Σάλος στην Κύπρο: Τα καταφύγια ανύπαρκτα στην πράξη – 2.500 χώροι «Πολιτικής Άμυνας» που καλύπτουν λιγότερο από τον μισό πληθυσμό έχουν μετατραπεί σε αποθήκες και πάρκινγκ – Ευθύνες στους ιδιώτες την ώρα που η κρίση στη Μέση Ανατολή φέρνει στο προσκήνιο τα κενά του συστήματος

Στον απόηχο της έντασης στη Μέση Ανατολή και του έκτακτου συναγερμού που σήμανε τις τελευταίες ημέρες, επανέρχεται στο προσκήνιο το κρίσιμο ζήτημα της επάρκειας καταφυγίων στην Κύπρος.

Σε θεωρητικό επίπεδο, η χώρα διαθέτει περίπου 2.500 καταφύγια Πολιτικής Άμυνας, αριθμός που –σύμφωνα με τις επίσημες τοποθετήσεις– αντιστοιχεί σε κάλυψη της τάξης του 40% έως 45% του πληθυσμού. Ωστόσο, πίσω από τα ποσοστά κρύβεται μια πραγματικότητα λιγότερο καθησυχαστική: περισσότεροι από τους μισούς πολίτες παραμένουν ουσιαστικά ακάλυπτοι σε περίπτωση ανάγκης.

Και ακόμη κι εκείνοι που θεωρητικά «καλύπτονται», ενδέχεται να βρεθούν μπροστά σε χώρους που σήμερα λειτουργούν ως αποθήκες με ποδήλατα, δοχεία μπογιάς και παλιά στρώματα ή ως υπόγεια πάρκινγκ που, σε μια κρίσιμη στιγμή, θα πρέπει αιφνιδίως να μετατραπούν σε ασφαλή σημεία προστασίας.

Τι πραγματικά σημαίνει το 45%;

Το ποσοστό κάλυψης 45% δεν συνιστά καθολική ασφάλεια. Αντιθέτως, μεταφράζεται σε λιγότερο από τον μισό πληθυσμό. Ο ίδιος ο υπουργός Εσωτερικών, Κωνσταντίνος Ιωάννου, έχει αναγνωρίσει ότι επί δεκαετίες η κάλυψη κυμαινόταν γύρω στο 30% και ότι τα τελευταία δύο χρόνια καταβλήθηκε προσπάθεια να αυξηθεί στο 45%, αντιμετωπίζοντας –όπως ανέφερε– δυσκολίες και εμπόδια από ιδιώτες που καλούνται να παραχωρήσουν χώρους χωρίς αντάλλαγμα.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το κράτος στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό στη διάθεση και τον πατριωτισμό ιδιωτών για να καλύψει μια βασική ανάγκη πολιτικής προστασίας. Η επιλογή αυτή δημιουργεί πεδίο αβεβαιότητας και μετακύλισης ευθυνών, καθώς σε περίπτωση αστοχίας ο πολίτης θα στραφεί προς το κράτος και όχι προς τον εκάστοτε ιδιοκτήτη.

Συντήρηση «κατά δήλωση» και ευθύνη χωρίς έλεγχο

Σύμφωνα με προηγούμενες τοποθετήσεις της Πολιτική Άμυνα Κύπρου, η καθαριότητα και η συντήρηση των χώρων βαραίνουν κυρίως τους ιδιοκτήτες, ενώ η υπηρεσία δεν μπορεί να παρεμβαίνει σε ιδιωτική περιουσία. Έτσι, ένας χώρος μπορεί να φέρει τον χαρακτηρισμό «καταφύγιο», αλλά η πραγματική του κατάσταση να εξαρτάται από το αν ο ιδιοκτήτης έχει φροντίσει για την καταλληλότητά του.

Επιπλέον, προβλέπεται ότι όταν ειδοποιηθεί ιδιοκτήτης ή διαχειριστής, οφείλει να καταστήσει τον χώρο έτοιμο εντός 24 ωρών. Πρόκειται για πρόνοια που ακούγεται οργανωμένη, αλλά στην πράξη βασίζεται στην υπόθεση ότι την κρίσιμη στιγμή θα υπάρξει άμεση κινητοποίηση, καθαρισμός, οργάνωση και υποδοχή πολιτών – χωρίς σαφή μηχανισμό ελέγχου της συμμόρφωσης.

Το μοντέλο αυτό θυμίζει περισσότερο λύση τελευταίας στιγμής παρά προληπτικό σχεδιασμό με σταθερή επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Έλεγχοι μετά τον συναγερμό

Η πρόσφατη ανακοίνωση για άμεσους ελέγχους και αξιολόγηση της λειτουργικότητας των περίπου 2.500 καταφυγίων, με στόχο την ολοκλήρωση μέσα σε δύο έως τρεις ημέρες, υποδηλώνει ότι το σύστημα επανεξετάζεται υπό την πίεση των εξελίξεων. Σε περίπτωση εντοπισμού ακατάλληλων χώρων, προβλέπεται επικαιροποίηση των στοιχείων που είναι διαθέσιμα στους πολίτες, καθώς και ενημέρωση μέσω της εφαρμογής SafeCY.

Η κίνηση αυτή, αν και αναγκαία, αναδεικνύει ότι μέχρι πρότινος οι έλεγχοι δεν βρίσκονταν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας λειτουργούσε με σταθερή ετοιμότητα ή αν η ενεργοποίηση προέκυψε ως αντίδραση στην ένταση της περιφερειακής κρίσης.

Η ουσία, πέρα από τα ποσοστά και τις ανακοινώσεις, είναι ότι η ασφάλεια του πληθυσμού δεν μπορεί να βασίζεται σε προσωρινές ρυθμίσεις ή σε αισιόδοξες παραδοχές. Σε περιόδους γεωπολιτικής αβεβαιότητας, η επάρκεια των υποδομών πολιτικής προστασίας αποτελεί κρίσιμο δείκτη θεσμικής προετοιμασίας και εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος.