Κούρδοι: Πως ένας λαός χωρίς κράτος μπορεί να γίνει καταλύτης στον πόλεμο εναντίον του Ιράν;-Οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στο παρασκήνιο και τα όπλα από την Μοσάντ και τη CIA

Τα τελευταία εικοσιτετράωρα το όνομα των Κούρδων επανέρχεται ολοένα και πιο συχνά στις συζητήσεις γύρω από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Κούρδοι: Πως ένας λαός χωρίς κράτος μπορεί να γίνει καταλύτης στον πόλεμο εναντίον του Ιράν;-Οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στο παρασκήνιο και τα όπλα από την Μοσάντ και τη CIA

Παρά το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχουν εντείνει τις αεροπορικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν, στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν μια διαχρονική στρατιωτική πραγματικότητα: καμία σύγκρουση δεν μπορεί να κριθεί οριστικά χωρίς παρουσία δυνάμεων στο έδαφος. Με άλλα λόγια, η αεροπορική ισχύς από μόνη της δεν αρκεί για να ανατραπεί ένα καθεστώς ή να ελεγχθούν εδάφη.

Οι ΗΠΑ δεν δείχνουν προς το παρόν πρόθυμες να εμπλακούν σε μια μεγάλης κλίμακας χερσαία επιχείρηση στο Ιράν. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δεν περνούν απαρατήρητες οι επαναλαμβανόμενες αναφορές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στους Κούρδους, έναν λαό που εδώ και δεκαετίες αποτελεί σημαντικό παράγοντα ισχύος στις συγκρούσεις της περιοχής.

Ποιοι είναι οι Κούρδοι

Οι Κούρδοι συγκαταλέγονται στις μεγαλύτερες εθνοτικές ομάδες στον κόσμο που δεν διαθέτουν δικό τους κράτος. Ο πληθυσμός τους εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ 30 και 40 εκατομμυρίων ανθρώπων, οι οποίοι ζουν κυρίως σε μια ορεινή γεωγραφική ζώνη που εκτείνεται ανάμεσα σε πέντε χώρες: την Τουρκία, το Ιράν, το Ιράκ, τη Συρία και την Αρμενία.

Πολλοί Κούρδοι συνδέουν την ιστορική τους καταγωγή με τους Μήδους, έναν αρχαίο λαό της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, η σύγχρονη ιστορία τους καθορίστηκε δραματικά μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στις αρχές του 20ού αιώνα. Τότε διαμορφώθηκαν τα νέα σύνορα της Μέσης Ανατολής, χωρίς όμως να δημιουργηθεί ένα ανεξάρτητο κουρδικό κράτος, αφήνοντας τον λαό αυτό διασκορπισμένο σε διαφορετικά κράτη.

Από τότε οι Κούρδοι βρίσκονται συχνά παγιδευμένοι στις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις της περιοχής. Σε πολλές περιπτώσεις αναγκάστηκαν να στηριχθούν στις δικές τους ένοπλες δυνάμεις – κυρίως τους Πεσμεργκά – για την άμυνα των κοινοτήτων τους. Δεν είναι τυχαίο ότι ανάμεσα στους ίδιους κυριαρχεί η παροιμιώδης φράση: «Οι Κούρδοι δεν έχουν φίλους παρά μόνο τα βουνά».

Παρά τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις, οι Κούρδοι διατηρούν έντονη πολιτισμική ταυτότητα. Μιλούν κουρδικές γλώσσες συγγενικές με τα περσικά, διαθέτουν δική τους μουσική παράδοση, χαρακτηριστική ενδυμασία και ιδιαίτερη κουζίνα. Η ανάπτυξη του κουρδικού εθνικισμού ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα, ωστόσο οι προσδοκίες για ανεξαρτησία διαψεύστηκαν επανειλημμένα. Υποσχέσεις που δόθηκαν από μεγάλες δυνάμεις – αρχικά τη Βρετανία και αργότερα τις Ηνωμένες Πολιτείες – για στήριξη των κουρδικών φιλοδοξιών συχνά έμειναν στα χαρτιά.

