Μέση Ανατολή: Μετά τον πόλεμο ο Ντόναλντ Τραμπ ετοιμάζεται να παίξει ξανά το «χαρτί» της ανατροπής του καθεστώτος στο Ιράν

Ένα ερώτημα φαίνεται να επιστρέφει ξανά και ξανά στις ιδιωτικές συζητήσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με την ομάδα εθνικής ασφάλειας, εδώ και μήνες: Γιατί ο ιρανικός λαός δεν ανατρέπει τους ηγέτες του;

Μέση Ανατολή: Μετά τον πόλεμο ο Ντόναλντ Τραμπ ετοιμάζεται να παίξει ξανά το «χαρτί» της ανατροπής του καθεστώτος στο Ιράν

Στις πρώτες ημέρες του πολέμου, ο Τραμπ έμοιαζε να θεωρεί σχεδόν βέβαιο ότι η απάντηση θα δινόταν στους δρόμους της Τεχεράνης. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου τον είχε πείσει ότι, ύστερα από έναν εντατικό και καταστροφικό γύρο ισραηλινών και αμερικανικών πληγμάτων, οι Ιρανοί θα έβγαιναν μαζικά στους δρόμους και θα επιχειρούσαν να ανατρέψουν το καθεστώς.

Στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης, ωστόσο, η βεβαιότητα αυτή δεν ήταν καθολική. Άλλοι Αμερικανοί αξιωματούχοι, έχοντας στα χέρια τους αξιολογήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών που έδειχναν ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν ήταν ιδιαίτερα πιθανό, εμφανίζονταν πολύ πιο επιφυλακτικοί. Το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος αποτέλεσε αντικείμενο έντονης συζήτησης ακόμη και πριν πέσουν τα πρώτα πλήγματα, σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν το θέμα.

Παρόλα αυτά, ο Τραμπ επέλεξε να ξεκινήσει τη σύγκρουση στα τέλη Φεβρουαρίου, συνοδεύοντας την έναρξή της με μια ανοιχτή έκκληση προς τον ιρανικό λαό να διεκδικήσει την ανατροπή της ηγεσίας του, όπως αναφέρει το CNN σε ανάλυσή του.

«Αυτή θα είναι πιθανότατα η μοναδική σας ευκαιρία για γενιές», συμβούλευσε τον ιρανικό λαό σε ένα βίντεο το βράδυ που άρχισε ο πόλεμος.

Η προοπτική της εξέγερσης, όμως, έμελλε να υποχωρήσει γρήγορα από το επίκεντρο. Σύντομα τη θέση της πήρε ένας πολύ πιο άμεσος και επείγων στόχος: η ανάγκη να υπάρξουν διαπραγματεύσεις με το ιρανικό καθεστώς για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, της κρίσιμης θαλάσσιας αρτηρίας από την οποία περνά ένα τεράστιο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ροής.

Μέχρι τον Ιούνιο, ο Τραμπ επέμενε πλέον ότι «ποτέ δεν νοιάστηκε για αλλαγή καθεστώτος» στο Ιράν. Υποστήριζε ότι βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις με «πολύ λογικούς ανθρώπους» και υπογράμμιζε ότι οι αμερικανικές προσπάθειες ανατροπής ξένων κυβερνήσεων «ποτέ δεν λειτουργούν».

Πίσω, ωστόσο, από αυτές τις δημόσιες τοποθετήσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος εξακολουθούσε να αναρωτιέται γιατί οι εκκλήσεις του προς τους Ιρανούς για ανατροπή της κυβέρνησής τους παρέμεναν χωρίς ανταπόκριση, σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν το θέμα.

Και τώρα, έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, με την κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ να παραμένει αισθητά χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα και τη διπλωματική διαδικασία με την Τεχεράνη να έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, ο Τραμπ μοιάζει να επιστρέφει στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε.

Στην ιδέα της αλλαγής καθεστώτος.

«Πότε ο ιρανικός λαός θα ξεσηκωθεί και θα πολεμήσει;» ρώτησε στα social media την Τρίτη(1/9).

Ένας πόλεμος που μοιάζει να επαναλαμβάνεται

Η επιστροφή του Τραμπ στην ιδέα της αλλαγής καθεστώτος αποτέλεσε την πιο πρόσφατη στιγμή deja vu σε έναν πόλεμο που, αντί να ακολουθεί μια γραμμική πορεία προς την αποκλιμάκωση ή την τελική επικράτηση της μίας πλευράς, μοιάζει να ανακυκλώνει τα ίδια γνώριμα μοτίβα.

Κάθε περίοδος σχετικής ηρεμίας φαίνεται να δίνει, αργά ή γρήγορα, τη θέση της σε έναν νέο γύρο αντιποίνων. Έτσι συνέβη και αυτή την εβδομάδα, όταν μια σχεδόν μηνιαία παύση στις εχθροπραξίες διακόπηκε από τρεις συνεχόμενες ημέρες αμερικανικών και ιρανικών πληγμάτων, επαναφέροντας την ίδια αλληλουχία επιθέσεων και αντιποίνων που είχε κυριαρχήσει για εβδομάδες νωρίτερα το καλοκαίρι.

