Στρατηγικό «παιχνίδι» του Ερντογάν με τον Τραμπ: Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει την προσωπική σχέση των δύο ηγετών σε γεωπολιτικό πλεονέκτημα – Τα F-35, οι S-400 και η μεγάλη μάχη για Αμερικανική στήριξη της Τουρκίας στην Αρχιτεκτονική Ασφάλειας της Δύσης

Σε ένα σύνθετο διπλωματικό και στρατιωτικό παιχνίδι εξελίσσονται οι σχέσεις Ουάσινγκτον και Άγκυρας, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επιχειρεί να αξιοποιήσει την προσωπική του σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ για να προωθήσει κρίσιμα τουρκικά αιτήματα.

Στο επίκεντρο βρίσκονται τα F-35, οι αμερικανικές κυρώσεις, οι ρωσικοί S-400 και ευρύτερα η θέση της Τουρκίας μέσα στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Η συνάντηση των δύο προέδρων στην Άγκυρα τον Ιούλιο έδειξε ότι υπάρχει δίαυλος απευθείας επικοινωνίας. Ο Τραμπ είχε τότε δηλώσει ότι η Ουάσινγκτον εξετάζει το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, ενώ είχε αναφερθεί και στην άρση των κυρώσεων.

ΤΟ «ΧΑΡΤΙ» ΤΩΝ F-35

Για την Άγκυρα, η επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35 αποτελεί εδώ και χρόνια κορυφαίο ζήτημα.

Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα μετά την απόκτηση των ρωσικών S-400, με την Ουάσινγκτον να υποστηρίζει ότι η παρουσία του ρωσικού συστήματος δημιουργεί κινδύνους για την ασφάλεια των τεχνολογιών του F-35.

Ο Ερντογάν, ωστόσο, εξακολουθεί να πιέζει για λύση. Κατά τη συνάντησή του με τον Τραμπ στην Άγκυρα είχε εκφράσει την προσδοκία ότι θα υπάρξει θετική εξέλιξη για τα τουρκικά αιτήματα.

Το ζήτημα όμως δεν είναι τόσο απλό.

Τον Ιούλιο, αμερικανικό έγγραφο προς το Κογκρέσο ανέφερε ότι η Τουρκία δεν είχε ακόμη εκπληρώσει τις προϋποθέσεις που απαιτεί η αμερικανική νομοθεσία για την παράδοση F-35. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η απομάκρυνση των S-400 και η δέσμευση να μην αποκτηθεί αντίστοιχο ρωσικό σύστημα στο μέλλον.

ΑΠΟ ΤΟΥΣ S-400 ΣΤΑ F-35

Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση της τουρκικής στρατηγικής.

Η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει τα ρωσικά συστήματα αεράμυνας, ενώ παράλληλα θέλει να επιστρέψει στο αμερικανικό πρόγραμμα των F-35.

Για την Ουάσινγκτον, όμως, τα δύο ζητήματα παραμένουν άμεσα συνδεδεμένα.

Έτσι, πίσω από τις θερμές δημόσιες δηλώσεις των δύο ηγετών υπάρχει ένα δύσκολο παζάρι, στο οποίο η κάθε πλευρά προσπαθεί να εξασφαλίσει ανταλλάγματα.

Η Τουρκία θέλει προηγμένα αμερικανικά οπλικά συστήματα και μεγαλύτερη πρόσβαση στην αμερικανική αμυντική τεχνολογία. Οι ΗΠΑ, από την άλλη, επιδιώκουν η Άγκυρα να κινηθεί μέσα στο πλαίσιο των αμερικανικών νόμων και των απαιτήσεων ασφαλείας του ΝΑΤΟ.

Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΤΡΑΜΠ–ΕΡΝΤΟΓΑΝ

Η προσωπική επικοινωνία των δύο προέδρων αποτελεί σημαντικό παράγοντα στις διμερείς σχέσεις.

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα μιλήσει θετικά για τον Ερντογάν και έχει χαρακτηρίσει την Τουρκία σημαντικό εταίρο. Στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, μάλιστα, υπογράμμισε δημόσια τη στενή σχέση του με τον Τούρκο πρόεδρο.

Η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτό το πολιτικό κεφάλαιο σε μια σειρά από ανοιχτά ζητήματα.

Όμως η προσωπική σχέση των ηγετών δεν καταργεί τις θεσμικές και νομικές διαδικασίες της αμερικανικής πολιτικής.

Αυτό αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στην επιστολή του αμερικανικού ΥΠΕΞ προς το Κογκρέσο, η οποία ανέφερε ότι οι συνομιλίες Ουάσινγκτον–Άγκυρας συνεχίζονται, αλλά η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει όλες τις προϋποθέσεις για τα F-35.

ΤΟ ΠΑΖΑΡΙ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ

Το θέμα δεν περιορίζεται στα μαχητικά αεροσκάφη.

Στις αμερικανοτουρκικές συνομιλίες έχουν βρεθεί επίσης οι κινητήρες F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN, η αμυντική συνεργασία, το εμπόριο, η ενέργεια και οι περιφερειακές κρίσεις.

Η Τουρκία θέλει να ενισχύσει τη θέση της ως βασικός στρατιωτικός και διπλωματικός εταίρος της Ουάσινγκτον, ενώ η αμερικανική πλευρά αντιμετωπίζει την Άγκυρα ως σημαντικό μέλος του ΝΑΤΟ, παρά τις σοβαρές διαφωνίες που έχουν προηγηθεί.

Το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιαίτερα περίπλοκο γεωπολιτικό παζάρι.

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ ΧΩΡΙΣ ΤΟ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΤΕΤ-Α-ΤΕΤ

Η εικόνα, πάντως, δεν είναι σταθερή.

Στο πρόγραμμα του Τραμπ για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη δεν περιλαμβανόταν διμερής συνάντηση με τον Ερντογάν, γεγονός που δημιούργησε ερωτήματα σχετικά με το εάν θα πραγματοποιηθεί τελικά νέα συνάντηση των δύο ηγετών στο περιθώριο της Συνόδου.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι, παρά την προσωπική σχέση, οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις παραμένουν μια διαρκής διαπραγμάτευση.

Και πίσω από τις χειραψίες, τις δηλώσεις φιλίας και τα μεγάλα αμυντικά συμβόλαια βρίσκεται ένα πολύ σκληρό ερώτημα: μέχρι πού μπορεί να φτάσει η κάθε πλευρά για να εξασφαλίσει αυτό που θεωρεί στρατηγικά απαραίτητο;

Η απάντηση θα κριθεί όχι μόνο από τις προσωπικές σχέσεις Τραμπ και Ερντογάν, αλλά και από τις αμερικανικές νομικές δεσμεύσεις, τους συσχετισμούς στο ΝΑΤΟ και κυρίως από το ανοιχτό ζήτημα των S-400.