ΗΠΑ: Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι οι συνεχιζόμενες κυρώσεις κατά της Ρωσίας μπορεί να πλήξουν ανεπανόρθωτα το δολάριο

Η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται ιδιαίτερα προσεκτική απέναντι στην ευρεία και παρατεταμένη χρήση οικονομικών κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας, καθώς στο εσωτερικό της αμερικανικής διοίκησης ενισχύεται ένας βαθύτερος προβληματισμός.

ΗΠΑ: Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι οι συνεχιζόμενες κυρώσεις κατά της Ρωσίας μπορεί να πλήξουν ανεπανόρθωτα το δολάριο

 Ο φόβος είναι ότι η συνεχής αξιοποίηση αυτού του εργαλείου εξωτερικής πολιτικής μπορεί, μακροπρόθεσμα, να προκαλέσει συνέπειες που θα στραφούν εναντίον των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο βασικός φόβος που απασχολεί την Ουάσιγκτον είναι ότι η διαρκής σύνδεση της πρόσβασης στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα με πολιτικές αποφάσεις και γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις μπορεί να οδηγήσει ολοένα και περισσότερες χώρες στην αναζήτηση εναλλακτικών επιλογών.

Όσο περισσότερα κράτη θεωρούν ότι η εξάρτησή τους από το δολάριο και τους αμερικανικούς χρηματοπιστωτικούς μηχανισμούς μπορεί να μετατραπεί σε ευάλωτο σημείο, τόσο ισχυρότερο γίνεται το κίνητρο για τη μείωση αυτής της εξάρτησης.

Η συζήτηση, ωστόσο, ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της αντιπαράθεσης με τη Ρωσία. Αγγίζει τον ίδιο τον ρόλο του αμερικανικού νομίσματος ως πυλώνα του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος: ως βασικού μέσου στις διεθνείς συναλλαγές, ως κυρίαρχου αποθεματικού νομίσματος για τις κεντρικές τράπεζες, ως σημείου αναφοράς στις αγορές ενέργειας και ως θεμελιώδους εργαλείου στο διεθνές εμπόριο.

Για δεκαετίες, η κυριαρχία του δολαρίου έχει προσφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα μοναδικό οικονομικό και γεωπολιτικό πλεονέκτημα.

Η δυνατότητα να δανείζονται με ευνοϊκότερους όρους, να επηρεάζουν τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές ροές και να επιβάλλουν κυρώσεις με αποτελεσματικότητα που καμία άλλη χώρα δεν μπορεί να αντιγράψει, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της αμερικανικής ισχύος. Ακριβώς όμως αυτή η δύναμη είναι που δημιουργεί σήμερα νέους προβληματισμούς στην Ουάσιγκτον.

Η υπερβολική προσφυγή στις κυρώσεις ενδέχεται να ωθήσει χώρες που αισθάνονται εκτεθειμένες στην αμερικανική οικονομική πίεση να αναζητήσουν τρόπους απεξάρτησης. Η Ρωσία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς μετά τα μεγάλα κύματα κυρώσεων που επιβλήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια έχει ενισχύσει τις συναλλαγές της σε άλλα νομίσματα και έχει στραφεί περισσότερο σε εναλλακτικούς οικονομικούς διαύλους.

Την ίδια στιγμή, η Κίνα επιχειρεί να διευρύνει τη χρήση του γουάν στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές, ενώ αρκετές αναδυόμενες οικονομίες εξετάζουν τρόπους περιορισμού της εξάρτησής τους από το αμερικανικό νόμισμα. Καμία από αυτές τις κινήσεις δεν συνιστά άμεση απειλή για την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία του δολαρίου. Ωστόσο, στην αμερικανική πρωτεύουσα υπάρχει η ανησυχία ότι μια αργή αλλά σταθερή μετατόπιση των διεθνών οικονομικών ισορροπιών θα μπορούσε, σε βάθος χρόνου, να περιορίσει την επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών.

ΗΠΑ: Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι οι συνεχιζόμενες κυρώσεις κατά της Ρωσίας μπορεί να πλήξουν ανεπανόρθωτα το δολάριο

Οι κυρώσεις ως όπλο που μπορεί να χάσει τη δύναμή του

Μπροστά σε αυτό το ενδεχόμενο, η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να εξετάζει μια πιο επιλεκτική και υπολογισμένη στρατηγική στη χρήση των οικονομικών κυρώσεων. Αντί για μια διαρκή επέκταση του καταλόγου των περιοριστικών μέτρων, η νέα προσέγγιση δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη διατήρηση της ευελιξίας: στην επιβολή κυρώσεων όταν απαιτείται, αλλά και στη δυνατότητα περιορισμού ή άρσης τους όταν αυτό εξυπηρετεί διπλωματικούς στόχους.

