Νέα βόμβα από την Κοβέσι: Η Ελλάδα μπλόκαρε την έρευνα για τα Τέμπη – Προστατεύονται τα πολιτικά πρόσωπα

Για το μεγαλύτερο στοίχημα στον ρόλο της, μίλησε η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι στο Euractiv, δηλώνοντας πως δεν ήταν ποτέ, αν η Ευρώπη μπορούσε να δημιουργήσει μια ανεξάρτητη εισαγγελική αρχή, αλλά αν η Ευρώπη ήταν έτοιμη να αφήσει κάποιον να κάνει τη δουλειά.

Νέα βόμβα από την Κοβέσι: Η Ελλάδα μπλόκαρε την έρευνα για τα Τέμπη – Προστατεύονται τα πολιτικά πρόσωπα

Η Λάουρα Κοβέσι μάλιστα, δήλωσε στο Euractiv ότι το πιο εξαντλητικό και κουραστικό μέρος της δουλειάς της ήταν η καταπολέμηση της θεσμικής τάσης της ΕΕ να μετριάζει, να καθυστερεί και να γραφειοκρατικοποιεί τον αγώνα κατά της απάτης και της διαφθοράς.

Βέβαια, η Ευρωπαία Εισαγγελέας θέλοντας να δώσει το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πως πολιτικά και συνταγματικά εμπόδια, περιορίζουν τις έρευνες διαφθοράς και την πλήρη απόδοση ευθυνών, ανέφερε τη σιδηροδρομική τραγωδία των Τεμπών λέγοντας πως: «Η Εισαγγελία της ΕΕ ανέλαβε την υπόθεση, η οποία εκδικάστηκε στην Αθήνα, διότι, ενώ μόνο το ελληνικό κοινοβούλιο μπορεί να διερευνήσει την πολιτική ευθύνη των αρμόδιων αξιωματούχων, οι ερευνητές της ΕΕ δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να προχωρήσουν όσο θα ήθελαν».

Συνέχισε μάλιστα πως «Σε αυτή την περίπτωση, δεν μπορούμε να βρούμε αποδεικτικά στοιχεία, εκτός αν αλλάξει το Σύνταγμα», είπε. «Είναι ήδη πολύ αργά, επειδή οι νόμοι δεν μπορούν να εφαρμοστούν αναδρομικά. Επομένως, αυτό είναι το μέγιστο που θα μπορούσαμε να κάνουμε, και δεν είναι δυνατή καμία περαιτέρω ενέργεια».

Η EPPO, μια ανεξάρτητη εισαγγελική αρχή που ιδρύθηκε το 2021 με στόχο την καταπολέμηση σοβαρών οικονομικών εγκλημάτων κατά της ΕΕ, έχει ανοίξει υπό τη θητεία της περισσότερες από 3.600 υποθέσεις, έχει δεσμεύσει περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο ευρώ από εγκληματικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένης της πιο επικίνδυνης μαφίας στον κόσμο, και, κατά καιρούς, έχει στοχεύσει μερικά από τα πιο υψηλόβαθμα πρόσωπα της Ένωσης.

Ωστόσο, σε κάποιο σημείο της θητείας της, η Κόβεσι ανέφερε ότι ένας υψηλόβαθμος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της ζήτησε να μετριάσει τα δημόσια μηνύματά της σχετικά με την έκταση των υποθέσεων διαφθοράς και απάτης που αποκαλύπτονταν από την υπηρεσία της. Εκείνη αντέδρασε. «Είπα: Πώς τολμάς να μου το λες αυτό; Είμαστε ανεξάρτητοι. Και αν υπάρχει υπόθεση, είναι καθήκον μας να την ερευνήσουμε», θυμήθηκε, επισημαίνοντας με σαρκασμό ότι δεν μπορούσε να κλείσει τα μάτια σε καταγγελίες, αν αυτές αφορούσαν υψηλόβαθμους αξιωματούχους της ΕΕ.

Αυτή η ανταλλαγή αντανακλά το κεντρικό πρόβλημα που αντιμετώπισε η Κόβεσι κατά τη διάρκεια της εξαετούς θητείας της, η οποία λήγει αυτό το φθινόπωρο: Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην προστασία των κονδυλίων της ΕΕ δεν είναι μόνο οι εγκληματίες που προσπαθούν να τα κλέψουν, αλλά τα πολιτικά και θεσμικά συστήματα της Ένωσης που εξακολουθούν να καθιστούν τον έλεγχο εξαιρετικά δύσκολο.

Στο τέλος της θητείας της, η εικόνα που σκιαγραφεί είναι αυτή μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας καταπολέμησης της απάτης που έχει αποδείξει την αξία της, ενώ παράλληλα έχει αποκαλύψει τα όρια του συστήματος που την περιβάλλει. Η ΕΕ, υποστήριξε, έχει δημιουργήσει πολλαπλά επίπεδα ελέγχων με σκοπό την πρόληψη παρανομιών, χωρίς όμως να διασφαλίζει πάντα ότι αυτά λειτουργούν στην πράξη.

