Η Τουρκία μετά τη Λιβύη ετοιμάζει οριοθέτηση AOZ και με την Συρία – Ελλάδα και Ευρώπη ξανά σε ρόλο “ψύχραιμων θεατών” – «Η ΕΕ δεν έχει κανένα δικαίωμα να σχολιάσει μια πιθανή συμφωνία μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών», δηλώνει με θράσος ο Τούρκος ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν

Η επιστολή που απέστειλε στις 16 Ιουνίου 2025, ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν προς τον Πρόεδρο της τουρκικής Βουλής, αποτελεί την πρώτη σαφή επιβεβαίωση ότι μετά την ανατροπή του καθεστώτος Μπασάρ αλ-Άσαντ, η Άγκυρα διεξάγει μυστικές διαπραγματεύσεις με τη νέα κυβέρνηση στη Δαμασκό, με στόχο τον καθορισμό των θαλάσσιων ορίων μεταξύ Τουρκίας και Συρίας.

Σύμφωνα με την επιστολή, αρκετές τουρκικές κυβερνητικές υπηρεσίες έχουν αναλάβει την ανάπτυξη συμφωνίας για οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) με τη Συρία.

«Με την ανατροπή του καθεστώτος Μπάαθ και τη μεταβίβαση της εξουσίας σε μια μεταβατική κυβέρνηση, καταβάλλονται προσπάθειες σε συντονισμό με τους αρμόδιους θεσμούς μας για τον καθορισμό των θαλάσσιων συνόρων με τη Συρία και την οριοθέτηση των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας πέραν των χωρικών υδάτων, με τρόπο που να προστατεύει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της χώρας μας», έγραψε ο Φιντάν στην επιστολή του.

Ο Φιντάν απέρριψε επίσης τους ισχυρισμούς ότι η Τουρκία φέρεται να είχε υποσχεθεί να μην συνάψει θαλάσσια συμφωνία με τη Συρία.

«Θα ήταν ωφέλιμο να ληφθούν υπόψη οι επίσημες δηλώσεις και δηλώσεις του υπουργείου μας σχετικά με αυτό το θέμα», σημείωσε, προσθέτοντας:

«Η ΕΕ δεν έχει κανένα δικαίωμα να σχολιάσει μια πιθανή συμφωνία μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών σχετικά με τις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας τους».

Η πάντα “πρόθυμη να βοηθήσει” Τουρκία με το αζημίωτο

Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για κοινή εξερεύνηση και ανάπτυξη διασυνοριακών υδρογονανθρακικών πόρων από την Τουρκία και τη Συρία.

Δεδομένου ότι η Δαμασκός δεν διαθέτει επί του παρόντος δυνατότητες υπεράκτιας γεώτρησης, η Άγκυρα πιθανότατα θα ηγηθεί των τεχνικών προσπαθειών στο πλαίσιο μιας τέτοιας συμφωνίας.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η Τουρκία είναι από καιρό εταίρος της κυβερνώσας συριακής οργάνωσης HTS (Hay’at Tahrir al-Sham), με επικεφαλής τον Ahmed al-Sharaa, η οποία ανέτρεψε το καθεστώς Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.

Το Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο

Το 2019, η Άγκυρα υπέγραψε συμφωνία για τα θαλάσσια σύνορα με την διεθνώς αναγνωρισμένη Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) της Λιβύης.

Ως αποτέλεσμα αυτής της συμφωνίας, η Τουρκία επέκτεινε την επιρροή της σε σημαντικά υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου και πιθανές διαδρομές αγωγών που θα μπορούσαν να είχαν χρησιμοποιηθεί για την εξαγωγή καυσίμων στην Ευρώπη από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο και το Ισραήλ.

Όπως ήταν αναμενόμενο, αυτές οι τέσσερις χώρες αντιτάχθηκαν σθεναρά στη συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης και σύντομα προσχώρησαν και άλλα δυσαρεστημένα μέρη.

