Ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από τη νέα…Pax Americana με την υπογραφή του Τραμπ: Πως διαμορφώνεται ο χάρτης της Μέσης Ανατολής και το παζλ των συμφερόντων

Ο Αμερικανός πρόεδρος θέτει τα θεμέλια για μια βαθιά αναδιάταξη των ισορροπιών στην περιοχή, αλλά η ολοκλήρωση του σχεδίου του παραμένει αβέβαιη. Πώς διαμορφώνονται πλέον οι ρόλοι του Ισραήλ, των αραβικών κρατών και της Τουρκίας;

Ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από τη νέα…Pax Americana με την υπογραφή του Τραμπ: Πως διαμορφώνεται ο χάρτης της Μέσης Ανατολής και το παζλ των συμφερόντων

Η «Νέα Μέση Ανατολή» του Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί γρίφο για όλες τις εμπλεκόμενες δυνάμεις: όχι μόνο για τους βασικούς πρωταγωνιστές της περιοχής, αλλά και για περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μια αναδιάταξη του χάρτη και των ισορροπιών, έπειτα από δεκαετίες αστάθειας και πολέμων.

Η έννοια της «Νέας Μέσης Ανατολής» δεν αποτελεί αποκλειστικό δημιούργημα του Τραμπ. Η κυβέρνηση Μπους οραματιζόταν κάτι ανάλογο μετά τον πόλεμο στο Ιράκ. Το 2006, η τότε υπουργός Εξωτερικών Κοντολίζα Ράις είχε δηλώσει: «Αυτό που παρατηρούμε είναι οι ωδίνες της γέννησης μιας Νέας Μέσης Ανατολής, και ό,τι κι αν κάνουμε, πρέπει να βεβαιωθούμε ότι προχωράμε μπροστά και δεν επιστρέφουμε στο παλιό καθεστώς».

Ωστόσο, οι «ωδίνες» κράτησαν δύο δεκαετίες και η Νέα Μέση Ανατολή δεν γεννήθηκε· αντιθέτως, η περιοχή βυθίστηκε ξανά στην παλιά της αβεβαιότητα. Ο Τραμπ, εισερχόμενος στη δεύτερη θητεία του σαν σίφουνας, υιοθετεί μια ανορθόδοξη, αντισυμβατική διπλωματία, συνοδευόμενη από επίδειξη ισχύος και απειλές επιβολής. Στόχος του δεν είναι μια απλή συμφωνία εκεχειρίας, αλλά η δημιουργία ενός νέου πλαισίου ισορροπιών.

Ακόμα κι αν ο δρόμος προς τη Νέα Μέση Ανατολή είναι μακρύς και γεμάτος κινδύνους, ήδη από τις πρώτες παρεμβάσεις του Τραμπ διαγράφεται μια αναδιάταξη: νέα στρατηγικά δεδομένα, νέες συμμαχίες και η επανατοποθέτηση παραδοσιακών παικτών. Η αυθόρμητη επίσκεψή του στην Κνεσέτ και το Σαρμ ελ-Σέιχ απέδειξε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θέλει να στείλει μήνυμα εξουσίας: αυτός παραμένει το μεγάλο «αφεντικό» σε έναν κόσμο που πολλοί λανθασμένα θεωρούν μονοπολικό.

Η παρουσία ξένων ηγετών στο αιγυπτιακό θέρετρο και η δημόσια αντιμετώπισή τους — με σχόλια, υπαινιγμούς ή ύμνους — ανέδειξε την περιφρόνηση του Τραμπ για τη συμβατική διπλωματία και τα διπλωματικά πρωτόκολλα. Η στρατηγική του ήταν διπλή: να νομιμοποιήσει διεθνώς το εγχείρημά του και να εξασφαλίσει, χωρίς ουσιαστικό κόστος, την υποστήριξη ξένων δυνάμεων για τη Λωρίδα της Γάζας και την ανοικοδόμησή της.

Παράλληλα, η πολυπλοκότητα της Μέσης Ανατολής ενδέχεται να γίνει παγίδα για τον Αμερικανό πρόεδρο. Η επίτευξη εκεχειρίας είναι μόνο το πρώτο βήμα. Ακολουθεί η αποκατάσταση εμπιστοσύνης, η σταδιακή ομαλοποίηση και η δημιουργία συνθηκών για μια μόνιμη λύση — κάτι που απαιτεί χρόνο, υπομονή και πολιτική συνέπεια, στοιχεία που συχνά συγκρούονται με τη φύση της πολιτικής του Τραμπ.

Ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από τη νέα…Pax Americana με την υπογραφή του Τραμπ: Πως διαμορφώνεται ο χάρτης της Μέσης Ανατολής και το παζλ των συμφερόντων

Το προσωπικό ενδιαφέρον του προέδρου για την περιοχή, οι στενές σχέσεις του με το Ισραήλ και τα πλούσια κράτη του Κόλπου, αλλά και η συμμετοχή του γαμπρού του, Τζάρεντ Κούσνερ, αποτελούν εγγύηση ότι δεν θα εγκαταλείψει εύκολα τις προσπάθειες.

Το Ισραήλ παραμένει ισχυρός παίκτης. Παρά τη διεθνή απομόνωσή του, κατάφερε με τη στήριξη των ΗΠΑ να πετύχει πολλούς στόχους μετά τις 7 Οκτωβρίου: την επιστροφή ομήρων και την προσωρινή εξουδετέρωση της Χαμάς. Ωστόσο, η πλήρης εξάλειψη των ένοπλων οργανώσεων παραμένει μακρινός στόχος. Η στρατιωτική ισχύς του Ισραήλ αποδείχθηκε αναποτελεσματική σε πλήρη κλίμακα, καθώς παραμένει ευάλωτο σε κορεστικά πλήγματα και επιθέσεις με drones ή πυραύλους Cruise.

Η μεγάλη πρόκληση για το Ισραήλ είναι η αποκατάσταση σχέσεων με τον υπόλοιπο κόσμο, ιδιαίτερα με κυβερνήσεις που καταδίκασαν τους βομβαρδισμούς στη Γάζα και την οργή της παγκόσμιας κοινής γνώμης, η οποία συνδέει τις εικόνες καταστροφής με την παλαιστινιακή υπόθεση, ενισχύοντας μάλιστα τάσεις αντισημιτισμού.

Οι νέες ισορροπίες εστιάζουν στο Ισραήλ, αλλά και στους γείτονές του. Η Σαουδική Αραβία, παρά τη συνήθη αδιαφορία της για το Παλαιστινιακό, δεν μπορεί να αγνοήσει την περιοχή εάν θέλει να διατηρήσει ηγετικό ρόλο στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο. Η ανοικοδόμηση της Γάζας και η υιοθέτηση μέτρων για λύση δύο κρατών είναι κομβικά για την αναγνώριση του Ισραήλ και τη σταθερότητα.

Στην ίδια γραμμή, η Αίγυπτος εδραίωσε τη θέση της ως έντιμος μεσολαβητής, προστατεύοντας παράλληλα τα εθνικά συμφέροντα και ενισχύοντας σχέσεις με τις χώρες του Κόλπου, ενώ προχωρά σε διάλογο με την Τουρκία για κρίσιμα ζητήματα όπως η Γάζα και η Λιβύη.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, αξιοποιεί την πρωτοβουλία Τραμπ για να αναδειχθεί ως υπέρμαχος της παλαιστινιακής υπόθεσης, ανανεώνοντας σχέσεις με Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ και Αίγυπτο. Παρά την ακραία αντιισραηλινή ρητορική της, η επικοινωνία με τον Τραμπ ανοίγει προοπτικές για διευθετήσεις στα F-35, τη Συρία, αλλά και σε οικονομικά ζητήματα όπως η Halkbank, ενώ ενισχύει τη θέση της Τουρκίας στην Ατλαντική Συμμαχία με ευελιξία στρατηγικών επιλογών.

Παρά τις στρατηγικές ευκαιρίες, η Τουρκία αντιμετωπίζει κινδύνους λόγω υπερεπέκτασης και αναβίωσης οθωμανικών αναφορών, που προκαλούν αντίδραση και συγκρούσεις στην περιοχή.

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει αν η Pax Trumpiana θα περιοριστεί σε τοπικές ρυθμίσεις ή θα πυροδοτήσει ευρύτερες διαπραγματεύσεις για άλλα ζητήματα, όπως το Κουρδικό, τα Ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό.

Η διπλωματία του Τραμπ έδειξε τα δόντια της στη Γάζα, προκαλώντας φόβο σε όσους δεν είναι με το πλευρό των «σκληρών» ηγετών που θαυμάζει και υποστηρίζει, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει νέους δρόμους σε μια πολυδιάστατη και αβέβαιη Μέση Ανατολή.