Η Τουρκία ανάμεσα στις τρεις χώρες που διεκδικούν την κατασκευή πολεμικών πλοίων των ΗΠΑ: Ο Ερντογάν πουλάει στον Τραμπ ταχύτητα και χαμηλό κόστος παραγωγής- Ο ρόλος της ναυτικής βάσης στο Ακσάζ κι ο γρίφος της ελληνικής αντίδρασης

Η τελευταία απόπειρα του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ να αποκτήσει μια νέα κατηγορία φρεγατών κατέληξε περίπου όπως τόσα και τόσα φιλόδοξα αμυντικά προγράμματα στην Ουάσινγκτον: Το κόστος ξέφυγε από τον αρχικό προϋπολογισμό, οι παραδόσεις καθυστέρησαν και, τελικά, το πρόγραμμα ακυρώθηκε.

Η Τουρκία ανάμεσα στις τρεις χώρες που διεκδικούν την κατασκευή πολεμικών πλοίων των ΗΠΑ: Ο Ερντογάν πουλάει στον Τραμπ ταχύτητα και χαμηλό κόστος παραγωγής- Ο ρόλος της ναυτικής βάσης στο Ακσάζ κι ο γρίφος της ελληνικής αντίδρασης

Το πρόγραμμα της κλάσης Constellation έκλεισε το 2025 και το Πεντάγωνο βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια επιλογή που, μέχρι πρότινος, θα έμοιαζε σχεδόν αδιανόητη: να ζητήσει από ξένα ναυπηγεία να κατασκευάσουν αμερικανικά πολεμικά πλοία.

Και, σύμφωνα με τουρκικές πηγές, η Τουρκία βρίσκεται πλέον ανάμεσα στους τρεις βασικούς διεκδικητές.

Η Τουρκία μεταξύ των τριών χωρών που θα κατασκευάσουν πολεμικά πλοία των ΗΠΑ;

Τρεις μνηστήρες έχουν μπει στην κούρσα και ο καθένας προσέρχεται με διαφορετικό «νόμισμα».

Η Νότια Κορέα βάζει στο τραπέζι κεφάλαια. Η Ιαπωνία προσφέρει τεχνογνωσία και τεχνολογία αιχμής. Η Τουρκία επιχειρεί να διαφοροποιηθεί προβάλλοντας δύο από τα πιο απλά, αλλά ίσως και πιο κρίσιμα χαρτιά σε ένα πρόγραμμα που πιέζεται από τον χρόνο: χαμηλότερο κόστος και ταχύτητα παράδοσης.

Και η τουρκική πρόταση δεν σταματά στην κατασκευή του κύτους. Περιλαμβάνει ένα ευρύτερο μοντέλο, στο οποίο η Άγκυρα φιλοδοξεί να παίξει ρόλο και στο επόμενο στάδιο: στη συντήρηση και την υποστήριξη των πλοίων.

Το παράθυρο ευκαιρίας άνοιξε στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όταν ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έθεσε το ζήτημα απευθείας στον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

“Συζητήσαμε συγκεκριμένα τη ναυπήγηση πλοίων με τον κ. Τραμπ”, δήλωσε ο Ερντογάν στη συνέχεια.

“Αυτά θα μπορούσαν να είναι φρεγάτες, κορβέτες, υποβρύχια. Η Τουρκία μπορεί να τα κατασκευάσει στα ναυπηγεία της.”

Μια τέτοια δήλωση θα μπορούσε εύκολα να εκληφθεί ως ακόμη μία μεγαλόστομη διακήρυξη της Άγκυρας. Όταν, όμως, πίσω από την πολιτική δήλωση υπάρχει ένας ολόκληρος μηχανισμός νόμων, εξαιρέσεων, μελετών σκοπιμότητας και αμυντικών αναγκών, το ζήτημα αποκτά πολύ πιο συγκεκριμένες διαστάσεις.