Σε απάντηση στο ναυτιλιακό μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δήλωσε στις 12 Δεκεμβρίου 2019 ότι η συμφωνία παραβίαζε τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών, δεν συμμορφωνόταν με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορούσε να έχει καμία νομική συνέπεια για τα μη εμπλεκόμενα μέρη.

Πάνω απ ‘όλα, η συμφωνία κλιμάκωσε απότομα τις εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και Λιβυκής Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA) αφενός και Ελλάδας και Αιγύπτου αφετέρου.

Η Αθήνα και το Κάιρο συνεργάζονταν εδώ και καιρό για την ανάπτυξη και εκμετάλλευση κοιτασμάτων φυσικού αερίου. Και οι δύο χώρες είναι μέλη του Φόρουμ Φυσικού Αερίου Ανατολικής Μεσογείου (EMGF), το οποίο ιδρύθηκε το 2018 για την προώθηση μιας περιφερειακής αγοράς ενέργειας και τη διασφάλιση της εξαγωγής φυσικού αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο στην Ευρώπη.

Το Φόρουμ Φυσικού Αερίου Ανατολικής Μεσογείου (EMGF)

Εκτός από την Ελλάδα και την Αίγυπτο, το φόρουμ περιλαμβάνει την Κύπρο, τη Γαλλία, το Ισραήλ, την Ιταλία, την Ιορδανία και την Παλαιστίνη ως πλήρη μέλη, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Όμιλος της Παγκόσμιας Τράπεζας και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμετέχουν ως παρατηρητές.

Η ΕΕ, επιθυμώντας να διαφοροποιήσει τις πηγές φυσικού αερίου της, είχε στρέψει το βλέμμα της στους ενεργειακούς πόρους της Ανατολικής Μεσογείου, σχεδιάζοντας να χρηματοδοτήσει την κατασκευή του Αγωγού Ανατολικής Μεσογείου (EastMed).

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2020, είχε αναδυθεί ένα λεγόμενο «ενεργειακό τρίγωνο» – μια συμμαχία Ελλάδας, Ισραήλ και Κύπρου με επίκεντρο την εξόρυξη φυσικού αερίου στη Μεσόγειο.

Τον Ιανουάριο του 2020, η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ υπέγραψαν συμφωνία για την κατασκευή του αγωγού EastMed, που προοριζόταν για τη μεταφορά φυσικού αερίου από το ισραηλινό κοίτασμα Λεβιάθαν και το κοίτασμα Αφροδίτη της Κύπρου στην ηπειρωτική Ευρώπη.

Ως αποτέλεσμα, το Ισραήλ τάχθηκε με το μέρος της Ελλάδας στην αυξανόμενη περιφερειακή σύγκρουση.

Επιπλέον, οι σύμμαχοι της Αιγύπτου – τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία, δύο από τις πλουσιότερες και πιο στρατιωτικά προηγμένες χώρες στον Κόλπο – ενώθηκαν επίσης με την αντίθεση στην Τουρκία και την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης.

Έτσι, υπογράφοντας τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με τη Λιβύη, η Τουρκία βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν ευρύ συνασπισμό αντιπάλων.

Η μερική οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου

Σε απάντηση, η Ελλάδα και η Αίγυπτος υπέγραψαν παρόμοια συμφωνία οριοθετώντας τα θαλάσσια σύνορά τους, υποστηρίζοντας ότι ορισμένες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου ανήκουν σε αυτές – όχι στην Τουρκία.

Αυτό κλιμάκωσε τον κίνδυνο κυρώσεων και στρατιωτικής αντιπαράθεσης για αυτές τις αμφισβητούμενες, αλλά πλούσιες σε πόρους θαλάσσιες ζώνες.

Η Γαλλία, υποστηρίζοντας την Ελλάδα και την Αίγυπτο, χάραξε «κόκκινες γραμμές» και δεσμεύτηκε για στρατιωτική επέμβαση στο πλευρό της Αθήνας σε περίπτωση ένοπλης σύγκρουσης.

