Δημογραφικό: «Αργοπεθαίνει» η Ελληνική επαρχία!-Έξι νομοί στο «κόκκινο»!

Το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι απλώς μια στατιστική παράμετρος· είναι μια υπαρκτή απειλή που απλώνεται σε κάθε γωνιά της χώρας.

Δημογραφικό: «Αργοπεθαίνει» η Ελληνική επαρχία!-Έξι νομοί στο «κόκκινο»!

Η ελληνική επαρχία, κάποτε γεμάτη ζωή και δραστηριότητα, σήμερα εκπέμπει σήματα κινδύνου, με τον πληθυσμό της να συρρικνώνεται και να γηράσκει με ανησυχητικούς ρυθμούς.

Τα τελευταία χρόνια τα στοιχεία για τα φυσικά ισοζύγια – δηλαδή τη διαφορά μεταξύ γεννήσεων και θανάτων – δείχνουν ξεκάθαρα την κλίση προς την αρνητική πλευρά: οι θάνατοι υπερβαίνουν τις γεννήσεις, με τις προβλέψεις να προμηνύουν ότι αυτή η τάση δεν αναστρέφεται άμεσα, ακόμα και αν οι γεννήσεις σταθεροποιηθούν στο μέλλον.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών (2024) και της Eurostat (EUROPOP-2023), η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια μόνιμη κατάσταση αρνητικού φυσικού ισοζυγίου για τις επόμενες δεκαετίες.

Η ελληνική επαρχία «σβήνει»

Η μείωση του πληθυσμού δεν είναι απλά αριθμοί. Από το 2011 έως το 2024, οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 510.000 ανθρώπους, με τον συνολικό πληθυσμό να μειώνεται κατά περίπου 715.000 σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Η γήρανση και η ερήμωση πλήττουν κυρίως τις μικρές πόλεις και τα χωριά, όπου η εγκατάλειψη των νέων οδηγεί σε ορατή υποβάθμιση και σχεδόν πλήρη εγκατάλειψη ολόκληρων περιοχών.

Σε πολλές επαρχιακές περιοχές, το αρνητικό φυσικό ισοζύγιο διαρκεί δεκαετίες, με τον πληθυσμό να μειώνεται ακόμα και κατά 20%-30% την τελευταία δεκαετία. Οι νέοι φεύγουν για τα μεγάλα αστικά κέντρα, αφήνοντας πίσω τους κοινότητες που γερνούν γρήγορα.

Έξι νομοί στο «κόκκινο»

Η ανάλυση του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), υπό τον διευθυντή Βύρωνα Κοτζαμάνη, δείχνει ότι η κατάσταση δεν είναι ομοιόμορφη. Σε έξι νομούς – Αρκαδία, Λακωνία, Λευκάδα, Μεσσηνία, Φωκίδα και Λέσβος – οι θάνατοι υπερτερούν των γεννήσεων για 45 συνεχόμενα χρόνια. Στον αντίποδα, περιοχές όπως το Ρέθυμνο καταγράφουν αρνητικά ισοζύγια μόνο κατά μία ή δύο χρονιές.

Δημογραφικό: «Αργοπεθαίνει» η Ελληνική επαρχία!-Έξι νομοί στο «κόκκινο»!

Οι υπόλοιποι νομοί κινούνται γύρω από τον εθνικό μέσο όρο, με 19 από αυτούς να έχουν περισσότερους θανάτους από γεννήσεις για 30 έως 39 χρόνια. Η διαφορά ανάμεσα σε περιοχές με συνεχή μείωση και σε αυτές που παραμένουν σχετικά σταθερές είναι δραματική.

Το αμερικανικό CNBC πρόσφατα επισκέφθηκε το ορεινό χωριό Λάστα στην Αρκαδία, ένα γραφικό χωριό που πλέον μοιάζει σχεδόν ακατοίκητο, και αναφέρθηκε σε δεκάδες «χωριά-φαντάσματα» με ελάχιστους κατοίκους, κυρίως στην ηπειρωτική Ελλάδα αλλά και στα νησιά.

Οι ρίζες του προβλήματος

Η μακροχρόνια ερήμωση της επαρχίας δεν είναι τυχαία. Η έρευνα του ΙΔΕΜ επισημαίνει ότι η μεταπολεμική εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση, σε συνδυασμό με τη διαφοροποιημένη γονιμότητα των γενεών, έχουν δημιουργήσει άνισες ηλικιακές κατανομές. Ορισμένοι νομοί έχουν πολλούς ηλικιωμένους και ελάχιστους νέους, οδηγώντας σε χρόνια αρνητικά φυσικά ισοζύγια.

Παράλληλα, οι γεννήσεις μειώνονται διαρκώς: από 148.000 το 1980 έφτασαν τις 68.500 το 2024, ενώ οι γυναίκες γεννούν λιγότερα παιδιά και σε μεγαλύτερη ηλικία. Η γήρανση του πληθυσμού καθιστά το πρόβλημα ακόμη πιο έντονο: οι κάτοικοι ηλικίας 65 και άνω αυξήθηκαν από 520.000 το 1951 σε περίπου 2,5 εκατομμύρια σήμερα, αντιπροσωπεύοντας το 23% του συνολικού πληθυσμού.

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους

Το 1951, η Ελλάδα είχε 20,3 γεννήσεις και 7,5 θανάτους ανά 1.000 κατοίκους – ένα θετικό φυσικό ισοζύγιο. Το 2024, η κατάσταση έχει αντιστραφεί: 6,6 γεννήσεις και 12,2 θάνατοι ανά 1.000 κατοίκους, με αποτέλεσμα περισσότερους θανάτους από γεννήσεις κατά 5,6 ανά 1.000 κατοίκους.

Το πρόσημο έχει πλέον μόνιμα γυρίσει σε αρνητικό, με την επαρχία να «σβήνει» με γοργό ρυθμό και την Ελλάδα να καλείται να αντιμετωπίσει μια από τις μεγαλύτερες δημογραφικές προκλήσεις στην ιστορία της.