Οι ΗΠΑ χρειάζονται γρήγορα φρεγάτες

Ο αμερικανικός προστατευτισμός στη ναυπηγική βιομηχανία δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Έχει τις ρίζες του έναν αιώνα πίσω και το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμά του είναι ο Νόμος Τζόουνς του 1920, ο οποίος προβλέπει ότι κάθε εμπορικό πλοίο που μεταφέρει φορτίο μεταξύ αμερικανικών λιμένων πρέπει να έχει ναυπηγηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το Πολεμικό Ναυτικό, ωστόσο, είχε υιοθετήσει αυτή τη λογική ακόμη νωρίτερα, χωρίς να χρειάζεται ένας αντίστοιχος νόμος για να την επιβάλει. Πριν από το 1965, ο αμερικανικός στόλος κατασκευαζόταν σχεδόν αποκλειστικά σε κρατικά ή εγχώρια ιδιωτικά ναυπηγεία. Ήταν περισσότερο μια παγιωμένη πρακτική και μια επιλογή που υπαγορευόταν από τον προϋπολογισμό και τη βιομηχανική πολιτική, παρά μια απόλυτη νομική απαγόρευση.

Η πρακτική μετατράπηκε σε νόμο όταν το Πεντάγωνο επιχείρησε να την παρακάμψει.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, αξιωματούχοι του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας εξέτασαν την πιθανότητα να κατασκευάζονται ορισμένα αμφίβια πλοία και βοηθητικά σκάφη υποστήριξης σε βρετανικά ή καναδικά ναυπηγεία, κυρίως για λόγους κόστους. Το Κογκρέσο, όμως, έκλεισε την πόρτα.

Η τροπολογία του 1965 εξαφάνισε ουσιαστικά το σχετικό παραθυράκι και μετέτρεψε μια διακριτική ευχέρεια του Πενταγώνου σε δεσμευτικό περιορισμό για τα στρατιωτικά πλοία.

Το γράμμα του νόμου ήταν σαφές: κανένα πλοίο που προοριζόταν για τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, ούτε σημαντικό τμήμα του κύτους ή της υπερκατασκευής του, δεν μπορούσε να ναυπηγηθεί σε ξένο έδαφος.

Υπήρχε, ωστόσο, μία και μοναδική βαλβίδα ασφαλείας: η δυνατότητα προεδρικής εξαίρεσης για λόγους εθνικής ασφάλειας.

Για σχεδόν έξι δεκαετίες, η ρήτρα αυτή έμεινε ουσιαστικά ανενεργή. Καμία κυβέρνηση δεν θεώρησε ότι οι συνθήκες ήταν αρκετά πιεστικές ώστε να την ενεργοποιήσει και να ανοίξει μια νέα, δύσκολη αντιπαράθεση με την αμερικανική ναυπηγική βιομηχανία και τα συνδικάτα.

Το «μοντέλο της Φινλανδίας»

Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι ήταν ο 47ος πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εκείνος που τελικά επέλεξε να αξιοποιήσει αυτή τη δυνατότητα, θεωρώντας ότι η χώρα αντιμετωπίζει ένα έλλειμμα ναυπηγικής δυναμικότητας αρκετά σοβαρό ώστε να δικαιολογεί τη σύγκρουση με μια παράδοση έξι δεκαετιών.

Με την υπογραφή της σχετικής απαλλαγής, το Πεντάγωνο κατέληξε σε μια προσέγγιση που οι αξιωματούχοι αποκαλούν «μοντέλο της Φινλανδίας».

Η λογική του είναι σχετικά απλή: το πρώτο ή τα πρώτα δύο κύτη κατασκευάζονται στο εξωτερικό και, παράλληλα, η τεχνογνωσία, η μεταφορά τεχνολογίας και οι επενδύσεις που συνοδεύουν τη συμφωνία χρησιμοποιούνται για να αποκατασταθεί και να ενισχυθεί η ναυπηγική δυναμικότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο αναπληρωτής υπουργός Ναυτικού Χουνγκ Κάο ανέθεσε στον Γουίλιαμ Φ. Μάχαν να εξετάσει κατά πόσο αυτό το μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη. Στο πλαίσιο αυτό ξεκίνησε μελέτη σκοπιμότητας για τους λεγόμενους «διεθνείς μαχητές» — έναν ιδιαίτερα κομψό όρο για ένα πολύ πιο πρακτικό ερώτημα:

Ποιος μπορεί πραγματικά να παραδώσει ένα πολεμικό πλοίο στην ώρα του;

Μέσα στο Πεντάγωνο, η μελέτη του Μάχαν εξελίσσεται πλέον σε ένα κρίσιμο φίλτρο. Από τα συμπεράσματά της θα κριθεί ποια ξένα ναυπηγεία μπορούν να αντιμετωπιστούν ως σοβαροί υποψήφιοι και ποια θα λάβουν ένα ευγενικό, αλλά οριστικό «όχι».