«Υπάρχουν πολλές αρχές, φορείς και υπηρεσίες που υποτίθεται ότι πρέπει να προλαμβάνουν την απάτη, να διενεργούν ελέγχους και να υποβάλλουν εκθέσεις», είπε. «Και τότε, μια μέρα συνειδητοποιείς ότι κανείς δεν κάνει πραγματικά αυτό που πρέπει να κάνει».

«Μετά από 20 χρόνια πρόληψης, κοιτάξτε, είναι αυτό αρκετό; Είναι αυτό αρκετό;», είπε, κρατώντας ψηλά την ετήσια έκθεσή της, η οποία πέρυσι αποκάλυψε υποψίες απάτης και άλλων οικονομικών εγκλημάτων ύψους περίπου 67 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Το χαρακτηριστικό παράδειγμα της Ελλάδας

Πουθενά αλλού τα όρια του συστήματος δεν είναι πιο εμφανή από ό,τι στην Ελλάδα, όπου η Εισαγγελία κέρδισε δημόσια επαίνους για τη δίωξη που άσκησε, αλλά βρήκε πολλά εμπόδια σε εθνικούς συνταγματικούς κανόνες που προστατεύουν τους πολιτικούς από τον έλεγχο και εμποδίζουν τις έρευνες.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη το 2022, μια τραγωδία στην οποία έχασαν τη ζωή τους 57 άτομα και το οποίο έχει συνδεθεί με κατάχρηση κονδυλίων της ΕΕ για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων.

Η Εισαγγελία της ΕΕ ανέλαβε την υπόθεση, η οποία εκδικάστηκε στην Αθήνα, διότι, ενώ μόνο το ελληνικό κοινοβούλιο μπορεί να διερευνήσει την πολιτική ευθύνη των αρμόδιων αξιωματούχων, οι ερευνητές της ΕΕ δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να προχωρήσουν όσο θα ήθελαν.

«Σε αυτή την περίπτωση, δεν μπορούμε να βρούμε αποδεικτικά στοιχεία, εκτός αν αλλάξει το Σύνταγμα», είπε. «Είναι ήδη πολύ αργά, επειδή οι νόμοι δεν μπορούν να εφαρμοστούν αναδρομικά. Επομένως, αυτό είναι το μέγιστο που θα μπορούσαμε να κάνουμε, και δεν είναι δυνατή καμία περαιτέρω ενέργεια».

Για την ίδια, το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχει ασυλία για τους πολιτικούς, αλλά ότι αυτά τα εμπόδια μπορούν να εμποδίσουν τους εισαγγελείς ακόμη και να διαπιστώσουν τα γεγονότα και να αποδείξουν την ενοχή ή την αθωότητα. Η άρση της ασυλίας είναι απλώς η ελάχιστη προϋπόθεση για να λειτουργήσει η δικαιοσύνη, είπε. Το πρόβλημα, υποστηρίζει, δεν περιορίζεται καθόλου στην Ελλάδα.

Εντός των ίδιων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, η Κόβεσι αντιμετώπισε επίσης αντίσταση από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) όσον αφορά τις προσπάθειές της να διερευνήσει καταγγελίες για αδικαιολόγητες δαπάνες με κονδύλια της ΕΕ που χρονολογούνται από το 2022 και στις οποίες εμπλέκεται ο πρώην πρόεδρος του Συνεδρίου, Κλάους Χάινερ Λένε. Ο ίδιος αρνήθηκε τις κατηγορίες.

Το γεγονός ότι το ΕΛΕ, ο ίδιος ο φορέας ελέγχου των δαπανών της ΕΕ, αντιστάθηκε στον εισαγγελικό έλεγχο με το αιτιολογικό της ασυλίας, ώθησε την Κόβεσι να προσφύγει κατά του ΕΛΕ ενώπιον του ανώτατου δικαστηρίου της ΕΕ, σε μια υπόθεση που εξακολουθεί να εκκρεμεί. «Είναι θέμα αρχής», δήλωσε.

Αντιδράσεις σε ολόκληρη την Ένωση

Από λειτουργική άποψη, η Κόβεσι ανέφερε ότι η ΕΔΔΕ αντιμετωπίζει χρόνιους περιορισμούς πόρων σε μεγάλο μέρος της Ένωσης. Στο Βέλγιο – έδρα πολλών θεσμικών οργάνων της ΕΕ και σημαντικό κέντρο τελωνειακής και φορολογικής απάτης – η υπηρεσία της χρειαζόταν τουλάχιστον οκτώ εξουσιοδοτημένους εισαγγελείς, αλλά ξεκίνησε με μόλις δύο, συχνά χωρίς επαρκή αστυνομική υποστήριξη. Σε μια σημαντική υπόθεση απάτης, ανέφερε, είχε ανατεθεί μόνο ένας ερευνητής.