Η πλειονότητα των Κούρδων είναι σουνίτες μουσουλμάνοι, αν και στις κοινότητές τους συναντώνται και άλλες θρησκευτικές ομάδες.

Δεκαετίες διώξεων και συγκρούσεων

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πολλές κυβερνήσεις της περιοχής αντιμετώπισαν τους Κούρδους με σκληρή καταστολή. Ολόκληρες κοινότητες εκτοπίστηκαν, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις σημειώθηκαν μαζικές σφαγές.

Στην Τουρκία, η σύγκρουση ανάμεσα στο κράτος και το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες. Το PKK ξεκίνησε τον αγώνα του με στόχο την ανεξαρτησία και στη συνέχεια έθεσε ως κύριο αίτημα την αυτονομία. Η σύγκρουση αυτή έχει προκαλέσει περισσότερους από 40.000 θανάτους και εκτεταμένο εκτοπισμό πληθυσμών στα νοτιοανατολικά της χώρας.

Στο Ιράκ, η κατάσταση υπήρξε εξίσου δραματική. Τη δεκαετία του 1980 το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν εξαπέλυσε εκστρατεία καταστολής εναντίον των Κούρδων, χρησιμοποιώντας ακόμη και χημικά όπλα σε επιθέσεις εναντίον αμάχων. Ωστόσο, μετά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991 οι Κούρδοι του Ιράκ κατάφεραν να δημιουργήσουν μια ημιαυτόνομη περιοχή στο βόρειο τμήμα της χώρας, η οποία λειτουργεί μέχρι σήμερα με δικούς της θεσμούς.

Αντίσταση στο Ιράν

Οι κουρδικές περιοχές του Ιράν έχουν μακρά ιστορία αντίστασης απέναντι στην κεντρική εξουσία. Η ένταση αυτή χρονολογείται ήδη από την Ιρανική Επανάσταση του 1979.

Πιο πρόσφατα, οι περιοχές αυτές βρέθηκαν στο επίκεντρο των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων του 2022, οι οποίες ξέσπασαν μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί, μιας νεαρής Ιρανοκουρδικής γυναίκας που πέθανε υπό κράτηση της αστυνομίας ηθών. Οι διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα και καταπνίγηκαν βίαια.

Αντίστοιχες εντάσεις επανεμφανίστηκαν στα τέλη του 2025, όταν νέες κινητοποιήσεις οδήγησαν σε αιματηρές συγκρούσεις και εκατοντάδες – ή και χιλιάδες σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις – θύματα στις αρχές του 2026.

Κούρδοι: Πως ένας λαός χωρίς κράτος μπορεί να γίνει καταλύτης στον πόλεμο εναντίον του Ιράν;-Οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στο παρασκήνιο και τα όπλα από την Μοσάντ και τη CIA

Η στρατιωτική φήμη των Πεσμεργκά

Οι κουρδικές δυνάμεις, γνωστές ως Πεσμεργκά – όρος που σημαίνει «εκείνοι που αντιμετωπίζουν τον θάνατο» – έχουν αποκτήσει φήμη αποτελεσματικών μαχητών. Η γνώση του δύσβατου ορεινού εδάφους, η ευελιξία τους και το υψηλό ηθικό συχνά αντισταθμίζουν τον περιορισμένο εξοπλισμό τους.

Η διεθνής αναγνώριση των δυνατοτήτων τους ενισχύθηκε ιδιαίτερα κατά τον πόλεμο εναντίον του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία και στο Ιράκ. Οι κουρδικές δυνάμεις αποτέλεσαν βασικό σύμμαχο του διεθνούς συνασπισμού υπό τις ΗΠΑ, λειτουργώντας ως η κύρια χερσαία δύναμη στις επιχειρήσεις κατά των τζιχαντιστών.

Η συνεργασία αυτή δημιούργησε στενές επαφές μεταξύ κουρδικών στρατιωτικών δομών και αμερικανικών δυνάμεων, ενώ συνέβαλε στη βελτίωση της εκπαίδευσης και των επιχειρησιακών τους τακτικών.

