Λιβύη: Πως η χώρα έγινε εργαλείο στα χέρια του Ερντογάν για τις φιλοδοξίες του «Σουλτάνου» σε Ανατολική Μεσόγειο και Αφρική

Η Τουρκία έχει μετατρέψει τη Λιβύη σε μια στρατηγική πλατφόρμα επιρροής, αλλά και σε “ασπίδα” απέναντι σε όποιον αμφισβητεί την αναπτυσσόμενη ισχύ της στη «Γαλάζια Πατρίδα».

Λιβύη: Πως η χώρα έγινε εργαλείο στα χέρια του Ερντογάν για τις φιλοδοξίες του «Σουλτάνου» σε Ανατολική Μεσόγειο και Αφρική

Τα τελευταία 14 χρόνια, η τουρκική εμπλοκή στη χώρα έχει εξελιχθεί από μια στενά στοχευμένη στρατιωτική παρέμβαση σε ένα σύνθετο, πολυδιάστατο δίκτυο δραστηριοτήτων που περιλαμβάνει θέματα ασφάλειας, οικονομίας, πολιτικής και διπλωματίας.

Αρχικά, η Άγκυρα επικεντρώθηκε στην προστασία των συμμαχικών παρατάξεων και τη διαφύλαξη στρατηγικών διαδρόμων. Σταδιακά, όμως, η πολιτική της επεκτάθηκε σε ενεργειακές συμφωνίες σε ολόκληρη τη Λιβύη, σε συμβάσεις υποδομών και σε άμεση παρέμβαση στην τοπική διακυβέρνηση, καθιστώντας τη χώρα πεδίο δοκιμών για τις ευρύτερες περιφερειακές φιλοδοξίες της Τουρκίας. Με άλλα λόγια, η Λιβύη έχει γίνει πλατφόρμα για την προβολή της ισχύος της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο και την Αφρική.

Η τουρκική στρατηγική περιπλέκει τις επιλογές της Ευρώπης. Η Άγκυρα πλέον ασκεί πίεση μέσω συμβάσεων μετανάστευσης, ενέργειας και όπλων — εργαλεία που οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά.

Ερντογάν: Από βραβευμένος σε αντίπαλο του Καντάφι

Το 2011, ο ρόλος της Τουρκίας στη συμμαχική εκστρατεία του ΝΑΤΟ για την εκδίωξη του Καντάφι ήταν διστακτικός. Ο τότε πρωθυπουργός Ερντογάν προειδοποιούσε για τους κινδύνους της ξένης παρέμβασης, ενώ ταυτόχρονα συνεισέφερε ναυτικά μέσα.

Μόλις λίγους μήνες νωρίτερα, είχε επισκεφθεί την Τρίπολη για να παραλάβει το Διεθνές Βραβείο Αλ-Καντάφι για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, επαινώντας την «αξιοπρεπή στάση της Τουρκίας απέναντι σε κάθε αδικία». Η συνάντηση με τον Καντάφι και οι εγκάρδιες συζητήσεις για τις σχέσεις Λιβύης–Τουρκίας, που τότε προκάλεσαν θετικά σχόλια, απέκτησαν αργότερα άλλο πρόσημο στα μάτια των επικριτών.

Μέσα σε λίγους μήνες, ο βραβευμένος ηγέτης μετατράπηκε σε αντίπαλο του Καντάφι. Ο Ερντογάν τον προέτρεψε δημόσια να εγκαταλείψει τη Λιβύη, προσφέροντάς του ασφαλή εξορία, ενώ σύντομα στήριξε αεροπορικά την εκστρατεία του ΝΑΤΟ που οδήγησε στην τελική κατάρρευση του καθεστώτος. Αυτή η γρήγορη στροφή αποτυπώνει τον ιδιοτελή ρεαλισμό της τουρκικής πολιτικής.

Η διπρόσωπη στρατηγική της Τουρκίας στη Λιβύη

Δεκατέσσερα χρόνια μετά, η Τουρκία έχει μετατραπεί από διστακτικό συμμετέχοντα σε καθοριστικό ξένο παράγοντα, χρησιμοποιώντας τη Λιβύη ως βάση για περιφερειακή προβολή ισχύος. Μέχρι το 2019, η Άγκυρα είχε αναπτύξει στρατεύματα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και στρατιωτικούς συμβούλους για την υποστήριξη της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA), με στόχο να αποτρέψει την πτώση της Τρίπολης στα χέρια του Χαλίφα Χαφτάρ.

