Γιατί το Μαξίμου “τρέμει” τον Ευάγγελο Βενιζέλο; Η παρέμβαση-“σεισμός” που “τσακίζει” τη στρατηγική Μητσοτάκη και τινάζει στον αέρα τα σενάρια για συνταγματική αναθεώρηση

Η αιφνιδιαστική και αιχμηρή δημόσια παρέμβαση του Ευάγγελου Βενιζέλου για τη συνταγματική αναθεώρηση προκάλεσε έντονη αναστάτωση στα ανώτατα κυβερνητικά κλιμάκια, επαναφέροντας στο προσκήνιο ένα ερώτημα που πλανάται εδώ και καιρό στο πολιτικό παρασκήνιο: ποιος και γιατί φοβάται τον πρώην αντιπρόεδρο της κυβέρνησης;

Με άρθρο-καταγγελία στην «Καθημερινή» της Κυριακής, υπό τον τίτλο «Η παγίδα του αναθεωρητικού λαϊκισμού», ο Ευάγγελος Βενιζέλος άσκησε μετωπική κριτική στην κυβέρνηση, προειδοποιώντας ότι η επιχειρούμενη αναθεώρηση του Συντάγματος κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα επικίνδυνο θεσμικό παιχνίδι εντυπώσεων, αποσυνδεδεμένο από τις πραγματικές ανάγκες της δημοκρατίας και της θεσμικής σταθερότητας.

Η καταληκτική του επισήμανση –ότι θα ήταν βαθιά βλαπτικό να εξελιχθεί η αναθεώρηση σε όχημα συνταγματικού λαϊκισμού– λειτούργησε σαν πολιτικός σεισμός. Το Μέγαρο Μαξίμου δεν περιορίστηκε σε έμμεσες διαρροές ή ψιθύρους, αλλά ένιωσε την ανάγκη να απαντήσει ευθέως και δημόσια, στοχοποιώντας προσωπικά τον πρώην αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Σαμαρά–Βενιζέλου, μέσω εκτενούς τοποθέτησης του κυβερνητικού εκπροσώπου.

Η αποδόμηση της κυβερνητικής στρατηγικής

Με τη θεσμική του παρέμβαση, ο Ευάγγελος Βενιζέλος δεν αμφισβήτησε απλώς επιμέρους πτυχές της κυβερνητικής πρωτοβουλίας. Αποδόμησε συνολικά τη λογική της εσπευσμένης εκκίνησης της αναθεωρητικής διαδικασίας, τόσο ως προς την πολιτική της σκοπιμότητα όσο και ως προς το περιεχόμενο των προτεινόμενων αλλαγών.

Το αποτέλεσμα ήταν η στρατηγική του Κυριάκου Μητσοτάκη γύρω από τη συνταγματική αναθεώρηση να δεχθεί καίρια πλήγματα σε τρία κρίσιμα επίπεδα.

Πρώτο πλήγμα: Το τέλος του παιχνιδιού των «συναινέσεων»

Η κυβέρνηση επιχείρησε να απλώσει δίχτυα συναίνεσης προς το ΠΑΣΟΚ, επιδιώκοντας είτε να αποσπάσει τη συγκατάθεσή του –ώστε να τη χρησιμοποιήσει ως επιβεβαίωση πολιτικής υπεροχής– είτε, σε περίπτωση άρνησης, να το παρουσιάσει ως αδιάλλακτη δύναμη, ταυτίζοντάς το με τον ΣΥΡΙΖΑ.

Η παρέμβαση Βενιζέλου έκοψε απότομα αυτή τη διαδρομή. Παρείχε στη Χαριλάου Τρικούπη το θεσμικό και θεωρητικό υπόβαθρο για μια ξεκάθαρη αρνητική στάση, ακυρώνοντας την κυβερνητική τακτική εγκλωβισμού και αντιστροφής των ευθυνών.

Δεύτερο πλήγμα: Η διάρρηξη της σχέσης με τα κεντρώα ακροατήρια

Η επιμονή της κυβέρνησης σε πιέσεις για «συναινέσεις» δεν περιορίζεται στη συνταγματική αναθεώρηση· αποτελεί βασικό εργαλείο για την προσέγγιση κεντρογενών ψηφοφόρων, τους οποίους διεκδικεί και το ΠΑΣΟΚ.

Όταν όμως ένας κορυφαίος συνταγματολόγος και πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης καταγγέλλει ευθέως την κυβέρνηση για «συνταγματικό λαϊκισμό», το μήνυμα προς αυτά τα ακροατήρια είναι αποσυσπειρωτικό για τη Νέα Δημοκρατία και ενισχυτικό της θεσμικής καχυποψίας.

Τρίτο πλήγμα: Κατάρρευση του αφηγήματος περί «καλού» και «κακού» ΠΑΣΟΚ

Το Μαξίμου είχε επενδύσει σε έναν τεχνητό διαχωρισμό: από τη μία το «κακό» ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη και από την άλλη το «θεσμικό» ΠΑΣΟΚ του Ευάγγελου Βενιζέλου, που κάποτε συγκυβέρνησε με τη ΝΔ.

Με την παρέμβασή του, ο ίδιος ο Βενιζέλος ακύρωσε αυτό το αφήγημα, δίνοντας τη χαριστική βολή σε μια επικοινωνιακή κατασκευή που στόχευε στη διάσπαση και την εργαλειοποίηση της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Μια κριτική που αγγίζει τον πυρήνα της εξουσίας

Στο άρθρο του, ο Ευάγγελος Βενιζέλος προειδοποιεί ότι θα συνιστούσε ιστορικό θεσμικό ατόπημα να διαπιστωθεί ανάγκη αναθεώρησης με αυξημένη πλειοψηφία στην παρούσα Βουλή και να αφεθεί η τελική αναθεωρητική αρμοδιότητα σε μια απλή πλειοψηφία της επόμενης, ενδεχομένως με καθοριστικό ρόλο δυνάμεων της άκρας Δεξιάς.

Παράλληλα, καταγγέλλει ότι η κυβέρνηση έχει υπονομεύσει τις προϋποθέσεις συναίνεσης μέσω πρακτικών που παραβίασαν θεμελιώδη δικαιώματα, απαξίωσαν ανεξάρτητες αρχές, ευτέλισαν κοινοβουλευτικές διαδικασίες και αγνόησαν τη θεσμική γνώμη της Δικαιοσύνης.

Ιδιαίτερη αιχμή στρέφεται και στη χρήση του άρθρου 86 ως ασπίδας προστασίας κυβερνητικών στελεχών, με τον πρώην αντιπρόεδρο να κατηγορεί την κυβέρνηση για επιλεκτική καταστρατήγηση και πολιτική υποκρισία.

Η κυβερνητική αντεπίθεση και η απάντηση Βενιζέλου

Η απάντηση του Μαξίμου, δια του κυβερνητικού εκπροσώπου, επιχείρησε να μεταφέρει τη συζήτηση στο παρελθόν, ανασύροντας τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001. Ωστόσο, ο Ευάγγελος Βενιζέλος ανταπάντησε με ιδιαίτερη σφοδρότητα, υπογραμμίζοντας ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανιστεί ως θεσμικά αθώα, μετακυλίοντας ευθύνες για δικές της επιλογές και παραλείψεις.

Η τελική του τοποθέτηση ήταν απολύτως σαφής: η θεσμική κρίση δεν προκύπτει από τις διατυπώσεις του Συντάγματος, αλλά από την πολιτική βούληση εκείνων που καλούνται να το εφαρμόσουν.