Η Τουρκία σε ψηφιακό «κλοιό»: Σχέδιο υποχρεωτικής ταυτοποίησης χρηστών social media από την κυβέρνηση Ερντογάν – Σφοδρές αντιδράσεις για περιορισμό της ελευθερίας του λόγου

Η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επαναφέρει στο προσκήνιο νομοθετική πρωτοβουλία που προβλέπει την υποχρεωτική ταυτοποίηση όλων των χρηστών μέσων κοινωνικής δικτύωσης, προκαλώντας έντονες πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις στην Τουρκία.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Nordic Monitor, το οποίο υπογράφει ο δημοσιογράφος Λεβέντ Κενέζ, το σχέδιο νόμου καταργεί ουσιαστικά τη δυνατότητα ανώνυμης παρουσίας στο διαδίκτυο, σε μια περίοδο αυξημένης πολιτικής έντασης.

Δηλώσεις του υπουργού Δικαιοσύνης

Ο νεοδιορισμένος υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη νομοπαρασκευαστικές διαδικασίες, μιλώντας στο κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο A Haber.

Όπως ανέφερε, «η ταυτότητα οποιουδήποτε σχολιάζει ή αναρτά στο διαδίκτυο πρέπει να είναι γνωστή», ξεκαθαρίζοντας ότι το νέο πλαίσιο θα απαγορεύει τη χρήση ανώνυμων ή ψευδών λογαριασμών και θα απαιτεί από τις πλατφόρμες πλήρη ταυτοποίηση των χρηστών.

Οι βασικές προβλέψεις του σχεδίου

Επισήμως, η Άγκυρα επικαλείται την ανάγκη καταπολέμησης της παραπληροφόρησης και της διαδικτυακής κακοποίησης. Ωστόσο, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις περιλαμβάνουν:

• Υποχρεωτική σύνδεση λογαριασμών με αριθμό εθνικής ταυτότητας ή κινητού τηλεφώνου.

• Περιορισμούς για ανηλίκους, με πλήρη απαγόρευση πρόσβασης σε παιδιά κάτω των 15 ετών και αυστηρό έλεγχο ηλικίας – ακόμη και με χρήση βιομετρικών στοιχείων – για ανηλίκους κάτω των 18 ετών.

• Ταχεία αφαίρεση περιεχομένου, δίνοντας στις αρχές τη δυνατότητα άμεσης διαγραφής «παράνομων» αναρτήσεων χωρίς μακρά δικαστική διαδικασία.

Αντιδράσεις και πολιτικές προεκτάσεις

Κόμματα της αντιπολίτευσης εκτιμούν ότι η άρση της ανωνυμίας ενδέχεται να οδηγήσει σε αυτολογοκρισία και αύξηση διώξεων εις βάρος πολιτών που ασκούν κριτική.

Σκληρότερη στάση προτείνει και το εθνικιστικό κόμμα Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος (MHP), το οποίο εισηγείται ακόμη και περιορισμό του εύρους ζώνης (bandwidth throttling) για διεθνείς πλατφόρμες που δεν θα συμμορφωθούν, όπως η X, η Meta και η Google.

Τεχνικές και διεθνείς διαστάσεις

Η εφαρμογή εθνικών κανόνων ταυτοποίησης σε παγκόσμιες ψηφιακές πλατφόρμες δημιουργεί τεχνικές και νομικές προκλήσεις. Αναλυτές επισημαίνουν τον κίνδυνο «ψηφιακής διχοτόμησης», όπου οι εγχώριοι χρήστες θα τελούν υπό πλήρη επιτήρηση, ενώ λογαριασμοί εκτός χώρας θα παραμένουν εκτός τουρκικής δικαιοδοσίας, ενδεχομένως ενισχύοντας τη χρήση VPN.

Σε διεθνές επίπεδο, η συζήτηση αγγίζει ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών έχει αναγνωρίσει σε σχετικό ψήφισμα τη σημασία της ανωνυμίας για την προστασία της ελευθερίας έκφρασης στο διαδίκτυο, ενώ χώρες όπως η Νότια Κορέα έχουν κρίνει παρόμοια μέτρα αντισυνταγματικά. Αντίθετα, η Κίνα εφαρμόζει αυστηρό καθεστώς ταυτοποίησης και ελέγχου.

Στατιστικά στοιχεία και τάσεις

Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, από το 2007 έχουν αποκλειστεί στην Τουρκία πάνω από 1,26 εκατομμύρια ιστότοποι, ενώ μόνο στις αρχές του 2025 φέρεται να μπλοκαρίστηκαν περισσότεροι από 27.000 λογαριασμοί κοινωνικών μέσων.

Η μετάβαση από τον αποκλεισμό περιεχομένου στην καθολική ταυτοποίηση χρηστών σηματοδοτεί μια ποιοτική αλλαγή στη ρυθμιστική πολιτική του διαδικτύου στη χώρα, με σημαντικές συνέπειες για το μέλλον της ψηφιακής ελευθερίας και της πολιτικής έκφρασης.