Η παρέμβαση αυτή εξελίχθηκε σε μέσο οικονομικής και πολιτικής μόχλευσης: οι τουρκικές εταιρείες εξασφάλισαν επικερδείς συμβάσεις σε ανοικοδόμηση, λιμάνια και ενέργεια, ενώ οι στρατιωτικές αναπτύξεις απέδειξαν ότι η Άγκυρα μπορεί να προβάλει ισχύ πολύ πέρα από τα σύνορά της.

Πιο εντυπωσιακή ήταν η σταδιακή προσέγγιση προς τον Χαφτάρ, αφού ο κύκλος του επισκέφθηκε την Άγκυρα για συζητήσεις σχετικά με συνεργασίες, δείχνοντας ότι η Τουρκία μπορεί ταυτόχρονα να υποστηρίζει μια πλευρά και να καλλιεργεί δεσμούς με την αντίθετη. Αυτή η διπλή στρατηγική καταδεικνύει τη διαρκή επιδίωξη της Τουρκίας για μέγιστη επιρροή, ανεξάρτητα από προηγούμενες ηθικές ή πολιτικές δεσμεύσεις.

Λιβύη: Πως η χώρα έγινε εργαλείο στα χέρια του Ερντογάν για τις φιλοδοξίες του «Σουλτάνου» σε Ανατολική Μεσόγειο και Αφρική

Ενίσχυση ενεργειακών συμφερόντων: Το MoU για υπεράκτιες έρευνες

Τον Ιούνιο του 2025, η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης (NOC) και η Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίου (TPAO) υπέγραψαν Μνημόνιο Συνεργασίας για υπεράκτιες έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου, επιβεβαιώνοντας την επιθυμία της Άγκυρας να εξασφαλίσει ενεργειακούς πόρους στην Ανατολική Μεσόγειο και να προωθήσει την ενεργειακή της διαφοροποίηση.

Η συμφωνία αποκτά περαιτέρω σημασία, καθώς η Τουρκία προσπαθεί να την επικυρώσει και από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, ενισχύοντας τη στρατηγική της θέση στην περιοχή. Μέσα από αυτές τις κινήσεις, η Τουρκία συνδυάζει στρατιωτική υποστήριξη, οικοδόμηση συμμαχιών και διπλωματική νομιμοποίηση, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη θέση της στις διαφορές με την Ελλάδα για τα θαλάσσια σύνορα.

Η Τουρκία ως κρίσιμος παράγοντας σταθεροποίησης

Η εμπλοκή της Τουρκίας δεν περιορίζεται στη στρατιωτική παρουσία: η οικονομική της μόχλευση και η διπλωματική της θέση την καθιστούν βασικό παράγοντα σε κάθε εξωτερική προσπάθεια σταθεροποίησης, συμπεριλαμβανομένης της UNSMIL. Η συνεργασία της Άγκυρας είναι καθοριστική για την υλοποίηση των οδικών χαρτών, ενώ η στρατιωτική και οικονομική της επιρροή επιτρέπει να διευκολύνει ή να επιβραδύνει συμφωνίες ανάλογα με τα συμφέροντά της.

Για τους Λίβυους, η ισχυρή ξένη παρουσία αποκαλύπτει την ευθραυστότητα της εθνικής κυριαρχίας και τα συνεχιζόμενα διακυβεύματα μετά το 2011. Η Λιβύη έχει γίνει όχι μόνο πεδίο εσωτερικής σύγκρουσης αλλά και άξονας περιφερειακών φιλοδοξιών, πλατφόρμα προβολής επιρροής και τεστ για την αποτελεσματικότητα εξωτερικών διαμεσολαβήσεων.

Η στρατηγική της Τουρκίας στη Λιβύη δείχνει μια αποφασιστική αναπροσαρμογή της περιφερειακής ισχύος. Ενώ η ΕΕ, οι ΗΠΑ και η Αφρικανική Ένωση επένδυσαν σημαντικά στη χώρα μετά το 2011, απέτυχαν να δημιουργήσουν σταθερό, ενιαίο κράτος. Αντίθετα, η Άγκυρα έχει κατορθώσει να εξασφαλίσει στρατιωτική επιρροή, οικονομικά οφέλη και διπλωματική αναγνώριση, διαχειριζόμενη ταυτόχρονα δεσμούς με ανταγωνιστικές παρατάξεις και εξωτερικές δυνάμεις.

Η παρουσία της διαμορφώνει πλέον πολιτικά αποτελέσματα, θαλάσσιες διεκδικήσεις και περιφερειακές ευθυγραμμίσεις, δείχνοντας πώς ένας ευέλικτος στρατηγικά παράγοντας μπορεί να ξεπεράσει μεγαλύτερους παίκτες. Η Λιβύη δεν είναι πλέον απλώς μια εσωτερική κρίση, αλλά κεντρικός άξονας για τις περιφερειακές φιλοδοξίες και την προβολή επιρροής.