Μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών: Ποιος θα αποζημιώσει τους πολίτες για τις καθυστερήσεις και τις ματαιώσεις πτήσεων

Κλείσιμο του ελληνικού εναέριου χώρου για λόγους ασφάλειας και παράλυση των πτήσεων για ώρες προκάλεσε την Κυριακή 4.1.2026 το σοβαρό μπλακ άουτ στις ραδιοσυχνότητες που χρησιμοποιούνται για τις επικοινωνίες στην περιοχή ευθύνης ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας του FIR Αθηνών, με τους πλέον αρμόδιους παράγοντες να ανοίγουν ήδη την συζήτηση για αποζημιώσεις.

Μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών: Ποιος θα αποζημιώσει τους πολίτες για τις καθυστερήσεις και τις ματαιώσεις πτήσεων

Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας ανέφερε ότι στις 08:59 τοπική ώρα αντιμετώπισε μαζική παρεμβολή σχεδόν σε όλες τις συχνότητες που εξυπηρετούν το FIR Αθηνών, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάστηκε πτώση των γραμμών HELLAS COM και των τηλεφωνικών γραμμών επιχειρησιακής επικοινωνίας.

Ο «θόρυβος», όπως περιγράφηκε, είχε τη μορφή συνεχούς, ακούσιας εκπομπής και οι τεχνικές ομάδες της υπηρεσίας κινήθηκαν άμεσα σε συντονισμό και με τεχνικούς του ΟΤΕ για εντοπισμό και αποκατάσταση, καθιστώντας ωστόσο απαγορευτική την απρόσκοπτη εκτέλεση του προγραμματισμού των πτήσεων, και φέρνοντας έτσι στο τραπέζι την ανάγκη για κάλυψη της οικονομικής ζημίας και την καταβολή αποζημιώσεων σε όσους (επιβάτες ή αερομεταφορείς) επηρεάστηκαν.

Σύμφωνα με την ενημέρωση της AEGEAN, από τις 09:35 έως τις 12:20 ανεστάλησαν πλήρως όλες οι πτήσεις από και προς τα ελληνικά αεροδρόμια. Από τις 12:20 έως τις 18:00 η λειτουργία επανήλθε με πολύ περιορισμένη χωρητικότητα, επιτρέποντας 35 κινήσεις ανά ώρα έναντι κανονικής δυνατότητας περίπου 180 κινήσεων, ενώ η σταδιακή αύξηση ξεκίνησε λίγο πριν από τις 18:00.

Η AEGEAN ανακοίνωσε ότι ακυρώθηκαν συνολικά 48 πτήσεις του δικτύου της, τονίζοντας ότι η «αλυσίδα» της λειτουργίας επηρεάστηκε επιπλέον από περιορισμούς σε αεροδρόμια της Δυτικής Ευρώπης τις βραδινές ώρες. Σε επίπεδο ελληνικής επικράτειας, το Reuters ανέφερε ότι η επανεκκίνηση έγινε με σταδιακή επαναφορά, με ρυθμό περίπου 45 αναχωρήσεων ανά ώρα από ελληνικά αεροδρόμια.

Στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», τα στοιχεία για την κατάσταση των πτήσεων αναφέρθηκαν 75 πτήσεις με καθυστέρηση, 4 ακυρώσεις αναχωρήσεων, 3 εκτροπές αφίξεων σε άλλα αεροδρόμια και 8 αεροσκάφη που, ενώ ήταν έτοιμα για αναχώρηση, επέστρεψαν σε θέσεις στάθμευσης λόγω των περιορισμών στην εναέρια κίνηση.

Για την αιτία του προβλήματος οι εσωτερικές έρευνες είναι σε εξέλιξη με τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, Χρίστο Δήμα, να δηλώνει ότι η ασφάλεια των πτήσεων δεν τέθηκε σε κίνδυνο. ενώ έχει καταγραφεί εισαγγελική παρέμβαση για κατεπείγουσα προκαταρκτική διερεύνηση των αιτιών του περιστατικού.

