“Μαύρο” και στην Ακαδημαϊκή Ελευθερία στην Τουρκία: Ο Ερντογάν κατεβάζει ρολά στο εμβληματικό İstanbul Bilgi Üniversitesi και στέλνει μήνυμα τρόμου σε κάθε φωνή που Δεν Υποτάσσεται στο Καθεστώς

Η απόφαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να ανασταλεί η λειτουργία του İstanbul Bilgi Üniversitesi δεν αντιμετωπίζεται ως μια απλή διοικητική εξέλιξη που αφορά ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο. Αντιθέτως, θεωρείται μια κίνηση με βαθιά πολιτική, ιδεολογική και συμβολική σημασία, καθώς το συγκεκριμένο ίδρυμα είχε ταυτιστεί επί δεκαετίες με τη φιλελεύθερη, διεθνή και ανοιχτή ακαδημαϊκή κουλτούρα της Τουρκίας.

Το Bilgi υπήρξε για χρόνια σημείο αναφοράς για τις κοινωνικές επιστήμες, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ελευθερία της έκφρασης και τις συνεργασίες με ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Είχε αποκτήσει τη φήμη ενός χώρου όπου αναπτύσσονταν δημόσιες συζητήσεις και ιδέες που συχνά βρίσκονταν απέναντι από τον κρατικό εθνικισμό και τη συντηρητική πολιτική γραμμή της κυβέρνησης Ερντογάν.

Η σχετική απόφαση δημοσιεύθηκε στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και προβλέπει την αφαίρεση της άδειας λειτουργίας του πανεπιστημίου, λόγω του διορισμού κρατικού επιτρόπου (καϊγιούμ) στο ίδρυμα που το διαχειριζόταν. Η υπογραφή του ίδιου του Ερντογάν στην απόφαση έδωσε άμεση ισχύ στο μέτρο, προκαλώντας σοκ σε φοιτητές, ακαδημαϊκούς και αποφοίτους.

Στην πράξη, η απόφαση σημαίνει ότι ένα πανεπιστήμιο με δεκάδες χιλιάδες φοιτητές, διεθνή προγράμματα και πολυετή παρουσία στην τουρκική ακαδημαϊκή ζωή παύει να λειτουργεί ως ανεξάρτητος εκπαιδευτικός οργανισμός. Το τουρκικό Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης (YÖK) ανακοίνωσε ότι θα υπάρξουν ρυθμίσεις ώστε να συνεχιστούν οι σπουδές των φοιτητών, ωστόσο δεν έδωσε ξεκάθαρες απαντήσεις για το πώς θα γίνουν οι μεταφορές τμημάτων, οι εξετάσεις και η αναγνώριση πτυχίων.

Το Bilgi ιδρύθηκε το 1996 και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα μη κρατικά πανεπιστήμια της Τουρκίας, με περισσότερους από 20.000 φοιτητές, χιλιάδες αποφοίτους και εκατοντάδες διεθνείς συνεργασίες. Τα campus του, όπως το ιστορικό santralistanbul, μετατράπηκαν σε σύμβολα μιας πιο κοσμοπολίτικης και ευρωπαϊκής Τουρκίας.

Το πανεπιστήμιο είχε επίσης αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική και κοινωνική βαρύτητα, καθώς φιλοξενούσε προσωπικότητες του φιλελεύθερου και δικαιωματικού χώρου, ενώ είχε συνδεθεί με πρωτοβουλίες για την ελευθερία του λόγου, τη λογοκρισία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ιδιαίτερη σημασία είχε αποκτήσει η περίφημη διάσκεψη του 2005 για τους Οθωμανούς Αρμενίους, μια από τις πρώτες δημόσιες ακαδημαϊκές εκδηλώσεις στην Τουρκία που αμφισβήτησαν την επίσημη κρατική αφήγηση για τα γεγονότα του 1915. Για πολλούς εθνικιστικούς κύκλους, το Bilgi είχε ήδη μετατραπεί σε “επικίνδυνο” χώρο παραγωγής ιδεών που αμφισβητούσαν τα κρατικά ταμπού.

Η επίσημη αιτιολόγηση της απόφασης σχετίζεται με οικονομικές και νομικές έρευνες γύρω από την Can Holding, τον επιχειρηματικό όμιλο που είχε αποκτήσει το πανεπιστήμιο το 2019. Οι τουρκικές αρχές διερευνούν υποθέσεις που αφορούν οικονομικά εγκλήματα, ξέπλυμα χρήματος και φοροδιαφυγή, με αποτέλεσμα να τεθούν υπό κρατική διαχείριση δεκάδες εταιρείες του ομίλου.

Ωστόσο, επικριτές της κυβέρνησης επισημαίνουν ότι η ποινική διερεύνηση ενός επιχειρηματικού ομίλου δεν δικαιολογεί το κλείσιμο ενός ολόκληρου πανεπιστημιακού θεσμού. Υποστηρίζουν ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν άλλες λύσεις, όπως αλλαγή διοίκησης ή οικονομική επιτήρηση, χωρίς να διαλυθεί η ακαδημαϊκή δομή του ιδρύματος.

Η υπόθεση θυμίζει σε πολλούς το κλείσιμο του İstanbul Şehir Üniversitesi το 2020, καθώς και τις παρεμβάσεις στο Boğaziçi University, όπου η κυβέρνηση επέβαλε διορισμένες διοικήσεις και αυστηρό κρατικό έλεγχο. Πλέον, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι στην Τουρκία έχει διαμορφωθεί ένα μόνιμο σύστημα πολιτικής επιτήρησης των πανεπιστημίων, μέσω διορισμών, κρατικών επιτρόπων, οικονομικών πιέσεων και διοικητικών παρεμβάσεων.

Για χιλιάδες φοιτητές και πανεπιστημιακούς, το κλείσιμο του Bilgi δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή στη διοίκηση ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος. Συμβολίζει το τέλος μιας ολόκληρης εποχής για την πιο ανοιχτή, φιλελεύθερη και ευρωπαϊκή πλευρά της τουρκικής κοινωνίας.