Νέα πρόκληση της Άγκυρας στον ΟΗΕ: Η Τουρκία επιχειρεί να επιβάλει διεθνώς τον όρο «Τουρκικά Στενά» για Δαρδανέλια-Θάλασσα του Μαρμαρά- Βόσπορο, αμφισβητώντας ιστορικές και νομικές διατυπώσεις της Σύμβασης του Μοντρέ

Νέος κύκλος έντασης ξέσπασε ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία με αφορμή τη χρήση του όρου «Τουρκικά Στενά» από την Άγκυρα στον ΟΗΕ, σε μια υπόθεση που αποκτά πλέον σαφείς γεωπολιτικές, νομικές και στρατηγικές προεκτάσεις για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η Τουρκία επιχειρεί για ακόμη μία φορά να αναδιαμορφώσει, μέσω πολιτικής και διπλωματικής πίεσης, καθιερωμένες γεωγραφικές και ιστορικές ονομασίες που προβλέπονται ρητά από διεθνείς συνθήκες και τη διεθνή πρακτική. Μετά την προώθηση του όρου «Θάλασσα των Νήσων» αντί του ιστορικού όρου Αιγαίο Πέλαγος, η Άγκυρα επανέρχεται τώρα με την προσπάθεια καθιέρωσης της ονομασίας «Τουρκικά Στενά» για τα Δαρδανέλλια, τη Θάλασσα του Μαρμαρά και τον Βόσπορο.

Το ζήτημα ήρθε στην επιφάνεια κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 29 Απριλίου για την ασφάλεια στη θάλασσα και την προστασία των θαλάσσιων οδών. Εκεί, ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ, Αχμέτ Γιλντίζ, αναφέρθηκε συλλογικά στον Βόσπορο και τα Δαρδανέλλια ως «Τουρκικά Στενά», υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα λαμβάνει μέτρα για την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.

Η ελληνική πλευρά αντέδρασε άμεσα, επισημαίνοντας ότι η Σύμβαση του Μοντρέ του 1936 δεν χρησιμοποιεί πουθενά τον όρο «Τουρκικά Στενά», αλλά αναφέρεται συγκεκριμένα στα Δαρδανέλλια, τη Θάλασσα του Μαρμαρά και τον Βόσπορο.

Η Άγκυρα απάντησε με επίσημη επιστολή προς τον Πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ Φου Κονγκ και τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, απορρίπτοντας πλήρως τις ελληνικές ενστάσεις.

Στην επιστολή, ο Αχμέτ Γιλντίζ υποστήριξε ότι ο όρος «Τουρκικά Στενά» αποτελεί καθιερωμένη γεωγραφική ονομασία με μακροχρόνια διεθνή χρήση, τόσο στο ΝΑΤΟ όσο και στον Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός, ενώ κατηγόρησε την Αθήνα ότι επιχειρεί να πολιτικοποιήσει το θέμα για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους.

Ο Τούρκος διπλωμάτης τόνισε ακόμη ότι τα κράτη έχουν δικαίωμα να καθορίζουν τις επίσημες ονομασίες γεωγραφικών περιοχών που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους, επισημαίνοντας ότι ο Βόσπορος και τα Δαρδανέλλια βρίσκονται υπό τουρκική κυριαρχία.

Η τουρκική επιχειρηματολογία, ωστόσο, ερμηνεύεται από αναλυτές ως προσπάθεια δημιουργίας νέου πολιτικού και νομικού πλαισίου που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί μελλοντικά σε ζητήματα στρατιωτικοποίησης και κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο.

Σύμφωνα με αυτή την εκτίμηση, η Άγκυρα επιχειρεί μέσω του όρου «Τουρκικά Στενά» να ενισχύσει τη θέση της περί πλήρους νομιμότητας της στρατιωτικοποίησης των περιοχών του Βοσπόρου, των Δαρδανελλίων, αλλά και της Ίμβρου και της Τενέδου, ενώ παράλληλα να συνεχίσει να αμφισβητεί τη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας σε νησιά όπως η Λήμνος και η Σαμοθράκη.

Υπενθυμίζεται πάντως ότι κατά το παρελθόν ο τότε Υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Ρουστού Αράς είχε δηλώσει επίσημα στην τουρκική Εθνοσυνέλευση πως η Σύμβαση του Μοντρέ κατήργησε τους περιορισμούς αποστρατιωτικοποίησης και για τη Λήμνο και τη Σαμοθράκη, κάτι που –όπως είχε πει– «ικανοποιούσε ιδιαίτερα» την Άγκυρα.

Μέσα σε αυτό το νέο σκηνικό, επανέρχεται πλέον και η συζήτηση για το κατά πόσο η Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει την ίδια λογική που επικαλείται η Τουρκία, καθιερώνοντας σε διεθνές επίπεδο δικές της γεωγραφικές ονομασίες για θαλάσσια περάσματα και περιοχές του Αιγαίου που περιβάλλονται από ελληνικά νησιά.

Στο πλαίσιο αυτό, διατυπώνονται προτάσεις για όρους όπως «Νότια Ελληνικά Στενά» στο θαλάσσιο τόξο Πελοποννήσου–Κρήτης–Ρόδου, «Κεντρικά Ελληνικά Στενά» στην περιοχή Εύβοιας–Κυκλάδων–Σάμου και «Βόρεια Ελληνικά Στενά» στην περιοχή Χαλκιδικής–Λήμνου–Λέσβου.

Η συζήτηση αυτή, ανεξάρτητα από το αν θα προχωρήσει ή όχι σε θεσμικό επίπεδο, δείχνει ότι η διαμάχη Αθήνας και Άγκυρας δεν περιορίζεται πλέον μόνο σε ζητήματα θαλάσσιων ζωνών και κυριαρχίας, αλλά επεκτείνεται σταδιακά ακόμη και στο επίπεδο της γεωγραφικής ορολογίας, της ιστορικής αφήγησης και της διεθνούς διπλωματικής επιρροής.