Η Κόβεσι μίλησε με εμφανή εκνευρισμό για τις εκστρατείες παραπληροφόρησης και τις προσωπικές επιθέσεις που συνοδεύουν όλο και πιο συχνά τις έρευνες υψηλού προφίλ. Δεν είναι τόσο βίαιες όσο οι δολοφονικές απειλές που είχε βιώσει κάποτε στη γενέτειρά της, τη Ρουμανία, όπου δικαστές δολοφονήθηκαν τη δεκαετία του 1980. Είναι πιο διάχυτες και σύγχρονες, με συντονισμένες προσπάθειες να δυσφημιστούν δημόσια οι εισαγγελείς, ενώ αυτοί παραμένουν δεσμευμένοι από το απόρρητο, ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Αυτό συνέβη συγκεκριμένα στην Ελλάδα και την Κροατία, όπου η ομάδα της «δέχτηκε συστηματικές επιθέσεις», ενώ η ίδια στοχοποιήθηκε από την αμφιλεγόμενη Blackcube, μια ιδιωτική εταιρεία πληροφοριών που τώρα εμπλέκεται σε κατηγορίες για ξένη παρέμβαση στη Σλοβενία. «Ένας εισαγγελέας που δεν έχει εχθρούς δεν είναι πραγματικός εισαγγελέας», είπε με ένα χαμόγελο.

Παρακολούθηση της κατάστασης

Ενώ αρνήθηκε να σχολιάσει τις εκκρεμείς υποθέσεις που αφορούν το Κολλέγιο της Ευρώπης ή τη διπλωματική υπηρεσία της Επιτροπής, η Κόβεσι απέρριψε τις επικρίσεις ότι η υπηρεσία της είχε ενεργήσει υπερβολικά επιθετικά.

«Αν κρύβεις τη βρωμιά κάτω από το χαλί, δεν γίνεσαι πιο αξιόπιστος», είπε. «Όσο υψηλότερη είναι η θέση σου στην ΕΕ, τόσο υψηλότερα πρέπει να είναι τα πρότυπα. Η υψηλή θέση δεν κάνει κανέναν πιο ενάρετο από τους άλλους — σημαίνει ότι πρέπει να αναμένεται από αυτούς να ακολουθούν τους κανόνες πιο αυστηρά».

Η αντίδραση της Κόβεσι στην αντίσταση που αντιμετωπίζει από πολλαπλά μέτωπα έχει λάβει διαδοχικό χαρακτήρα. Από την ανάληψη των καθηκόντων της το 2021, έχει κάνει αισθητή την παρουσία της όποτε ένιωθε ότι οι προειδοποιήσεις της υπηρεσίας της αγνοούνταν. Έχει αποστείλει επιστολές προς την Επιτροπή για να επισημάνει εμπόδια σε χώρες της ΕΕ, έχει εκφραστεί δημοσίως σε κοινοβουλευτικές ακροάσεις και στα μέσα ενημέρωσης και, όταν χρειάστηκε, απείλησε με νομικές ενέργειες, ακόμη και κατά της ίδιας της Επιτροπής, του θεσμικού οργάνου που έχει ως αποστολή να διασφαλίζει ότι η Εισαγγελία της ΕΕ μπορεί να εκτελέσει το έργο της.

Η απάντηση των Βρυξελλών για να βοηθήσουν την EPPO να εκτελέσει το έργο της σήμαινε πολύ συχνά εκθέσεις, ελέγχους, συμβουλευτικές μελέτες και ατελείωτες εσωτερικές διαδικασίες που δεν επιφέρουν ουσιαστική αλλαγή, υποστήριξε.

«Η Επιτροπή ξεκίνησε και πάλι μια νέα μελέτη», είπε σχετικά με τον τρόπο που η ΕΕ χειρίζεται τα αιτήματα για μεταρρύθμιση όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ που ορίζουν τον ρόλο της EPPO στα κράτη μέλη. «Είναι σπατάλη χρόνου και πόρων, δεν φοβάμαι να το πω.»

Πιεζόμενη εκ νέου σχετικά με τον αξιωματούχο της Επιτροπής που την είχε παροτρύνει να μετριάσει τον τόνο της, η Κόβεσι αρνήθηκε, ωστόσο, να απαντήσει, υποβαθμίζοντας τη σημασία της ταυτότητας του εν λόγω προσώπου. «Το όνομα δεν έχει σημασία», είπε. «Αυτό που έχει σημασία είναι ότι αυτή η νοοτροπία υπάρχει. Αυτό είναι το πρόβλημα.»