Σαν σήμερα, 23 Ιουνίου 1878: Η υλοποίηση της ιστορικής επέκτασης του ελληνικού κορμού με τη Θεσσαλία και την Άρτα

Η επέκταση των συνόρων του ελληνικού κράτους κατά τον 19ο αιώνα υπήρξε μια μακρά και επίπονη διαδικασία. Μετά την αρχική ανεξαρτησία και την παραχώρηση των Επτανήσων το 1864, μεγάλο μέρος του ελληνισμού παρέμενε υπό οθωμανική κυριαρχία. Η ευκαιρία για μια νέα εδαφική διεύρυνση παρουσιάστηκε με τη λήξη του Ρωσοτουρκικού Πολέμου το 1878.

Το παρασκήνιο του συνεδρίου του Βερολίνου

Στο Συνέδριο του Βερολίνου το 1878, η ελληνική διπλωματία, με εκπροσώπους τον Θεόδωρο Δηλιγιάννη και τον Αλέξανδρο Ρίζο Ραγκαβή, έθεσε επισήμως το αίτημα για την παραχώρηση της Θεσσαλίας, της Ηπείρου και της Κρήτης.

Παρά τις αρχικές βρετανικές αντιρρήσεις, η γαλλική πρόταση για επαναχάραξη των συνόρων έγινε δεκτή, καλώντας την Υψηλή Πύλη σε απευθείας διαπραγματεύσεις με την Αθήνα.Η οθωμανική πλευρά επιδίωξε να καθυστερήσει τη διαδικασία, οδηγώντας σε άκαρπες διασκέψεις στην Πρέβεζα και την Κωνσταντινούπολη.

Η αλλαγή της πολιτικής ηγεσίας στη Βρετανία με την άνοδο του Γκλαντστόουν και στην Ελλάδα με την κυβέρνηση Κουμουνδούρου αναθέρμανε το ζήτημα, καταλήγοντας στην τελική σύμβαση της Κωνσταντινούπολης τον Μάιο του 1881.

Τα νέα σύνορα, ωστόσο, περιορίστηκαν στον Άραχθο αντί για τον Καλαμά, αφήνοντας την Ελασσόνα και το μεγαλύτερο μέρος της Ηπείρου εκτός ελληνικής επικράτειας.

Η απελευθέρωση και η είσοδος του Ελληνικού Στρατού
Η αποχώρηση των οθωμανικών αρχών άνοιξε τον δρόμο για την ειρηνική κατάληψη των εδαφών από τον ελληνικό στρατό το καλοκαίρι του 1881:

23 Ιουνίου 1881: Απελευθερώνεται η Άρτα μέσα σε κλίμα συγκίνησης.

8 Αυγούστου 1881: Τα ελληνικά στρατεύματα εισέρχονται στον Δομοκό.

18 Αυγούστου 1881: Καταλαμβάνονται η Καρδίτσα και το Φανάρι.

23 Αυγούστου 1881: Απελευθερώνονται τα Τρίκαλα.

31 Αυγούστου 1881: Ο υποστράτηγος Σκαρλάτος Σούτσος εισέρχεται θριαμβευτικά στη Λάρισα, έπειτα από 458 χρόνια τουρκικής κατοχής.

2 Νοεμβρίου 1881: Η διαδικασία ολοκληρώνεται με την απελευθέρωση του Βόλου.

Η εθνική αφύπνιση και ο ξεσηκωμός του 1821

Η απελευθέρωση της Ελλάδας και η ίδρυση του ανεξάρτητου κράτους υπήρξε το επιστέγασμα ενός πολυετούς και αιματηρού αγώνα, ο οποίος ξεκίνησε με την Επανάσταση του 1821. Έπειτα από τετρακόσια χρόνια οθωμανικού ζυγού, ο ελληνικός λαός ξεσηκώθηκε με σύνθημα «Ελευθερία ή Θάνατος», διεκδικώντας το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση και την εθνική αξιοπρέπεια.

Τα πρώτα χρόνια του Αγώνα χαρακτηρίστηκαν από σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες, όπως η άλωση της Τριπολιτσάς και οι νίκες στα Δερβενάκια, οι οποίες εδραίωσαν την επανάσταση στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα.

Ωστόσο, οι εσωτερικές έριδες, οι δύο εμφύλιοι πόλεμοι και η έλευση των αιγυπτιακών στρατευμάτων υπό τον Ιμπραήμ έφεραν την Επανάσταση στα πρόθυρα της κατάρρευσης.

Η διπλωματική ανατροπή και η γέννηση του νέου κράτους

Η κρίσιμη καμπή για την απελευθέρωση ήρθε μέσα από τη μεταβολή της διπλωματικής σκακιέρας και τη δυναμική παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας). Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου το 1827, όπου ο συμμαχικός στόλος συνέτριψε τον τουρκοαιγυπτιακό, σφράγισε ουσιαστικά το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας στα ελληνικά εδάφη.

Με την άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια ως πρώτου Κυβερνήτη το 1828, τέθηκαν οι βάσεις για την οργάνωση του κράτους και τη διπλωματική αναγνώριση των συνόρων. Η διαδικασία της απελευθέρωσης ολοκληρεύστηκε επίσημα με την υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου στις 3 Φεβρουαρίου 1830.

Το έγγραφο αυτό αποτελεί τη ληξιαρχική πράξη γέννησης της νεότερης Ελλάδας, καθώς αναγνώρισε για πρώτη φορά τη διεθνή ανεξαρτησία του ελληνικού κράτους, ανοίγοντας τον δρόμο για τη σταδιακή ενσωμάτωση και των υπόλοιπων αλύτρωτων περιοχών στον εθνικό κορμό.