Ο κουρδικός παράγοντας στον πόλεμο με το Ιράν

Καθώς ο πόλεμος κατά του Ιράν εισέρχεται στη δεύτερη εβδομάδα του και το καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει ισχυρό, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αντιμετωπίζουν αυξανόμενες δυσκολίες – ιδιαίτερα στο οικονομικό επίπεδο.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο κουρδικός παράγοντας φαίνεται να αποκτά αυξανόμενη σημασία. Σύμφωνα με διεθνή μέσα ενημέρωσης, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε πρόσφατα επαφές με ηγέτες τριών ιρανοκουρδικών κομμάτων, ζητώντας τους να εξετάσουν το ενδεχόμενο ένοπλης εξέγερσης εναντίον της ιρανικής κυβέρνησης. Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα μπορούσαν να προσφέρουν αεροπορική υποστήριξη και στρατιωτικούς συμβούλους.

Παράλληλα, επαφές φαίνεται ότι πραγματοποιήθηκαν και με πολιτικές ηγεσίες στο αυτόνομο Κουρδιστάν του Ιράκ, αν και οι τοπικοί αξιωματούχοι επιμένουν δημόσια ότι θα παραμείνουν ουδέτεροι.

Ο εξοπλισμός και τα σενάρια

Διεθνείς πηγές αναφέρουν ότι λίγες ημέρες πριν από την έναρξη των βομβαρδισμών του Ιράν, έξι βασικές οργανώσεις Ιρανών Κούρδων συγκρότησαν μια άτυπη συμμαχία. Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ και του Ισραήλ παρείχαν στρατιωτικό εξοπλισμό και υλικοτεχνική υποστήριξη.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι κουρδικές δυνάμεις θα μπορούσαν να επιχειρήσουν σε περιοχές του δυτικού Ιράν όπου κατοικεί κουρδικός πληθυσμός. Ο βασικός στόχος δεν θα ήταν απαραίτητα η κατάκτηση μεγάλων εδαφών, αλλά η δημιουργία νέων μετώπων που θα ανάγκαζαν την Τεχεράνη να μεταφέρει στρατεύματα από άλλες κρίσιμες περιοχές.

Παράλληλα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενθαρρύνει και άλλες εθνοτικές ομάδες εντός του Ιράν να κινητοποιηθούν εναντίον της κεντρικής κυβέρνησης.

Το μεγάλο ερώτημα: Τι θα κερδίσουν οι Κούρδοι;

Παρά τις πιθανές στρατηγικές ευκαιρίες, οι κουρδικές ηγεσίες αντιμετωπίζουν το ζήτημα με μεγάλη επιφύλαξη. Η ιστορία τους είναι γεμάτη παραδείγματα συνεργασιών με μεγάλες δυνάμεις που κατέληξαν σε απογοήτευση.

Το βασικό ερώτημα που τίθεται ξανά είναι τι θα μπορούσαν να κερδίσουν οι Κούρδοι από μια τέτοια εμπλοκή. Θα αποτελέσει αυτή τη φορά η συμμετοχή τους το πρώτο βήμα για τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου κουρδικού κράτους; Ή θα επαναληφθεί το γνωστό μοτίβο, όπου οι Κούρδοι πολεμούν στο πλευρό ισχυρών συμμάχων αλλά τελικά πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα;

Η ιστορία του 1991, όταν συνέβαλαν στην ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν αλλά πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος, ή τα πιο πρόσφατα γεγονότα στη Συρία, όπου βρέθηκαν αντιμέτωποι με επιθέσεις από τζιχαντιστικές οργανώσεις και την Τουρκία, παραμένουν ακόμη νωπά στη συλλογική τους μνήμη.

Για πολλούς Κούρδους, το δίλημμα παραμένει το ίδιο εδώ και δεκαετίες: να εμπλακούν σε έναν ακόμη πόλεμο με την ελπίδα της ανεξαρτησίας ή να παραμείνουν θεατές μιας σύγκρουσης που θα μπορούσε και πάλι να καθορίσει το μέλλον τους χωρίς τη δική τους συναίνεση.