Υπήρξαν επίσης πολλά περιστατικά που αφορούσαν ελληνικά και τουρκικά πολεμικά πλοία.

Ενώ το Ισραήλ δεν επιδίωξε ανοιχτή σύγκρουση με την Τουρκία, συνεργάστηκε ενεργά με τους αντιπάλους της Άγκυρας διεξάγοντας κοινές ασκήσεις ειδικών δυνάμεων με τους Έλληνες και τους Κύπριους, καθώς και ναυτικές ασκήσεις με τη συμμετοχή του Ελληνικού Ναυτικού.

Αυτή η κατάσταση αποδείχθηκε δυσμενής για την Τουρκία, η οποία αντιμετώπισε έναν ισχυρό συνασπισμό.

Επιπλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες τάχθηκαν επίσης στο πλευρό των επικριτών της Άγκυρας.

Η στροφή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής το 2022

Ωστόσο, ξεκινώντας γύρω στο 2022, η Τουρκία άρχισε να ακολουθεί μια πιο ευέλικτη εξωτερική πολιτική με στόχο τη μείωση των περιφερειακών εντάσεων.

Ξεκίνησε μια διαδικασία ομαλοποίησης των σχέσεων με την Αίγυπτο, την Ελλάδα, τη Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα.

Αυτή η προσέγγιση ήταν ραγδαία, αφού η Τουρκία αποκατέστησε τους δεσμούς της με πολλές χώρες και άρχισε να λαμβάνει επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων από κράτη του Κόλπου.

Αυτή η μετατόπιση οφείλεται σε δύο βασικούς παράγοντες, την γεωπολιτική και την οικονομία.

Το Γεωπολιτικό παρασκήνιο

Πρώτον, η αναδυόμενη διαμόρφωση στρατιωτικοπολιτικών συνασπισμών απείλησε την Άγκυρα με μια δαπανηρή αντιπαράθεση που θα μπορούσε να κοστίσει πολύ περισσότερο από τα πιθανά οφέλη από την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου.

Επιπλέον, σε ένα κλίμα αντιπαράθεσης με την Ευρώπη, η εξαγωγή φυσικού αερίου προς αυτή την κατεύθυνση θα καθίστατο αδύνατη.

Οι οικονομικοί λόγοι

Δεύτερον, οι οικονομικές δυσκολίες – ο αυξανόμενος πληθωρισμός και οι εκροές επενδυτών – ώθησαν τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να εγκαταλείψει την αντιπαράθεση.

Ειδικά δεδομένης της ανάγκης της Τουρκίας για επενδύσεις από την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, με την ευρωπαϊκή αγορά να παραμένει κρίσιμη για την εξαγωγικά προσανατολισμένη οικονομία της.

Η προσέγγιση με τους πρόσφατους αντιπάλους έχει φέρει οφέλη στην Άγκυρα – επενδυτές, συμπεριλαμβανομένων των ενεργειακών δυνάμεων από τον Κόλπο, έχουν αρχίσει να επιστρέφουν στη χώρα.

Οι συνέπειες οριοθέτησης ΑΟΖ Τουρκίας-Συρίας

Τίθεται το ερώτημα, θα μπορούσε μια πιθανή συμφωνία για τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ Τουρκίας και Συρίας να αλλάξει σημαντικά τη γεωπολιτική δυναμική στην Ανατολική Μεσόγειο και να οδηγήσει σε μια νέα διεθνή κλιμάκωση;

Τα τελευταία χρόνια, η περιοχή αυτή έχει γίνει ένα θερμό σημείο συγκρούσεων.

Η ανακάλυψη μεγάλων αποθεμάτων υδρογονανθράκων κάτω από τον βυθό της θάλασσας έχει προκαλέσει πολυάριθμες αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις μεταξύ των παράκτιων κρατών.