Τι ισχύει με τις αποζημιώσεις

Το κρίσιμο, όμως, για τους ταξιδιώτες και τις εταιρείες είναι το ποιος θα πληρώσει για αυτή την αναταραχή. Ο υπουργός ανέφερε ότι «οι επιβάτες δικαιούνται αποζημιώσεις για τις ακυρώσεις και τις καθυστερήσεις» και ότι «και οι αερομεταφορείς από την πλευρά τους έχουν δικαίωμα για ανάλογη διεκδίκηση».

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ενεργοποιείται ένας ενιαίος και αυτόματος μηχανισμός, όπου οι αεροπορικές καταβάλλουν υποχρεωτικά σε όλους κατ’ αποκοπήν χρηματική αποζημίωση και στη συνέχεια αποζημιώνονται απευθείας από το κράτος.

Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο δικαιωμάτων επιβατών, ο πρώτος συνομιλητής του ταξιδιώτη παραμένει η αεροπορική που εκτελεί την πτήση. Η εταιρεία οφείλει να προσφέρει επιλογές επιστροφής χρημάτων ή εναλλακτικής μεταφοράς προς τον τελικό προορισμό, καθώς και παροχές «φροντίδας» ανάλογα με τη διάρκεια αναμονής και τις συνθήκες, όπως γεύματα, δυνατότητα επικοινωνίας και, όπου απαιτείται, διαμονή. Διαφορετικό σκέλος είναι η κατ’ αποκοπήν χρηματική αποζημίωση που προβλέπεται για ακυρώσεις ή μεγάλες καθυστερήσεις, με ποσά που φτάνουν έως 600 ευρώ ανάλογα με την απόσταση.

Η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι ο αερομεταφορέας μπορεί να απαλλαγεί από την υποχρέωση καταβολής της κατ’ αποκοπήν χρηματικής αποζημίωσης όταν αποδείξει ότι η ακύρωση ή η μεγάλη καθυστέρηση οφείλεται σε «έκτακτες περιστάσεις» που δεν θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί ακόμη και αν είχαν ληφθεί όλα τα εύλογα μέτρα. Ωστόσο, οι υποχρεώσεις για φροντίδα και υποστήριξη του επιβάτη δεν παύουν να ισχύουν ακόμη και σε τέτοιες περιπτώσεις, κάτι που έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία όταν η αναμονή παρατείνεται και ο επιβάτης μένει «στον αέρα» για ώρες.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο επιβάτης απευθύνεται στην αεροπορική για επιστροφή χρημάτων ή αλλαγή πτήσης και για τα δικαιώματα υποστήριξης στο αεροδρόμιο. Η διεκδίκηση της κατ’ αποκοπήν χρηματικής αποζημίωσης είναι ξεχωριστή διαδικασία και κρίνεται από το αν η αιτία εμπίπτει ή όχι στις «έκτακτες περιστάσεις» και από το αν η αεροπορική μπορεί να τεκμηριώσει ότι έλαβε όλα τα εύλογα μέτρα. Σε κάθε περίπτωση, η ευρωπαϊκή ενημέρωση δικαιωμάτων επιβατών προβλέπει ότι ο ταξιδιώτης μπορεί να ζητήσει από την εταιρεία έγγραφη απάντηση και να προσφύγει στον αρμόδιο εθνικό φορέα επιβολής, εφόσον θεωρεί ότι δεν εφαρμόστηκαν τα δικαιώματά του στο πλαίσιο των κανόνων παροχών και υποστήριξης.

Από την πλευρά των εταιρειών, το δικαίωμα ανάλογης διεκδίκησης αφορά τη δυνατότητα να στραφούν νομικά κατά τρίτων φορέων ή παρόχων, εφόσον θεωρήσουν ότι υπάρχει υπαιτιότητα που τους προκάλεσε οικονομική ζημιά. Αυτό δεν ισοδυναμεί αυτόματα με δεδομένη κρατική αποζημίωση καθώς τέτοια ζητήματα κρίνονται κατά περίπτωση, με βάση το τι θα δείξουν οι τεχνικές και δικαστικές έρευνες, ωστόσο εγείρονται ζητήματα υπαιτιότητας των κρατικών φορέων τα οποία ενδεχόμενα θα οδηγήσουν σε υπέρογκες αποζημιώσεις των εταιρειών.