Ο Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα απειλήσει ότι είναι διατεθειμένος να πλήξει και να καταστρέψει τις πολιτικές υποδομές του Ιράν, προειδοποίησε την Τετάρτη ότι μπορεί να διατάξει έναν ακόμη μεγαλύτερο γύρο καταστροφικών επιθέσεων, εφόσον το κρίνει απαραίτητο.

«Ήταν μια πολύ ισχυρή επίθεση χθες το βράδυ και είμαστε έτοιμοι να κάνουμε άλλη μία όποτε θέλουμε», δήλωσε, ενώ είπε επίσης ότι δεν πιστεύει ότι οι ανανεωμένες μάχες θα διαρκέσουν πολύ.

Προς το παρόν, πάντως, δεν διαφαίνονται ουσιαστικές προσπάθειες επιστροφής στο τραπέζι της διπλωματίας. Ο Τραμπ έδωσε εντολή στους απεσταλμένους του να διακόψουν τις συνομιλίες με το Ιράν τον περασμένο μήνα, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους.

Αντί για μια νέα διπλωματική πρωτοβουλία, ο πρόεδρος εμφανίζεται ικανοποιημένος με τη σημερινή κατάσταση της σύγκρουσης και δεν δείχνει να βιάζεται να οδηγήσει τις εχθροπραξίες σε ένα οριστικό και διαρκές τέλος.

«Μου αρέσει η θέση μας τώρα», έγραψε στα social media αυτή την εβδομάδα, «με σχεδόν απόλυτο έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, και την οικονομία τους να καταρρέει πλήρως».

Για αρκετούς ανθρώπους στο περιβάλλον του Τραμπ, ωστόσο, η ιδανική εξέλιξη θα ήταν διαφορετική: η σύγκρουση να υποχωρήσει από το επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης για τους επόμενους δύο μήνες, καθώς οι Αμερικανοί ψηφοφόροι θα αρχίσουν να προσέρχονται στις κάλπες για να καθορίσουν την ισορροπία δυνάμεων στο Κάπιτολ Χιλ.

Ο πρόεδρος έχει επανειλημμένα υποβαθμίσει τη σημασία των ενδιάμεσων εκλογών στις αποφάσεις του για το Ιράν. Ωστόσο, ανώτεροι σύμβουλοί του και Ρεπουμπλικανοί σύμμαχοί του στο Κογκρέσο έχουν προειδοποιήσει ότι μια νέα κλιμάκωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να έχει πολιτικό κόστος και να δημιουργήσει προβλήματα στους Ρεπουμπλικανούς την ημέρα των εκλογών.

Ο ίδιος ο Τραμπ, πάντως, εμφανίζεται να απορρίπτει την ιδέα ότι οι κάλπες επηρεάζουν τους υπολογισμούς του.

«Δεν ξέρω πόσο ακόμα μπορούν να αντέξουν, αλλά, ξέρετε, ό,τι κι αν είναι, δεν έχει σημασία», δήλωσε ο Τραμπ για το Ιράν την Τετάρτη. «Και δεν επηρεάζομαι από τις εκλογές».

Η οικονομική πίεση ως όπλο για την πρόκληση εσωτερικής οργής

Η επιθυμία για μια «λιγότερο ορατή» σύγκρουση συνοδεύτηκε από μια μετατόπιση της στρατηγικής της αμερικανικής κυβέρνησης. Το βάρος μεταφέρθηκε περισσότερο στην προσπάθεια να στερηθεί η Τεχεράνη τους οικονομικούς της πόρους, μεταξύ άλλων μέσω απειλών για την επιβολή κυρώσεων στους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν.

Το Treasury Department δεν έχει ακόμη προχωρήσει στην επιβολή των αυστηρότερων από τις κυρώσεις που έχουν απειληθεί.

Ωστόσο, πίσω από την προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να κλείσει τις οικονομικές οδούς του Ιράν και να επιδεινώσει τις ήδη δύσκολες οικονομικές συνθήκες στη χώρα, υπάρχει ένας ευρύτερος υπολογισμός: η οικονομική ασφυξία να μετατραπεί σε πολιτική οργή.

Στόχος είναι η δυσαρέσκεια των Ιρανών να στραφεί τελικά εναντίον της ηγεσίας τους. Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν, πάντως, ιδιωτικά ότι το μεγαλύτερο βάρος των νέων κυρώσεων θα το επωμιστούν οι απλοί πολίτες.

Ήδη, οι οικονομικές συνέπειες για το Ιράν είναι εμφανείς και ολοένα πιο δύσκολο να αγνοηθούν. Ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί, οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται σχεδόν από εβδομάδα σε εβδομάδα και το ριάλ, το εθνικό νόμισμα της χώρας, έχει καταγράψει δραματική πτώση.

Ακόμη και κορυφαίοι Ιρανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν δημοσίως πλέον το εύρος των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η χώρα.

