Πέρα από τις «συμφωνίες κυρίων»: Η δομική φτωχοποίηση των εργαζομένων, η κατάργηση του πλαφόν και η ανάγκη για πραγματικές παρεμβάσεις στην αγορά

Η πρόσφατη σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου υπό τον Πρωθυπουργό και η επακόλουθη «συμφωνία κυρίων» με τους εκπροσώπους του ΣΕΒ, του ΣΕΒΤ και της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα θεμελιώδες ερώτημα: Μπορεί ο εθελοντικός αυτοπεριορισμός των επιχειρηματικών ομίλων να αναχαιτίσει το κύμα της ακρίβειας που συρρικνώνει δραματικά το βιοτικό επίπεδο της ελληνικής κοινωνίας; Η απάντηση της οικονομικής πραγματικότητας και των κοινωνικών δεικτών είναι κατηγορηματικά αρνητική. Η φτωχοποίηση των εργαζομένων στην Ελλάδα δεν αποτελεί ένα παροδικό, συγκυριακό φαινόμενο, αλλά μια βαθιά δομική κρίση που απαιτεί θεσμικές τομές και όχι επικοινωνιακά ημίμετρα.

Η ανατομία της «συμφωνίας κυρίων» και το ρίσκο της 1ης Ιουλίου

Η κυβερνητική στρατηγική για τη διαχείριση του πληθωρισμού των τροφίμων εισέρχεται σε μια νέα, εξαιρετικά ολισθηρή φάση. Από την 1η Ιουλίου $2026$, καταργείται οριστικά το θεσμοθετημένο πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους των επιχειρήσεων για τα βασικά καταναλωτικά αγαθά, ένα μέτρο που είχε επιβληθεί ως ανάχωμα στην αισχροκέρδεια.

Σε αντάλλαγμα για αυτή την απελευθέρωση, η κυβέρνηση απέσπασε δύο βασικές δεσμεύσεις από την αγορά:

• Το καλοκαιρινό «πάγωμα»: Οι επιχειρήσεις υποσχέθηκαν να διατηρήσουν σταθερές τις τιμές σε περίπου 2.000 κωδικούς προϊόντων κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών, αποτρέποντας νέες ανατιμήσεις.
• Το φθινοπωρινό μοντέλο: Από τον Σεπτέμβριο $2026$, σχεδιάζεται η εφαρμογή μιας νέας εθελοντικής συμφωνίας. Αυτή θα αφορά λιγότερους κωδικούς προϊόντων (μερικές εκατοντάδες αντί για χιλιάδες), αλλά με την υπόσχεση για αισθητά μεγαλύτερες και πιο ορατές εκπτώσεις για το καλάθι του καταναλωτή.

Η κριτική του editorial: Γιατί οι εθελοντικές συμφωνίες δεν αρκούν

Όπως επισημαίνει με σαφήνεια η τρέχουσα αρθρογραφία, η επίκληση του «πατριωτισμού» ή της «εταιρικής κοινωνικής ευθύνης» των μεγάλων αλυσίδων λιανεμπορίου και των βιομηχανιών τροφίμων έχει ιστορικά αποδειχθεί αναποτελεσματική. Οι «συμφωνίες κυρίων» στερούνται νομικά δεσμευτικού χαρακτήρα και μηχανισμών επιβολής κυρώσεων. Στην πραγματικότητα, ζητείται από τους πολίτες να ανεκτούν τα ήδη εξαιρετικά υψηλά επίπεδα τιμών στα ράφια κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ελπίζοντας σε μια μελλοντική και αβέβαιη αποκλιμάκωση το φθινόπωρο.

Η αγοραστική δύναμη των Ελλήνων εργαζομένων σε ευρωπαϊκό limit down

Για να κατανοηθεί το μέγεθος της πίεσης, πρέπει να εξεταστεί η σχέση μεταξύ των μισθών και του κόστους διαβίωσης. Η Ελλάδα καταγράφει μια από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά την πραγματική αγοραστική δύναμη των πολιτών της:

1. Κατάταξη στην ΕΕ: Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Eurostat, η αγοραστική δύναμη στην Ελλάδα ως ποσοστό του ΑΕΠ βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης, ξεπερνώντας οριακά μόνο τη Βουλγαρία.
2. Η ψαλίδα μισθών-τιμών: Ενώ ο κατώτατος μισθός έχει υποστεί ονομαστικές αυξήσεις, η πραγματική αγοραστική του αξία έχει μειωθεί λόγω του συσσωρευμένου πληθωρισμού της τελευταίας τριετίας, ο οποίος στα τρόφιμα και τα βασικά αγαθά τρέχει με ποσοστά πολλαπλάσια του γενικού δείκτη τιμών καταναλωτή.
3. Ο πληθωρισμός της απληστίας (Greedflation): Η διατήρηση υψηλών περιθωρίων κέρδους από τις μεγάλες επιχειρήσεις, ακόμη και όταν οι διεθνείς τιμές των πρώτων υλών και της ενέργειας παρουσιάζουν κάμψη, αποδεικνύει ότι η εγχώρια αγορά πάσχει από σοβαρά προβλήματα ανταγωνισμού και λειτουργίας ολιγοπωλιακών καρτέλ.

Πίνακας: Σύγκριση Πολιτικών Αντιμετώπισης της Ακρίβειας

Ο φαύλος κύκλος της δομικής ακρίβειας στην ελληνική οικονομία

Συμπέρασμα: Η ανάγκη για μια νέα κοινωνική αρχιτεκτονική

Η αντιμετώπιση της ακρίβειας δεν είναι ζήτημα επικοινωνιακής διαχείρισης ούτε εθελοντικών υποσχέσεων. Απαιτείται η λήψη γενναίων αποφάσεων που θα αγγίζουν τον πυρήνα της διανομής του παραγόμενου πλούτου. Η μείωση των έμμεσων φόρων στα είδη πρώτης ανάγκης, η ουσιαστική θεσμική ενίσχυση των ελεγκτικών αρχών για το σπάσιμο των καρτέλ και η αποκατάσταση των συλλογικών διαπραγματεύσεων για την αύξηση των πραγματικών μισθών αποτελούν τις μόνες ικανές συνθήκες για να σταματήσει η συνεχιζόμενη διολίσθηση των Ελλήνων εργαζομένων στην οικονομική περιθωριοποίηση.