Παντού μέσα η Τουρκία: Πως γίνεται μια Ιρλανδική ομάδα να έχει ως έμβλημά της την ημισέληνο με το αστέρι;

Στην πόλη Ντρογκέντα, κοντά στο Δουβλίνο, η τοπική ποδοσφαιρική ομάδα φέρει ένα έμβλημα ασυνήθιστο στη Δυτική Ευρώπη, μια ημισέληνο και ένα αστέρι.

Η Ντρογκέντα Γιουνάιτεντ ΦΚ, που αγωνίζεται στην Πρώτη Κατηγορία της Ιρλανδίας, μπορεί να φαίνεται με την πρώτη ματιά σαν οποιαδήποτε επαρχιακή ομάδα, αλλά το έμβλημά της έχει τις ρίζες της σε μια ασυνήθιστη και διαχρονική χειρονομία του 19ου αιώνα: την ανακούφιση από την πείνα που της παρείχε η Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Αυτή η χειρονομία, αν και ελάχιστα γνωστή στην ευρύτερη Δύση, έγινε σημείο αναφοράς σε ένα μέρος της ιρλανδικής συλλογικής μνήμης και δομικό στοιχείο για συμβολικές τουρκο-ιρλανδικές σχέσεις που συνεχίζουν να αντηχούν σε διπλωματικούς και πολιτιστικούς χώρους μέχρι σήμερα.

Το ιστορικό

Μεταξύ 1845 και 1852, η Ιρλανδία καταστράφηκε από τον Μεγάλο Λιμό. Μια μάστιγα της πατάτας κατέστρεψε τις καλλιέργειες, αλλά η βαθύτερη αιτία της μαζικής λιμοκτονίας ήταν η δομή της βρετανικής αποικιακής κυριαρχίας.

Μεγάλο μέρος των άλλων προμηθειών τροφίμων της Ιρλανδίας – σιτηρά, ζώα, γαλακτοκομικά – συνέχισε να εξάγεται στην Αγγλία. Με πληθυσμό άνω των 8 εκατομμυρίων στην αρχή του λιμού, η Ιρλανδία θα έχανε περίπου τον μισό λόγω θανάτων και μετανάστευσης κατά την επόμενη δεκαετία.

Η κλίμακα της κρίσης προσέλκυσε τη διεθνή προσοχή. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, υπό τον Σουλτάνο Αβδούλ Μετζίτ, ανακοίνωσε ότι θα έστελνε 5.000 λίρες (6.839,15 δολάρια) σε βοήθεια στην Ιρλανδία.

Βρετανοί αξιωματούχοι φέρονται να διαφώνησαν με το ποσό, επισημαίνοντας ότι η ίδια η Βασίλισσα Βικτώρια είχε δωρίσει μόνο 2.000 λίρες. Υπό διπλωματική πίεση, το οθωμανικό ποσό μειώθηκε στις 1.000 λίρες, μαζί με ξεχωριστές αποστολές τροφίμων και σπόρων.

Αν και η οικονομική βοήθεια πέρασε μέσω επίσημων διαύλων, η υλική βοήθεια συνάντησε εμπόδια. Το οθωμανικό ναυτικό έστειλε τρία πλοία για να παραδώσουν τα εμπορεύματα στο Δουβλίνο, αλλά οι Βρετανοί αρνήθηκαν το δικαίωμα ελλιμενισμού.

Τα πλοία άλλαξαν πορεία και τελικά αγκυροβόλησαν στο λιμάνι της Ντρογκέντα. Εκεί, ξεφόρτωσαν διακριτικά το φορτίο κατά τη διάρκεια της νύχτας, κατόπιν άτυπων οδηγιών να αποφύγουν τη δημοσιότητα και να αποκρύψουν την ταυτότητα του δωρητή.

Η μυστικότητα δεν κράτησε. Ένα από τα οθωμανικά πλοία εθεάθη κατά τη διάρκεια της ημέρας από τους κατοίκους της περιοχής. Η χειρονομία σημειώθηκε και δεν ξεχάστηκε.

Η οθωμανική ανακούφιση από τον λιμό, μέτρια σε κλίμακα σε σύγκριση με τα σημερινά διεθνή πρότυπα βοήθειας, παρόλα αυτά είχε πολιτικές επιπτώσεις δεκαετίες αργότερα.

Υπέρ της Τουρκίας στη Λωζάννη

Κατά τη Διάσκεψη της Λωζάνης του 1923, η Ιρλανδία ήταν η μόνη ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία που ψήφισε σταθερά υπέρ των τουρκικών θέσεων.

