάθε περίπτωση, η τοποθέτηση του Πάιατ έρχεται να αναδείξει μια παράμετρο που συχνά περνά σε δεύτερο πλάνο: ότι πίσω από τη γεωπολιτική αντιπαράθεση και τις τουρκικές αντιδράσεις υπάρχει ένα εξίσου κρίσιμο ζήτημα, αυτό των πολιτικών και οικονομικών αποφάσεων που πρέπει να ληφθούν στη Λευκωσία.

«Έχουμε δει και μεγαλύτερη ένταση στα ελληνοτουρκικά»

Ο πρώην Αμερικανός πρέσβης αναφέρθηκε, παράλληλα, και στο επίπεδο της σημερινής ελληνοτουρκικής έντασης, επιχειρώντας να τη βάλει σε ένα ευρύτερο χρονικό πλαίσιο.

Όπως υπενθύμισε, έχουν υπάρξει στο παρελθόν περίοδοι κατά τις οποίες η κατάσταση ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία βρέθηκε πολύ πιο κοντά στο όριο της πραγματικής κρίσης. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε το καλοκαίρι του 2020, όταν ο ίδιος υπηρετούσε ως πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα και είχε ξεσπάσει η κρίση με το ερευνητικό σκάφος Ορούτς Ρέις.

Η αναφορά του Πάιατ έχει τη δική της σημασία, καθώς εκείνη η περίοδος είχε σημαδευτεί από υψηλότατους τόνους, έντονη στρατιωτική κινητικότητα και μια παρατεταμένη αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε σύγκριση με τότε, ο ίδιος εκτιμά ότι η σημερινή ένταση δεν έχει φτάσει σε αντίστοιχο επίπεδο και ότι, προς το παρόν, παραμένει κυρίως στο πεδίο της ρητορικής.

Το μήνυμα για Μητσοτάκη και Ερντογάν

Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο Πάιατ αναφέρθηκε και στις δυσκολίες που καλούνται να διαχειριστούν Αθήνα και Άγκυρα μέσα στο σημερινό, ιδιαίτερα απαιτητικό γεωπολιτικό περιβάλλον.

Για τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, σημείωσε ότι γνωρίζει πως η επιδίωξη είναι να διατηρηθεί μια σταθερή πορεία, με παράλληλη προστασία των ελληνικών εθνικών συμφερόντων, χωρίς όμως να προκαλείται περαιτέρω ένταση με την Τουρκία.

Από την άλλη πλευρά, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται, σύμφωνα με τον πρώην πρέσβη, αντιμέτωπος με ένα εξαιρετικά σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον, το οποίο περιορίζει τα περιθώρια για εύκολες κινήσεις και απλές αναγνώσεις.

Σε κάθε περίπτωση, ο Πάιατ εμφανίστηκε να αντιμετωπίζει με ψυχραιμία το ελληνοτουρκικό σκέλος της υπόθεσης, θεωρώντας ότι υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας και μηχανισμοί που μπορούν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά απέναντι σε μια νέα σοβαρή κρίση.

«Πιστεύω ότι το διμερές θέμα είναι διαχειρίσιμο και συν τοις άλλοις σε καλά χέρια μέσω των πρεσβευτών μας σε Αθήνα και Άγκυρα. Και χαίρομαι που δεν έχω εγώ πλέον αυτή την ευθύνη», κατέληξε ο Πάιατ.