Η Τουρκία ανάμεσα στις τρεις χώρες που διεκδικούν την κατασκευή πολεμικών πλοίων των ΗΠΑ: Ο Ερντογάν πουλάει στον Τραμπ ταχύτητα και χαμηλό κόστος παραγωγής- Ο ρόλος της ναυτικής βάσης στο Ακσάζ κι ο γρίφος της ελληνικής αντίδρασης

Τρεις θέσεις, τρεις σύμμαχοι

Η Ιαπωνία πουλάει κύρος

Η Ιαπωνία μπαίνει στην κούρσα με ένα ισχυρό πλεονέκτημα: την τεχνολογική της αξιοπιστία.

Η Mitsubishi Heavy Industries κατασκευάζει τη φρεγάτα κλάσης Mogami, ενώ το Τόκιο έχει διαπραγματευτεί ρυθμίσεις που προβλέπουν άμεση εποπτεία στον τρόπο με τον οποίο το αμερικανικό ραντάρ SPY-7 θα ενσωματωθεί στο πλοίο.

Πρόκειται για μια ασυνήθιστη παραχώρηση προς έναν ξένο προμηθευτή και αποτυπώνει το πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει η Ουάσινγκτον προκειμένου να αξιοποιήσει την ιαπωνική τεχνογνωσία.

Η Νότια Κορέα πουλάει μόχλευση

Η Σεούλ έρχεται με ένα διαφορετικό όπλο: κεφάλαιο και βιομηχανική ισχύ.

Οι HD Hyundai, SK Oceanplant και Hanwha Ocean διαθέτουν εμπειρία στην κατασκευή της κλάσης Chungnam, ενώ η Νότια Κορέα συνοδεύει την προσφορά της με περίπου 150 δισεκατομμύρια δολάρια που έχουν δεσμευθεί για τον αμερικανικό ναυπηγικό τομέα στο πλαίσιο διμερών εμπορικών συμφωνιών.

Παράλληλα, κορεατικοί όμιλοι έχουν κινηθεί ενεργά στην αγορά αμερικανικών ναυπηγείων, επιχειρώντας να συνδέσουν την ξένη τεχνογνωσία με μια μελλοντική αμερικανική παραγωγική βάση.

Η Τουρκία «πουλάει» κόστος και ταχύτητα παράδοσης

Η Τουρκία δεν μπορεί εύκολα να ανταγωνιστεί την Ιαπωνία στο επίπεδο της τεχνολογικής αίγλης ούτε τη Νότια Κορέα στο μέγεθος των διαθέσιμων κεφαλαίων.

Το δικό της χαρτί είναι διαφορετικό.

Η φρεγάτα κλάσης Istanbul, ναυαρχίδα του εγχώριου ναυπηγικού προγράμματος της Τουρκίας, αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία η Άγκυρα επιχειρεί να χτίσει την πρότασή της.

Το μήνυμα είναι σαφές: χαμηλότερο κόστος, γρήγορη κατασκευή και παράδοση ενός πλοίου που θα μπορούσε να ενταχθεί ταχύτερα στον αμερικανικό στόλο.

Ο αναλυτής άμυνας Κοζάν Σ. δεν θεωρεί ότι οι πιθανότητες της Τουρκίας στον τριμερή ανταγωνισμό είναι ιδιαίτερα ισχυρές. Ωστόσο, εκτιμά ότι και μόνο η συμμετοχή της Άγκυρας στην κούρσα αποτελεί επίτευγμα.

Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με την εκτίμησή του, είναι ότι τα τουρκικής κατασκευής κύτη μπορεί να είναι απλώς πολύ ελαφριά για τις πραγματικές απαιτήσεις του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ.

Ο έμπειρος μηχανικός Ερκάν, από την άλλη πλευρά, θεωρεί ότι η Άγκυρα ίσως κυνηγά το λάθος έπαθλο.

«Αντί τα πλοία να επιστρέφουν στις ΗΠΑ ή, σε μικρότερους αριθμούς, στην Ιταλία για συντήρηση, να εργαστούν ώστε να έρθουν στην Τουρκία», λέει ο Ερκάν. «Θα εξυπηρετούνται ταχύτερα και φθηνότερα».

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της τουρκικής πρότασης: όχι μόνο στην κατασκευή, αλλά σε όλο τον κύκλο ζωής των πλοίων.

