Πόλεμος στην Ουκρανία: Εχθροί και «φίλοι» ψάχνουν πλέον την έξοδο από το «λαβύρινθο» της Ουκρανίας – Η στάση ΗΠΑ-Ρωσίας και η αγωνία των Ευρωπαίων

Ένα πειστικό πολιτικό αφήγημα εξόδου από τον πόλεμο επιχειρούν πλέον να διαμορφώσουν οι μεγάλες δυνάμεις, καθώς η σύγκρουση στην Ουκρανία έχει εισέλθει σε φάση κόπωσης, χωρίς όμως να έχει εξαντλήσει τη δυναμική της.

Πόλεμος στην Ουκρανία: Εχθροί και «φίλοι» ψάχνουν πλέον την έξοδο από το «λαβύρινθο» της Ουκρανίας – Η στάση ΗΠΑ-Ρωσίας και η αγωνία των Ευρωπαίων

Ο στόχος δεν είναι μόνο ο τερματισμός της αιματοχυσίας, αλλά και η αποτροπή μιας νέας, πιο επικίνδυνης υποτροπής που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη σύγκρουση. Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η Ουάσιγκτον.

Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να «κλείσει τον φάκελο Ουκρανία» με ταχύ τρόπο, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται σημαντικές υποχωρήσεις εις βάρος του Κιέβου. Προτεραιότητά του είναι η αποκατάσταση των αμερικανορωσικών σχέσεων και η αποκλιμάκωση της έντασης μεταξύ των δύο πυρηνικών υπερδυνάμεων, έστω και αν αυτό σημαίνει τον παραγκωνισμό των Ευρωπαίων συμμάχων.

Η Μόσχα, από την πλευρά της, δείχνει να συμμερίζεται αυτή τη λογική, υπό σαφή όμως όρο: οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία θα πρέπει να κατοχυρώνει όσα πέτυχε στρατιωτικά – και, ει δυνατόν, να της αποφέρει επιπλέον γεωπολιτικά οφέλη.

Οι Ευρωπαίοι, ανήσυχοι και διχασμένοι, διεκδικούν ρόλο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, επιμένοντας ότι δεν μπορεί να ληφθούν αποφάσεις ερήμην τους. Ταυτόχρονα, ζητούν ισχυρές εγγυήσεις για τη δική τους ασφάλεια, υπό το βάρος αυτού που περιγράφουν ως διαρκή «ρωσική απειλή».

Στο πιο δυσχερές σημείο βρίσκεται ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος βλέπει να στενεύουν ασφυκτικά τα περιθώρια επιλογών. Το ενδεχόμενο να υποχρεωθεί να συνυπογράψει τον ακρωτηριασμό της χώρας του προβάλλει πλέον ως ρεαλιστικό σενάριο, με τον Αμερικανό πρόεδρο να του υπενθυμίζει κυνικά ότι «η εναλλακτική θα μπορούσε να είναι ακόμη χειρότερη».

Ένα βήμα μπροστά, δύο πίσω

Σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, το ουκρανικό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό παράγοντα διαμόρφωσης των διεθνών ισορροπιών. Οι διεργασίες για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας εντείνονται και, για πρώτη φορά μετά από καιρό, διαφαίνεται μια αμυδρή προοπτική αποκλιμάκωσης. Μια ενδεχόμενη συμφωνία δεν θα σήμαινε μόνο το τέλος των εχθροπραξιών, αλλά και την επανεκκίνηση της ροής ρωσικού φυσικού αερίου και πετρελαίου προς την κεντροδυτική Ευρώπη, όπου οι οικονομίες πιέζονται ασφυκτικά από το υψηλό ενεργειακό κόστος.

Οι πρόσφατες διπλωματικές κινήσεις επανέφεραν στο προσκήνιο την πιθανότητα μιας συντονισμένης ειρηνευτικής πρωτοβουλίας. Παρά τις σοβαρές αποκλίσεις, το διεθνές σύστημα δείχνει να εισέρχεται σε μια νέα φάση, με τους βασικούς παίκτες να επιχειρούν να χαράξουν έναν ρεαλιστικό – έστω και ατελή – δρόμο εξόδου από τη σύγκρουση.

Καθοριστική είναι η κινητικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών. Η πρόσφατη συνάντηση Τραμπ–Ζελένσκι, σε συνδυασμό με τις παράλληλες επαφές του Αμερικανού προέδρου με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, δημιούργησαν ένα νέο πλαίσιο διαλόγου, περισσότερο πολιτικό παρά θεσμικά κατοχυρωμένο.