Ο Τούρκος διπλωμάτης και ποιητής Γιαχία Κεμάλ θυμήθηκε πώς ο Ιρλανδός αντιπρόσωπος εξήγησε αυτή την πολιτική υποστήριξης: «Είμαστε υποχρεωμένοι να το κάνουμε. Κάθε Ιρλανδός είναι. Δεν ξεχνάμε το χέρι που μας δόθηκε στην πιο σκοτεινή μας ώρα».

Ο Κεμάλ αργότερα σχολίασε στο ότι η ιρλανδική υποστήριξη έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του αποτελέσματος της διάσκεψης.

Ένας ποδοσφαιρικός σύλλογος ως πολιτιστική μνήμη

Η Drogheda United ιδρύθηκε το 1919, ένα χρόνο μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και εν μέσω της ταραγμένης πορείας της Ιρλανδίας προς την ανεξαρτησία.

Όταν ο σύλλογος υιοθέτησε το έμβλημά του, περιλάμβανε την ημισέληνο και το αστέρι, συνδέοντάς τον σκόπιμα με την οθωμανική χειρονομία της δεκαετίας του 1840. Αυτή η επιλογή σχεδιασμού παρέμεινε αμετάβλητη για πάνω από έναν αιώνα.

Το 1975, ο σύλλογος συγχωνεύτηκε με μια άλλη τοπική ομάδα, την Drogheda FC, αλλά διατήρησε τόσο το όνομα όσο και τη συμβολική κληρονομιά.

Σήμερα, τα μπορντό και γαλάζια χρώματα της Drogheda United αντικατοπτρίζουν αυτά της τουρκικής ομάδας Trabzonspor, με την οποία έγινε επίσημα αδελφή ομάδα το 2011.

Οι οπαδοί του συλλόγου συχνά αναφέρονται στην Drogheda United ως «οι Τούρκοι», ένα παρατσούκλι που, σε αυτό το πλαίσιο, υποδηλώνει υπερηφάνεια παρά πολιτική σχέση.

Από τα λιμάνια στις προεδρικές επισκέψεις

Τις τελευταίες δεκαετίες, ο ιστορικός δεσμός μεταξύ Ιρλανδίας και Τουρκίας έχει επανεμφανιστεί περιστασιακά στον διπλωματικό τομέα.

Κατά τη διάρκεια επίσκεψης στην Άγκυρα, η πρώην πρόεδρος της Ιρλανδίας, Mary McAleese, αναφέρθηκε άμεσα στην ιστορία, σχολιάζοντας: «Αν επισκεφθείτε ποτέ τη Ντρογκέντα, ίσως να νομίζετε ότι παίζει στο γήπεδο η εθνική ομάδα της Τουρκίας».

Η αρχική ευχαριστήρια επιστολή που εστάλη στον Σουλτάνο Αμπντούλμετζιτ από Ιρλανδούς αξιωματούχους παραμένει στα αρχεία του Παλατιού Τοπ Καπί της Κωνσταντινούπολης.

Σήμερα, η Ιρλανδία θεωρείται ευρέως ως ένας από τους πιο ένθερμους και συνεπείς Ευρωπαίους υποστηρικτές των παλαιστινιακών δικαιωμάτων εν μέσω της ανθρωπιστικής κρίσης στη Γάζα. Αυτή η στάση αρχών δεν έχει περάσει απαρατήρητη, ιδιαίτερα σε περιοχές που κάποτε αποτελούσαν μέρος της οθωμανικής σφαίρας.

Μεταξύ πολλών στη Μέση Ανατολή, η ηθική σαφήνεια της Ιρλανδίας για τη Γάζα έχει πυροδοτήσει ανανεωμένο θαυμασμό, ενισχύοντας την αίσθηση ότι ο ιρλανδικός λαός, διαμορφωμένος από τη δική του ιστορία λιμού, κατοχής και εκτοπισμού, έχει αναπτύξει μια ξεχωριστή ενσυναίσθηση για άλλους που αντιμετωπίζουν παρόμοιους αγώνες.

Είναι ένα συναίσθημα που αντηχεί την αλληλεγγύη που σφυρηλατήθηκε πριν από σχεδόν δύο αιώνες, όταν η βοήθεια έφτασε ήσυχα τη νύχτα, από την Κωνσταντινούπολη στη Ντρογκέντα. Για μια χώρα όπως η Τουρκία, αυτές οι λιγότερο γνωστές ιστορίες ιστορικής αλληλεγγύης μπορούν να φέρουν διπλωματικό κεφάλαιο.

Και για την Ιρλανδία, η οποία έχει συνηθίσει εδώ και καιρό να βλέπει το δικό της αποικιακό παρελθόν να παραβλέπεται σε ευρύτερες ευρωπαϊκές αφηγήσεις, το έμβλημα της Ντρογκέντα αποτελεί μια υπενθύμιση ότι η παγκόσμια ενσυναίσθηση κάποτε ξεπερνούσε τα αυτοκρατορικά σύνορα.