Στο επίκεντρο η βάση του Ακσάζ

Ο Ερκάν δείχνει προς τη Ναυτική Βάση Ακσάζ, όπου ένας πρόσφατος γύρος επενδύσεων θα μπορούσε να μετατρέψει την εγκατάσταση σε έναν ευρύτερο κόμβο ναυτικής συντήρησης του ΝΑΤΟ.

Το σενάριο προβλέπει ότι η βάση θα μπορούσε να αναλάβει επισκευές και εργασίες συντήρησης για πλοία που επιχειρούν στην ευρύτερη περιοχή και καταφθάνουν από τη Μέση Ανατολή, ακολουθώντας ένα μοντέλο αντίστοιχο με εκείνο που έχει αναπτύξει η Ταϊλάνδη ως περιφερειακό κέντρο ναυτικής υποστήριξης.

Σε μια περίοδο κατά την οποία τα αμερικανικά ναυπηγεία προστατεύουν με ιδιαίτερη επιμονή την τεχνογνωσία, την παραγωγική τους ικανότητα και την ασφάλεια των εγκαταστάσεών τους, ο Ερκάν υποστηρίζει ότι η Τουρκία θα μπορούσε να προσεγγίσει αυτό το πρότυπο μέσω της Διοίκησης Ναυπηγείων της Κωνσταντινούπολης, η οποία έχει υπό την εποπτεία της στρατιωτικές ναυπηγικές εγκαταστάσεις της χώρας.

Έτσι, η τουρκική πρόταση μετατοπίζεται από το ερώτημα «ποιος θα κατασκευάσει το πλοίο» στο πολύ ευρύτερο «ποιος μπορεί να το κρατήσει επιχειρησιακό, γρήγορα και οικονομικά, για τις επόμενες δεκαετίες».

Το ρολόι δείχνει 12 Νοεμβρίου

Η αξιολόγηση του Μάχαν αναμένεται στις 12 Νοεμβρίου, περίπου μία εβδομάδα μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Θα φτάσει, επομένως, σε ένα Κογκρέσο που δύσκολα θα έχει πειστεί ότι η λύση των ξένων ναυπηγείων είναι απλή ή αυτονόητη.

Ο Λευκός Οίκος ζητά 1,85 δισεκατομμύρια δολάρια για τις εργασίες σκοπιμότητας, την ώρα που η αμερικανική ναυπηγική βιομηχανία παρακολουθεί στενά κάθε βήμα.

Στην άλλη πλευρά της συζήτησης βρίσκεται ο Matt Paxton, πρόεδρος του Συμβουλίου Ναυπηγών Αμερικής, ο οποίος έχει υποστηρίξει δημόσια ότι τα συμμαχικά ναυπηγεία δεν μπορούν να θεωρηθούν καθαρό υποκατάστατο της αμερικανικής παραγωγής.

Το επιχείρημά του είναι ότι η στρατιωτική ναυπήγηση δεν αφορά μόνο το μέταλλο, το κύτος και την ταχύτητα συναρμολόγησης. Περιλαμβάνει διαβαθμισμένα συστήματα, τεχνολογίες μάχης και σύνθετη ολοκλήρωση, στοιχεία που δεν μπορούν απλώς να μεταφερθούν σε έναν ξένο εργολάβο, όσο στενός και αν είναι ο σύμμαχος.

Αυτό ακριβώς είναι και το βασικό επιχείρημα που συνοδεύει κάθε πρόταση από τη Σεούλ, το Τόκιο και την Άγκυρα: η αμερικανική ανάγκη είναι πραγματική, αλλά η λύση δεν μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο πρόβλημα ασφάλειας ή εξάρτησης.

Και το πρόβλημα είναι ότι ο χρόνος πιέζει.

Το Πεντάγωνο θέλει φρεγάτες νωρίτερα από όσο μπορούν να τις παραδώσουν σήμερα τα αμερικανικά ναυπηγεία.

Αυτό είναι το κενό που επιχειρούν να καλύψουν οι τρεις σύμμαχοι.

Η Ιαπωνία με την τεχνολογία και το κύρος της. Η Νότια Κορέα με το κεφάλαιο και τη βιομηχανική της ισχύ. Και η Τουρκία με το επιχείρημα που, σε μια κούρσα όπου το ρολόι ήδη χτυπά, μπορεί να αποδειχθεί το πιο απλό και ταυτόχρονα το πιο δελεαστικό: χαμηλότερο κόστος και ταχύτερη παράδοση.