Η ουκρανική πλευρά εισήλθε στις συνομιλίες με υψηλούς στόχους, όμως σταδιακά αναγκάζεται να αναδιπλωθεί. Σύμφωνα με τις δηλώσεις των δύο προέδρων, στο εδαφικό ζήτημα έχει επιτευχθεί σύγκλιση σε ποσοστό 95%, ενώ για τις εγγυήσεις ασφαλείας γίνεται λόγος ακόμη και για πλήρη συμφωνία. Παρά το θετικό κλίμα, κατέστη σαφές ότι οι διαπραγματεύσεις απέχουν από την ολοκλήρωσή τους. Ο Τραμπ εκτίμησε ότι μια τελική συμφωνία θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες.

Από την Ουάσιγκτον εκπέμπεται το μήνυμα ότι σημειώνεται πρόοδος στα βασικά σημεία ενός πιθανού συμβιβασμού. Το Κίεβο εμφανίζεται διατεθειμένο να συζητήσει ένα ευρύ πλαίσιο ειρήνευσης, με έμφαση στις εγγυήσεις ασφάλειας και τη μεταπολεμική σταθερότητα. Ωστόσο, αποφεύγει να αποδεχθεί εκ των προτέρων λύσεις που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως νομιμοποίηση εδαφικών απωλειών, γνωρίζοντας ότι μια τέτοια συμφωνία θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να γίνει αποδεκτή στο εσωτερικό της χώρας.

Πόλεμος στην Ουκρανία: Εχθροί και «φίλοι» ψάχνουν πλέον την έξοδο από το «λαβύρινθο» της Ουκρανίας – Η στάση ΗΠΑ-Ρωσίας και η αγωνία των Ευρωπαίων

Η Ρωσία σε πλεονεκτική θέση

Η Ρωσία, αντιθέτως, διατηρεί αμετακίνητη στάση στα ζητήματα που θεωρεί ζωτικής σημασίας. Αν και δεν απορρίπτει τις διαπραγματεύσεις, επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να αναγνωρίζει τα «τετελεσμένα επί του πεδίου», ιδίως στις ανατολικές και νότιες περιοχές της Ουκρανίας.

Η επιμονή αυτή αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο για μια ουσιαστική σύγκλιση, καθώς έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις θέσεις του Κιέβου και των δυτικών συμμάχων του. Πάντως, Τραμπ και Πούτιν φαίνεται να συγκλίνουν στην άποψη ότι μια συνολική και μακροπρόθεσμη διευθέτηση είναι προτιμότερη από μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός, την οποία προκρίνουν Ουκρανοί και Ευρωπαίοι.

Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η Ευρώπη προσπαθεί να επανατοποθετηθεί. Η πρωτοβουλία του Εμανουέλ Μακρόν για τη σύγκληση συνόδου των συμμάχων της Ουκρανίας αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου εγγυήσεων ασφαλείας, που θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά – ή και διορθωτικά – στις αμερικανικές κινήσεις.

Το Παρίσι επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι μια βιώσιμη ειρήνη δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά σε διμερείς συμφωνίες, αλλά απαιτεί συλλογικές δεσμεύσεις για την ασφάλεια και τη μακροπρόθεσμη οικονομική στήριξη της Ουκρανίας.

Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι παραμένουν διχασμένοι τόσο ως προς το εύρος των εγγυήσεων που μπορούν να προσφέρουν όσο και ως προς τη στάση που θα πρέπει να τηρήσουν απέναντι σε μια πιθανή αμερικανορωσική συνεννόηση. Το ερώτημα αν η Ευρώπη μπορεί να λειτουργήσει ως αυτόνομος γεωπολιτικός παίκτης ή θα περιοριστεί στον ρόλο του συμπληρώματος των επιλογών της Ουάσιγκτον παραμένει ανοιχτό.

Συνολικά, οι προοπτικές ειρήνευσης βρίσκονται σε ένα εξαιρετικά λεπτό σημείο ισορροπίας. Οι δίαυλοι επικοινωνίας έχουν ανοίξει, τα βασικά σημεία τριβής έχουν αποσαφηνιστεί και οι μεγάλες δυνάμεις αναζητούν ένα συνεκτικό πολιτικό αφήγημα εξόδου από τον πόλεμο.

Την ίδια στιγμή, οι ουσιαστικές διαφορές παραμένουν βαθιές και καμία πλευρά δεν δείχνει πρόθυμη να αναλάβει το πλήρες πολιτικό κόστος ενός γενναίου συμβιβασμού. Οι επαφές που δρομολογούνται το προσεχές διάστημα θα κρίνουν αν η τρέχουσα κινητικότητα αποτελεί την απαρχή μιας πραγματικής ειρηνευτικής διαδικασίας ή απλώς μια ακόμη φάση διαχείρισης ενός πολέμου που συνεχίζει να καθορίζει τις ισορροπίες στην ευρωπαϊκή ήπειρο.