Εκλογές: Πού “πήγαν” 2.300.000 ψηφοφόροι; -Για ποιον λόγο δεν πάνε να ψηφίσουν;

Η Ν.Δ. και ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατήγαγαν εκλογικό θρίαμβο την περασμένη Κυριακή, αλλά εκτός από τη ρευστοποίηση του υπόλοιπου κομματικού σκηνικού μια άλλη κρίσιμη -αν και κάπως πιο αθέατη- πτυχή αποτελεί η διαρκής απίσχνανση της συμμετοχικής δημοκρατίας…

• Του Ανδρέα Καψαμπέλη

Αν και η χώρα μπήκε σε περίοδο ισχυρού μονοπολισμού -και μάλιστα με ποσοστά άνω του 40%-, την ίδια ώρα διογκώνεται το ζήτημα «κοινωνικής νομιμοποίησης» που τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται ανησυχητικά για το πολιτικό σύστημα συνολικά. Με δεδομένη μάλιστα την οξύτητα των προβλημάτων που έρχονται, το θέμα δεν είναι απλώς τεχνικό και αυτή η χαλαρή σχέση πολιτών και πολιτικής εξουσίας μπορεί να θέσει σχετικά σύντομα σε μεγάλη δοκιμασία τις υπάρχουσες ισορροπίες και να κυοφορήσει -κόντρα στους εφησυχασμούς και τις ψευδαισθήσεις περί μονοκρατορίας-σοβαρές ανατροπές. Άλλωστε και μεταξύ των ψηφοφόρων που προσήλθαν στις κάλπες παρατηρούνται πλέον διεργασίες που εκτός από τον κομματικό χάρτη φέρνουν μετατοπίσεις και στις συντεταγμένες, ιδεολογικές και κοινωνικές, του εκλογικού σώματος.

Μπορεί να λέγεται καθ’ υπερβολήν, αλλά δεν παύει να αποτελεί γεγονός ότι «πρώτο κόμμα» επί της ουσίας στις εκλογές της 25ης Ιουνίου δεν ήταν άλλο από την «αποχή», με ό,τι αυτό προοιωνίζεται για τις μελλοντικές εξελίξεις. Επί συνόλου 9.980.234 εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, με βάση τα τελικά στοιχεία πήγαν να ψηφίσουν μόνο 5.273.072. Η αποχή δηλαδή ήταν της τάξης του 47,16% και -όσο κι αν υπάρχει ένα θέμα εκκαθάρισης των εκλογικών καταλόγων, που είναι όμως διαχρονικό- οι 4.707.162 πολίτες που γύρισαν την πλάτη τους στην εκλογική διαδικασία δεν παύουν να αποτελούν αρνητικό ρεκόρ όλων των εποχών.

Βεβαίως δεν στερείται σημασίας το γεγονός ότι προηγήθηκαν και οι εκλογές της 21ης Μαΐου, οπότε ως έναν βαθμό είναι εύλογη η αύξηση της αποχής στις δεύτερες κάλπες. Αυτό όμως αποτελεί απλώς την επιφάνεια των πραγμάτων. Μια αναδρομή στα επίσημα στοιχεία της τελευταίας εικοσαετίας οδηγεί σε άκρως ανησυχητικά συμπεράσματα, τα οποία μάλιστα, ενώ θα έπρεπε να έχουν πυροδοτήσει -αν μη τι άλλο- ζυμώσεις και προβληματισμούς, αντιμετωπίζονται από όλο το πολιτικό και δημόσιο σύστημα με μακαριότητα. Άλλωστε, στρεβλώνοντας τη λαϊκή βούληση, τα (βολικά) ποσοστά των κομμάτων και των κυβερνήσεων «βγαίνουν» μόνο επί των έγκυρων ψηφοδελτίων. Διαφορετικά η απονομιμοποίησή τους θα ήταν εκκωφαντική!

Είναι χαρακτηριστικό ότι από το 2004 έως τον Ιούνιο του 2023, δηλαδή μέσα σε δύο δεκαετίες, «χάθηκαν» από το εκλογικό σώμα πάνω από 2.300.000 ψηφοφόροι. Στις κάλπες του Μαρτίου του 2004 η εκλογική συμμετοχή ήταν 7.573.368, παρουσιάζοντας από κει και πέρα διαρκή υποχώρηση. Αυτό που έχει ενδιαφέρον όμως είναι ότι η απαρχή της μεγάλης πτώσης συμπίπτει με την εποχή των Μνημονίων.

Έτσι βλέπουμε ότι οι τελευταίες εκλογές με υψηλή συμμετοχή ήταν εκείνες του 2009, όταν έλαβαν μέρος 7.044.066 πολίτες. Από το 2012 και μετά, όταν η χώρα είχε μπει για τα καλά στις δαγκάνες της τρόικας και του ΔΝΤ, η αποχή από κάλπες σε κάλπες άρχισε να μεγαλώνει. Τον Μάιο του 2012 η συμμετοχή ήταν 6.476.818, για να πέσει ακόμη πιο κάτω -στους 6.216.798- τον Ιούνιο. Ακόμη και τον Ιανουάριο του 2015, όταν έγινε η μεγάλη ανατροπή με τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, η συμμετοχή ήταν μόλις 6.330.356, ενώ τον Σεπτέμβριο –μετά την κωλοτούμπα του δημοψηφίσματος- βυθίστηκε κι άλλο, στους 5.567.930.

Ενδιαφέρον έχει ότι ούτε τον Ιούλιο του 2019, όταν θριάμβευσε πρώτη φορά ο Κ. Μητσοτάκης και σχημάτισε αυτοδύναμη κυβέρνηση η Ν.Δ., αυξήθηκε σημαντικά η συμμετοχή. Μετά βίας έφτασε στους 5.769.644. Και η ανοδική τάση που φάνηκε προς στιγμήν τον περασμένη Μάιο, μολονότι ήταν οι εκλογές της απλής αναλογικής, με συμμετοχή 6.061.040, ανετράπη τώρα στις κάλπες της ενισχυμένης αναλογικής, με απώλεια 787.968 ψηφοφόρων.

Με όλα αυτά τα δεδομένα, ακόμη πιο συγκλονιστικός θα γινόταν ο εκλογικός χάρτης αν «ενσωματωνόταν» και η αποχή. Σε μια τέτοια περίπτωση, για τις τελευταίες εκλογές, το ποσοστό της Ν.Δ. θα ήταν 21,4%, του ΣΥΡΙΖΑ 9,4%, του ΠΑΣΟΚ 6,3% του ΚΚΕ 4,1% κοκ.