Μέση Ανατολή: Μετά τον πόλεμο ο Ντόναλντ Τραμπ ετοιμάζεται να παίξει ξανά το «χαρτί» της ανατροπής του καθεστώτος στο Ιράν

«Ζητούμε συγγνώμη που υπάρχουν αυτά τα προβλήματα, καθώς βρισκόμαστε σε έναν πλήρη οικονομικό, στρατιωτικό πόλεμο και πόλεμο ασφαλείας», δήλωσε ο Πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, πριν ανακοινωθούν τα νέα μέτρα του Treasury Department την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης.

Κι όμως, παρά την οικονομική πίεση, οι ενδείξεις μιας νέας μεγάλης λαϊκής εξέγερσης παραμένουν περιορισμένες.

Ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να δείχνουν πως οι Ιρανοί είναι πιθανότερο τώρα να βγουν στους δρόμους και να επιχειρήσουν να ανατρέψουν την ηγεσία τους, ακόμη και καθώς η οικονομική κατάσταση της χώρας γίνεται ολοένα πιο απελπιστική.

Οι αμερικανικές αξιολογήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών πριν από την έναρξη του πολέμου είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μια κοινή αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική επιχείρηση ήταν απίθανο να οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος. Μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, οι ίδιες εκτιμήσεις εξακολουθούν να βρίσκουν το ιρανικό καθεστώς σε θέση να διατηρεί τον έλεγχο της εξουσίας.

Η ιστορία, άλλωστε, δεν προσφέρει ιδιαίτερη ενθάρρυνση σε όσους προσδοκούν ότι η οικονομική πίεση θα οδηγήσει αυτομάτως σε πολιτική ανατροπή.

Δεκαετίες εξουθενωτικών δυτικών κυρώσεων έχουν αποδειχθεί μέχρι σήμερα ανεπαρκείς για να αποδυναμώσουν αποφασιστικά το ιρανικό καθεστώς, παρά τις προσδοκίες διαδοχικών αμερικανικών κυβερνήσεων. Οι λαϊκές διαμαρτυρίες, αντί να οδηγήσουν σε ανατροπή, έχουν επανειλημμένα αντιμετωπιστεί με σκληρή καταστολή.

Το ίδιο συνέβη και στις αρχές αυτού του έτους, όταν η ιρανική κυβέρνηση εξαπέλυσε μία από τις σφοδρότερες επιχειρήσεις καταστολής στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Η Τεχεράνη γνωρίζει τον στόχο της Ουάσιγκτον

Οι Ιρανοί ηγέτες, σύμφωνα με αναλυτές, δεν τρέφουν αυταπάτες για το τι επιδιώκει η Ουάσιγκτον. Γνωρίζουν ότι η οικονομική πίεση δεν αποτελεί μια μεμονωμένη πολιτική, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που αποσκοπεί στην άσκηση πίεσης στο καθεστώς από κάθε διαθέσιμη πλευρά.

«Η ιρανική ηγεσία βλέπει αυτού του είδους την εκστρατεία οικονομικής πίεσης όχι μεμονωμένα, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία σε κάποιο σημείο θα έχει επίσης ένα στοιχείο εσωτερικής αναταραχής και τελικά θα οδηγήσει είτε σε αλλαγή καθεστώτος είτε στο να φέρει το Ιράν σε καλύτερους όρους με τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Χαμιντρέζα Αζίζι, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στο International Crisis Group.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν η οικονομική πίεση μπορεί να πλήξει την Τεχεράνη. Είναι αν μπορεί να μετατραπεί σε δύναμη αρκετά ισχυρή ώστε να διαρρήξει τους μηχανισμούς ελέγχου του καθεστώτος.

Μέχρι στιγμής, η απάντηση παραμένει αβέβαιη.

Το ίδιο αβέβαιη παραμένει και η στάση της Ουάσιγκτον απέναντι σε μια ενδεχόμενη οργανωμένη προσπάθεια ανατροπής της ιρανικής ηγεσίας.

Ο Τραμπ ήταν εξαιρετικά ασαφής όταν ρωτήθηκε αυτή την εβδομάδα εάν οι ΗΠΑ, ενδεχομένως μέσω της CIA, θα παρείχαν όπλα ή άλλη στήριξη σε Ιρανούς αντικαθεστωτικούς που επιδιώκουν την ανατροπή του καθεστώτος.

«Θα λάτρευα να σας το πω αυτό», δήλωσε την Τετάρτη στο Οβάλ Γραφείο, «αλλά δεν θα ήταν κατάλληλο να το πω».

Και έτσι, το ερώτημα που ο Αμερικανός πρόεδρος επαναφέρει επί μήνες παραμένει αναπάντητο.

Γιατί οι Ιρανοί δεν ξεσηκώνονται;

Ίσως η πιο χαρακτηριστική απάντηση να βρίσκεται τελικά στα ίδια τα λόγια του Τραμπ. Γιατί, ακόμη και όταν αναρωτήθηκε δημόσια γιατί ο ιρανικός λαός δεν εξεγείρεται, αναγνώρισε ταυτόχρονα πως γνωρίζει πολύ καλά τι σημαίνει για έναν πολίτη να επιχειρήσει να το κάνει.

«Καταλαβαίνω τη δύσκολη θέση τους», δήλωσε. «Τους πυροβολούν αυτή τη στιγμή».