Η λογική πίσω από αυτή την αλλαγή είναι ότι οι κυρώσεις πρέπει να παραμείνουν ένα ισχυρό και αξιόπιστο εργαλείο άσκησης πίεσης. Αν όμως χρησιμοποιούνται υπερβολικά συχνά ή μετατρέπονται σε μόνιμο καθεστώς χωρίς σαφή προοπτική επίλυσης, υπάρχει ο κίνδυνος να χάσουν μέρος της αποτρεπτικής τους αξίας.

Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι όταν οι οικονομικές κυρώσεις γίνονται μια σταθερή πραγματικότητα χωρίς πολιτική έξοδο, οι χώρες που βρίσκονται στο στόχαστρο της Ουάσιγκτον αποκτούν ισχυρότερο κίνητρο να δημιουργήσουν παράλληλα οικονομικά δίκτυα, εναλλακτικά συστήματα πληρωμών και νέες εμπορικές συμμαχίες.

Με άλλα λόγια, το ίδιο το οικονομικό όπλο που δίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες τεράστια επιρροή μπορεί να οδηγήσει τους αντιπάλους τους στη δημιουργία μηχανισμών που θα μειώνουν την αποτελεσματικότητά του.

Η ανησυχία αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη στην περίπτωση της Ρωσίας, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει ενισχύσει τους οικονομικούς της δεσμούς με χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και το Ιράν. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι συναλλαγές πραγματοποιούνται πλέον εκτός του παραδοσιακού πλαισίου του δολαρίου, περιορίζοντας τη δυνατότητα της Ουάσιγκτον να ελέγχει ή να επηρεάζει αυτές τις οικονομικές ροές.

Η αμερικανική κυβέρνηση βρίσκεται, επομένως, μπροστά σε μια δύσκολη ισορροπία. Από τη μία πλευρά, δεν επιθυμεί να εγκαταλείψει τις κυρώσεις, καθώς εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα μέσα πίεσης που διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς την προσφυγή σε στρατιωτική ισχύ. Από την άλλη, αναγνωρίζει ότι η αλόγιστη χρήση τους μπορεί να υπονομεύσει σταδιακά το ίδιο το σύστημα που τους προσδίδει αποτελεσματικότητα.

Ο φόβος για τη σταδιακή αποδυνάμωση του δολαρίου

Η στάση αυτή αποκαλύπτει ότι η Ουάσιγκτον δεν αντιμετωπίζει πλέον το ζήτημα μόνο ως μέρος της πολιτικής απέναντι στη Μόσχα, αλλά ως μια ευρύτερη στρατηγική αναμέτρηση για τη διατήρηση της αμερικανικής οικονομικής κυριαρχίας.

Το δολάριο εξακολουθεί να αποτελεί το σημαντικότερο νόμισμα του διεθνούς εμπορίου και των παγκόσμιων αποθεματικών. Ωστόσο, η αμερικανική κυβέρνηση φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι αυτή η θέση δεν είναι απολύτως αμετάβλητη και ότι η ισχύς του νομίσματος συνδέεται άμεσα με την εμπιστοσύνη που εμπνέει το συνολικό αμερικανικό οικονομικό σύστημα.

Για τον λόγο αυτό, η στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ διαμορφώνεται γύρω από μια πιο ευέλικτη χρήση των κυρώσεων. Η Ουάσιγκτον θέλει να διατηρεί την απειλή νέων μέτρων ως διαπραγματευτικό εργαλείο, αλλά ταυτόχρονα να διαθέτει τη δυνατότητα χαλάρωσης ή άρσης τους όταν αυτό μπορεί να συμβάλει σε μια διπλωματική συμφωνία.

Ο στόχος είναι σαφής: οι κυρώσεις να παραμείνουν ένα αποτελεσματικό μέσο πίεσης και όχι να μετατραπούν σε έναν παράγοντα που θα επιταχύνει τη διεθνή προσπάθεια απομάκρυνσης από το δολάριο.

Η ανησυχία στην Ουάσιγκτον είναι πλέον εμφανής. Όσο περισσότερο οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν την οικονομική τους ισχύ ως εργαλείο επιβολής, τόσο περισσότερο οι αντίπαλοί τους μπορεί να επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα διεθνές οικονομικό περιβάλλον στο οποίο αυτή η ισχύς θα έχει μικρότερη επιρροή.

Η αμερικανική κυβέρνηση καλείται έτσι να προστατεύσει δύο στρατηγικούς στόχους που βρίσκονται σε λεπτή ισορροπία: την ικανότητά της να ασκεί αποτελεσματική πίεση στη Ρωσία και τη διατήρηση της κυριαρχικής θέσης του δολαρίου στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα.